FLASH
Shkruar nga Gjergj Zefi 
Brussels is moving towards a new enlargement model: countries within the Union, but under control, with a suspended veto and a special test for Balkan leaders...
The debate that has opened in the EU about "members without vetoes", "probation periods" and restrictions on the rights of new states is not simply related to Montenegro or Mandić, but to Brussels' strategic fear: not to produce more "new Orbáns" in the Balkans and eastern Europe.
'Vijesti', the largest daily newspaper in Montenegro, openly states that the idea of limiting Montenegro's rights in the event of membership does not come from panic over a pro-Serbian government, but from the political trauma the EU has with Hungary, its vetoes and the systematic blocking of the Union's decision-making.
Brussels is today at a turning point: on the one hand, after the Russian aggression in Ukraine, a new consensus has been created that enlargement should take place within a decade; the head of diplomacy, Kaja Kallas, speaks clearly of a realistic perspective until 2030 and explicitly mentions Montenegro and Albania as the most prepared countries.
On the other hand, the same Union sees as a risk the fact that a small country, with an unstable political elite and exposure to Russian, Serbian or Chinese influences, could step in and use its veto to block entire EU policies, a "troop horse" that we have already seen with Hungary and, to some extent, Poland.
This is where the idea of a “trial period” comes in: a model where new countries receive funds, gradual access to the single market and a seat at the table, but not immediately the right to block the most sensitive decisions, especially in foreign and security policy. This is being articulated in think tanks, in German-Slovenian informal documents, in Delors Institute reports and in recent debates in Brussels.
Technically, the EU has been preparing this course for several years. The new 2020 enlargement methodology made the process reversible: if a country takes steps back on the rule of law or democracy, chapters can be suspended, funds frozen, or even reversed.
The Commission's latest documents for the 2025 enlargement package clearly state that even after accession, the new countries will remain under strong monitoring for the rule of law, democracy and fundamental rights, therefore, entry is no longer a "one-way ticket", but a contract that can be severely penalized if misused.
Now, the idea of limiting the veto for new members is the next logical step: instead of waiting for Orbán's case to repeat itself with a new country from the Balkans or the East, the EU is considering granting them a "limited license of rights" for a few years until it is proven that they are not "pawns" of Russia, China, Serbia or other non-European interests.
Për Ballkanin Perëndimor, kjo do të thotë që premtimi klasik “dite e parë anëtar, ditën e dytë i barabartë me Gjermaninë dhe Italinë” praktikisht po shuhet.
Në vend të tij po imponohen modele “anëtarësimi gradual” dhe “integrimi i fazuar”: qasje në tregun e vetëm, fonde të rritura, pjesëmarrje në politika sektoriale (energji, transport, digjital) përpara dhe gjatë anëtarësimit, por me shkallëzim të të drejtave politike.
Për vendet e rajonit; Shqipëri, Mal i Zi, Maqedoni e Veriut, Serbi, Bosnjë, Kosovë, kjo është një shpatë me dy tehe: nga njëra anë, hap mundësinë që integrimi ekonomik të ndodhë më shpejt dhe realisht mund t’u sjellë fonde, investime dhe rritje ekonomike shumë më parë se anëtarësimi formal; mjafton të kujtojmë planin e rritjes 6 miliardë euro dhe iniciativat e reja të investimeve që Ursula von der Leyen prezantoi në Tiranë, duke folur për dyfishim të ekonomive të rajonit nëse bëhen reformat. Nga ana tjetër, krijon një kategori të re “anëtarësh të dorës së dytë” qoftë edhe përkohësisht: vende që kontribuojnë, marrin pjesë, por nuk kanë të njëjtën peshë politike, nuk kanë menjëherë instrumentin e vetos, e ndoshta për një kohë të caktuar as të drejtën të bllokojnë agjenda që cenojnë interesat e tyre kombëtare.
Për Shqipërinë konkretisht, sinjalet e fundit nga Brukseli janë të dyfishta dhe duhet lexuar me gjakftohtësi diplomatike. Nga njëra anë, Tirana renditet mes vendeve më të avancuara në rrugën drejt anëtarësimit; Komisari i zgjerimit Marta Kos flet për “progres të paprecedentë” dhe diplomacia e BE-së e sheh Shqipërinë, bashkë me Malin e Zi, si kandidatet më pak problematike institucionalisht. Nga ana tjetër, e njëjta retorikë vjen e shoqëruar me paralajmërim: pa reformë reale në drejtësi, pa luftë të besueshme kundër korrupsionit dhe pa konsolidim të shtetit ligjor, Shqipëria rrezikon të përfundojë në kategorinë e vendeve që hyjnë në BE por jo si lojtare të plota që ditën e parë. Pra, rreziku nuk është më “mos na marrin në BE”, por “të hyjmë si shembull i paralajmëruar se mund të na mbajnë në regjim prove”. Kjo do të thotë legjitimitet i cunguar politik, fuqi e reduktuar për të mbrojtur interesat tona në tavolinë dhe rrezik që statusi i “anëtarit të ri problematik” të ndjekë Tiranën për vite.
Në planin gjeopolitik, llogaritë e BE-së janë brutalisht pragmatiste: Brukseli e di që pa Ballkanin dhe pa vendet si Ukraina, Moldavia, Gjeorgjia, vetë arkitektura e sigurisë evropiane mbetet e mangët dhe e ekspozuar ndaj Rusisë, Kinës dhe fuqive të tjera rivale. Zgjerimi nuk është më luks, është nevojë sigurie, ndaj dhe flitet për anëtarësim deri në 2030. Por po aq e qartë është se BE nuk dëshiron të importojë kriza të reja të sundimit të ligjit dhe demokracisë, as të rrisë numrin e shteteve që mund të përdorin veton për të bllokuar sanksione ndaj Moskës apo masa ndaj Pekinit. Raportet e fundit paralajmërojnë hapur se vendet e Ballkanit, nëse hyjnë pa filtra, mund të bëhen promotorë të interesave kineze brenda BE-së, veçanërisht përmes marrëveshjeve të borxhit, projekteve të infrastrukturës dhe lidhjeve të errëta ekonomike. Kjo shton argumentin për mekanizma mbrojtës: anëtarësim po, por me gardh sigurie ndaj atyre që mund të shndërrohen në të ardhmen në Orbán të rinj me flamur tjetër.
Në këtë kuadër, frika nga “Orbánët e rinj” është në fakt frikë nga elitat hibride: elita politike që flet gjuhën e BE-së, firmos marrëveshje, merr fonde, por në terren mban klientelizëm, kontroll mbi mediat, kapje të drejtësisë dhe lidhje të padeklaruara me qendra interesi në Moskë, Beograd, Ankara apo Pekin.
Viktori Orbán ka treguar se si mund të përdoret Unioni si bankomat, ndërsa bllokon vendimmarrjen në çdo moment kritik dhe kërcënon vazhdimisht me veto derisa të marrë koncesione. Brukseli nuk dëshiron të shohë një variant ballkanik të kësaj skeme, qoftë në Podgoricë, Beograd, Sarajevë apo Tiranë. Prandaj, edhe kur publikisht flitet për “ëndrrën evropiane të Ballkanit”, prapa skenës hartohen modele transicionale, kufizime vetoje, mekanizma të rinj sanksionimi dhe ide që do të ndryshonin vetë mënyrën si funksionon BE pas zgjerimit.
Për Shqipërinë, pyetja strategjike nuk është thjesht “kur hyjmë”, por “me çfarë statusi hyjmë”. Një Shqipëri me institucione relativisht të konsoliduara, me reforma të besueshme në drejtësi, media më të lira dhe ekonomi më transparente mund ta përdorë logjikën e re të zgjerimit në favor të saj: të marrë më shumë fonde, më shumë akses në tregun e përbashkët, më shumë investime, ndërsa ndërkohë të negociojë që periudha e “anëtarit pa veto” të jetë minimale në kohë dhe e kufizuar në fushë. Një Shqipëri që vazhdon me gjysmë-reforma, me polarizim artificial, me korrupsion të lartë dhe institucione të kapura rrezikon të futet në BE si shembull që justifikon pikërisht kufizimet që sot po diskutohen. Në atë skenar, Ballkani Perëndimor do të shndërrohej në “dhomën e provës” së një BE-je të re, ku barazia formale anëtar-shtet do të zëvendësohej për disa vite nga një hierarki praktike të drejtash.
To summarize in simple language: the EU is trying to save enlargement by not destroying itself from within. The Balkan countries, including Albania, must read this message clearly: “Yes, we want to take you in; but this time, without turning you into new Orbáns”. Whoever understands this equation and uses it to strengthen the rule of law and their democracy, has a chance to enter as a partner, not as a suspect under trial. Whoever ignores it, risks getting an entry ticket to an EU where they are physically present, but politically limited./ Pamphlet
Keta Orbanet e rinj i kane kultivuar vete europianet. Merkeli "vdiste" per Aleksander Vucicin dhe Ramen. Pse? Ajo e dinte. Ndoshta se ajo dhe Rama kishin bere foto nudo ne rini!?!? Po jo vetem Merkeli...Shikoni edhe me pas...Pothuaj drejtueset femra ne BE mezi presin te vijne ne Tirane e te bejne deklarata..Pse???Apo jane te kenaqura nga pritja dhe "trajtimi" qe ju behet neper vilat qeveritare? Sikurse ishte super i kenaqur edhe McGonigali??? Jane ca gjera qe drejtuesit e tjere te strukturave te BE i kane oare apo dine, por vetem ...heshtin...Pse?
Prandaj te gjithe keta i kane syte nga Rusia, sepse ajo ju mundeson te vdesin ne karriken e larte te pushtetit, te flene mbi stivat e parave dhe ...te kene ne dispozicion cdo gje qe fillon me P.