FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Ndërsa Irlanda përgatitet të marrë Presidencën e Këshillit të Bashkimit Evropian në gjysmën e dytë të vitit 2026, statusi i kandidatit për Kosovën mbetet i kushtëzuar nga konsensusi politik i shteteve anëtare, dialogu me Serbinë dhe zbatimi i reformave…
Ndërsa Irlanda përgatitet të marrë Presidencën e Këshillit të Bashkimit Evropian në gjysmën e dytë të vitit 2026, procesi i integrimit evropian të Kosovës po rikthehet në fokusin e diskutimeve politike. Megjithatë, pavarësisht deklaratave të vazhdueshme në favor të zgjerimit të BE-së dhe mbështetjes që institucionet evropiane kanë shprehur për Ballkanin Perëndimor, Kosova mbetet ende pa statusin e vendit kandidat.
Prishtina dorëzoi aplikimin zyrtar për anëtarësim në Bashkimin Evropian në dhjetor të vitit 2022, duke synuar të ndjekë të njëjtën rrugë integrimi si vendet e tjera të rajonit. Megjithatë, gati katër vjet më vonë, procesi nuk ka shënuar përparim institucional. Deri më tani, Komisioni Evropian nuk ka marrë mandat nga shtetet anëtare për të nisur procedurat e para të vlerësimit të aplikimit.
Një nga keqkuptimet më të përhapura në debatin publik lidhet me perceptimin se paraqitja e aplikimit mjafton për të aktivizuar automatikisht procesin e anëtarësimit. Në praktikë, sistemi i zgjerimit të Bashkimit Evropian funksionon ndryshe. Çdo aplikim duhet të kalojë përmes një sërë vendimesh politike që merren nga shtetet anëtare në kuadër të Këshillit të BE-së. Pa miratimin e tyre, procedurat nuk avancojnë, pavarësisht mbështetjes së deklaruar nga institucionet evropiane.
Për këtë arsye, aplikimi i Kosovës ndodhet ende në fazën fillestare. Komisioni Evropian nuk ka dërguar pyetësorin e detajuar që zakonisht përbën hapin e parë substancial në shqyrtimin e një kërkese për anëtarësim. Ky dokument përdoret për të vlerësuar gjendjen e institucioneve, nivelin e harmonizimit me legjislacionin evropian dhe kapacitetin administrativ të vendit aplikues.
Në diskutimet për pengesat që po has Kosova, shpesh përmendet fakti se pesë vende anëtare të Bashkimit Evropian vazhdojnë të mos e njohin pavarësinë e saj. Greqia, Qiproja, Spanja, Rumania dhe Sllovakia mbajnë qëndrime të ndryshme ndaj statusit të Kosovës, duke e bërë më të vështirë arritjen e konsensusit të nevojshëm për hapat e mëtejshëm në procesin e zgjerimit.
Megjithatë, ekspertët e çështjeve evropiane vlerësojnë se mosnjohja nuk është elementi i vetëm që ndikon në ecurinë e kandidaturës së Kosovës. Procesi i zgjerimit të Bashkimit Evropian është një kombinim i procedurave institucionale, interesave politike të shteteve anëtare dhe prioriteteve strategjike të Unionit. Për pasojë, edhe kur ekziston mbështetje e përgjithshme për zgjerimin, secili rast trajtohet në bazë të rrethanave specifike.
Në këtë kontekst, presidenca irlandeze shihet si një mundësi për ta mbajtur zgjerimin në krye të agjendës evropiane. Irlanda ka bërë të ditur se zgjerimi do të jetë ndër prioritetet kryesore të mandatit të saj gjashtëmujor. Autoritetet në Dublin kanë përsëritur mbështetjen për perspektivën evropiane të të gjitha vendeve të Ballkanit Perëndimor, përfshirë Kosovën, duke theksuar rëndësinë e vazhdimit të reformave.
Megjithatë, roli i presidencës së Këshillit të BE-së shpesh keqinterpretohet. Shteti që mban presidencën mund të organizojë diskutime, të ndërmjetësojë negociata, të propozojë prioritete dhe të kërkojë afrim të qëndrimeve mes vendeve anëtare. Por presidenca nuk ka kompetencë të imponojë vendime politike apo të anashkalojë kërkesën për konsensus. Vendimet kyçe për zgjerimin mbeten ekskluzivisht në duart e shteteve anëtare.
Pikërisht këtu qëndron edhe vështirësia kryesore për Kosovën. Përveç çështjes së njohjes, disa kryeqytete evropiane e lidhin avancimin e saj në procesin e integrimit me zhvillimet në dialogun me Serbinë. Marrëdhëniet mes Prishtinës dhe Beogradit vazhdojnë të konsiderohen një faktor me ndikim në vendimmarrjen e Bashkimit Evropian.
Brukseli ka deklaruar vazhdimisht se e ardhmja e Kosovës dhe Serbisë është brenda Bashkimit Evropian. Megjithatë, zbatimi praktik i kësaj qasjeje mbetet i ndikuar nga zhvillimet politike në terren dhe nga niveli i progresit në dialogun e ndërmjetësuar nga BE-ja. Për disa shtete anëtare, normalizimi i marrëdhënieve vazhdon të shihet si element i rëndësishëm për avancimin e proceseve integruese.
Ndërkohë, edhe zhvillimet e brendshme në Kosovë po luajnë rol në vlerësimet evropiane. Funksionimi i institucioneve, stabiliteti politik dhe ritmi i reformave vazhdojnë të monitorohen nga afër nga Bashkimi Evropian. Vonesat në zbatimin e disa angazhimeve dhe sfidat institucionale kanë ndikuar në realizimin e detyrimeve që lidhen me Planin e Rritjes së BE-së për Ballkanin Perëndimor.
Institucionet evropiane e konsiderojnë funksionalitetin institucional si një nga kriteret bazë për përparimin në procesin e anëtarësimit. Për këtë arsye, krahas sfidave të jashtme politike, Kosova përballet edhe me nevojën për të përshpejtuar reformat dhe për të forcuar kapacitetet e administratës publike.
Pozita e Kosovës bëhet edhe më e dukshme kur krahasohet me vendet e tjera të rajonit. Mali i Zi ka avancuar ndjeshëm në negociatat e anëtarësimit dhe konsiderohet ndër kandidatët më të përparuar për t'u bërë pjesë e Bashkimit Evropian. Shqipëria, nga ana tjetër, po vazhdon procesin e hapjes së kapitujve negociues dhe harmonizimit të legjislacionit me standardet evropiane.
Në këto raste, debati përqendrohet kryesisht te ritmi i reformave dhe përmbushja e kritereve teknike. Për Kosovën, megjithatë, diskutimi vazhdon të dominohet nga çështjet politike që lidhen me statusin ndërkombëtar dhe konsensusin brenda Bashkimit Evropian.
Situata aktuale nxjerr në pah një nga sfidat kryesore të politikës së zgjerimit të BE-së. Nga njëra anë, Bashkimi Evropian vazhdon të mbështesë integrimin e Ballkanit Perëndimor dhe e konsideron rajonin pjesë të perspektivës së tij strategjike. Nga ana tjetër, vendimmarrja për zgjerimin mbetet e kushtëzuar nga interesat kombëtare të shteteve anëtare, çështjet e njohjes shtetërore dhe zhvillimet politike rajonale.
Për këtë arsye, rruga evropiane e Kosovës nuk varet vetëm nga përmbushja e reformave të kërkuara nga Brukseli apo nga prioritetet e presidencave të radhës të Këshillit të BE-së. Përparimi i saj mbetet i lidhur ngushtë me aftësinë e vendeve anëtare për të ndërtuar një qëndrim të përbashkët politik.
Derisa ky konsensus të arrihet, perspektiva evropiane e Kosovës pritet të vazhdojë të gëzojë mbështetje në nivel deklarativ, ndërsa hapat konkretë institucionalë drejt marrjes së statusit kandidat dhe avancimit në procesin e anëtarësimit mund të mbeten të kufizuar. /Pamfleti/
Lini një Përgjigje