FLASH
Shkruar nga Pamfleti
A po e zgjeron Kina praninë e saj në zonat e Ukrainës të pushtuara nga Rusia? Apo bëhet fjalë thjesht për një tjetër lojë propagandistike të Kremlinit?
“Në fshatin Urzuf, turistët e parë kanë hapur sezonin e plazhit”, raporton një gazetare e televizionit rus nga bregdeti i Detit Azov në Donetskun e pushtuar. Në vijim ajo shprehet “madje ka edhe një atraksion të ri të quajtur ‘Penduli’, dhe sot ne jemi të parët që e provojmë. Ai është sjellë së fundmi nga Kina dhe është instaluar nga specialistë kinezë.”
Moska është shumë e interesuar që Bota ta shohë pushtimin e pjesëve të Ukrainës si një realitet të konsoliduar dhe të normalizuar. Prania e kompanive të huaja është një nga mënyrat me të cilat ajo shpreson ta arrijë këtë. Megjithatë, ekziston një dallim i madh midis kompanive kineze që shesin pajisje te rusët në Ukrainë dhe investimeve afatgjata.
Gurorja Karansky, pranë vendbanimit Myrne, po ashtu në Donetskun e pushtuar, kishte qenë jashtë funksionit për 14 vjet përpara pushtimit të plotë rus. Sipas një hetimi të Realna Gazeta, në vitin 2022 persona të lidhur me Pekinin mbërritën për të rifilluar aktivitetin e saj.
Deri në maj 2023, gurorja punësonte 243 punëtorë dhe prodhonte rreth 250 tonë gur të grimcuar tregtar në ditë.
Amma Construction Machinery Co., Ltd. dhe Zhongxin Heavy Industry Machinery Co., Ltd., të dyja të regjistruara në provincën Henan të Kinës, furnizuan pajisje dhe mbështetje industriale për rikthimin në funksion të objektit. Në vitin 2024, në kuadër të një projekti të përbashkët me kompani kineze, në këtë vend u ndërtuan një fabrikë betoni dhe një impiant për thërrmimin e gurëve, raportoi Realna Gazeta.
Një raport i Eastern Human Rights Group, në bashkëpunim me Institutin për Studime Strategjike dhe Siguri, identifikoi të paktën 17 kompani kineze të lidhura me territoret e pushtuara. Përfshirja e tyre varion nga diskutimet paraprake deri te furnizimi me pajisje për projekte minerare dhe infrastrukturore.
Sektori minerar duket të jetë pika kryesore e angazhimit ekonomik kinez. Në vitin 2023, përfaqësues të grupit minerar Nedra, me bazë në Donetskun e pushtuar, vizituan prodhues të pajisjeve minerare në mbarë Kinën dhe më pas morën makineri industriale nga kompania Henan Liming Heavy Industry Science & Technology.
Një vit më vonë, gjiganti inxhinierik WISDRI u kontaktua për modernizimin e uzinave metalurgjike në Donetskun e pushtuar, ndërsa Moska vazhdonte përpjekjet për të tërhequr kompani kineze.
Mbetet e paqartë se sa ndikim fiton Kina nga shitja e pajisjeve që përdoren në territoret e pushtuara, apo nëse planifikon të zhvillojë veprimtari afatgjata atje. Disa analistë mbeten skeptikë dhe e shohin këtë si pjesë të makinerisë së dezinformimit të Kremlinit, e cila kërkon të shfrytëzojë marrëdhëniet tregtare afatshkurtra dhe shitjet e pajisjeve për të përforcuar legjitimitetin që Vladimir Putin përpiqet të marrë përmes takimeve me presidentin kinez Xi Jinping.
“Çdo dron ukrainas përmban 50 deri në 70 për qind komponentë kinezë. A do të thotë kjo se Kina mbështet Ukrainën?” pyeti Kostyantyn Batozsky, themelues i Agjencisë së Zhvillimit Azov të Ukrainës. Në vijim ai shtoi se “Kina i shet pajisje Rusisë hapur, por i shet edhe Ukrainës. Ajo ua shet të gjithëve.”
Batozsky paralajmëroi për rreziqe të tjera afatgjata, duke theksuar se Kina ka interes për një fitore ruse në Ukrainë, pasi kjo do të dobësonte Perëndimin. Sipas tij, interesat strategjike të Kinës në rajon lidhen me logjistikën dhe korridoret tregtare të nismës “Një Brez, Një Rrugë”.
“E vetmja gjë që i intereson vërtet Pekinit janë portet dhe korridoret e transportit, megjithëse portet e Azovit janë të cekëta dhe jo shumë të përshtatshme për ta,” tha ai, duke shtuar se “Kina nuk do të operojë kurrë zyrtarisht në territore që janë të rrezikshme dhe me status juridik të pasigurt.”
Ai paralajmëroi se shfaqja e punëtorëve kinezë në televizionin rus mund të jetë një “provokim” i Kremlinit dhe se Ukraina dhe aleatët e saj duhet të kenë kujdes të mos bien pre e këtyre manovrave. Sipas tij, Rusia përdor pretendimet për përfshirje kineze për të legjitimuar pushtimin dhe për të forcuar pozitat e saj në negociata.
“Ata duan gjithashtu t’u tregojnë amerikanëve, veçanërisht gjatë negociatave aktuale, se ‘shikoni, kinezët tashmë po vijnë. Ata po hyjnë në rajon. Ju mund të kishit qenë këtu në vend të tyre’. Kjo është pjesa e rrezikshme. Rusët do të ishin të kënaqur nëse ne do të fillonim ta kundërshtonim publikisht gjithë këtë, sepse kjo do ta zhvendoste debatin në një nivel tjetër, ku ne në mënyrë të tërthortë do të pranonim kontrollin e tyre de facto mbi këto territore”, tha ai.
Krahasuar me rajonin e Donetskut, interesi kinez në Luhanskun e pushtuar duket shumë më i kujdesshëm. Autoritetet e pushtimit kanë tentuar që nga viti 2024 të tërheqin investitorë kinezë, por deri tani pa rezultat.
“Investitorë kinezë janë sjellë atje, por deri më tani nuk shohim ndonjë projekt të madh kinez që të jetë vënë realisht në zbatim,” tha gazetari ukrainas Andrii Dikhtiarenko, një nga bashkautorët e hetimit të Realna Gazeta.
Një model i ngjashëm vërehet në Kherson dhe Zaporizhia të pushtuara, ku bashkëpunimi mbetet kryesisht në nivel deklarativ. Guvernatori i emëruar nga Rusia në Zaporizhia pretendoi në dhjetor 2025 se po bashkëpunonte me Emiratet e Bashkuara Arabe, Kinën, Bjellorusinë dhe Kirgistanin, ndërsa homologu i tij në Kherson deklaroi se rajoni kishte përdorur një forum ekonomik në Krime për të forcuar bashkëpunimin me Kinën.
Burime në Kherson thonë se nuk ka prova të forta për ndonjë aktivitet biznesi kinez në terren.
Ajo që është më e sigurt është se rreth 6.000 stacione bazë të telefonisë celulare janë vendosur në Ukrainën jugore dhe lindore të pushtuar duke përdorur pajisje kineze, ndërsa rrjetet e telekomunikacionit në jug mbështeten në serverë të kompanisë Huawei. Kjo ka krijuar një mjedis dixhital të mbyllur, të integruar me teknologji kineze të mbikëqyrjes, sipas Eastern Human Rights Group.
Ka gjithashtu dëshmi të një procesi të quajtur “juanizim”. Sipas grupit, 79 degë bankare në territoret e pushtuara shesin zyrtarisht juanin kinez. Ai është bërë tashmë monedha e dytë më e përdorur në këto zona, ndërsa bizneset po përdorin metoda të fshehta, si aplikacionet Alipay dhe WeChat, për të anashkaluar kufizimet ndërkombëtare.
Edhe pse Kina nuk e ka njohur zyrtarisht aneksimin e paligjshëm të Krimesë, “republikat” kukulla të krijuara nga Moska në Ukrainën lindore, apo pushtimin e pjesëve të Luhanskut, Donetskut, Zaporizhias dhe Khersonit, ajo po depërton gradualisht në hapësirën informative dhe kulturore të këtyre territoreve.
Blogerë dhe gazetarë kinezë kanë fituar qasje në zonat e pushtuara dhe kanë prodhuar përmbajtje për publikun kinez që pasqyron narrativat ruse. Gjatë betejës për Mariupolin, për shembull, korrespondenti i Phoenix TV, Lu Yuguang, raportoi përkrah forcave ruse, duke transmetuar versionin e tyre të ngjarjeve për miliona shikues.
Rusia përdor gjithashtu blogerë dhe artistë kinezë për propagandë. Këngëtarja kineze Wang Fang interpretoi këngën sovjetike “Katyusha” në rrënojat e teatrit të Mariupolit, ku forcat ruse vranë më shumë se 600 civilë që ishin strehuar aty gjatë muajve të parë të luftës në shkallë të plotë.
Qendra për mësimin e gjuhës kineze dhe shkolla private po hapen gjithashtu në rajonet e pushtuara. Një qendër studimi e gjuhës kineze në një universitet në Luhanskun e pushtuar ka ambiente dhe staf të dedikuar, çka tregon se synon të jetë më shumë se një iniciativë e përkohshme.
Yurii Poita, drejtues i seksionit Azi-Paqësor në Qendrën Ukrainase për Studime mbi Ushtrinë, Konvertimin dhe Çarmatimin, thotë se Kievi ka në dispozicion kanale të ndryshme komunikimi me Pekinin, përfshirë lidhje diplomatike, biznesi dhe inteligjence, dhe duhet t’i përdorë ato për të reaguar.
“Përfshirja kineze forcon pozitat e Rusisë në territoret e pushtuara, ndihmon në ruajtjen e aktivitetit ekonomik, mbështet zhvillimin industrial, lehtëson shfrytëzimin e burimeve natyrore dhe kontribuon në ndërtimin e infrastrukturës që mund të përdoret edhe për qëllime ushtarake,” tha ai.
“Ukraina duhet të paraqesë prova për aktivitete të tilla dhe t’i bëjë presion Kinës që të zvogëlojë ose t’i japë fund përfshirjes së saj.” /Përshtati Pamfleti nga Cepa/
Lini një Përgjigje