FLASH
Shkruar nga Pamfleti
He came as a refugee, first to the reception center in Traiskirchen and then to the small Lower Austrian village of Sankt Anton an der Jeßnitz, to the “Kreuztanne” hostel. He learned German, supporting himself initially with odd jobs, such as washing dishes.
The prestigious Austrian newspaper Die Presse has today dedicated an analysis to the figure of Ambassador Fate Velaj, treating him between his personal history, his artistic-literary dimension and his vision of "Charme Diplomacy".
"The Artist as Diplomat"
The day of the Albanian ambassador in Vienna begins at five in the morning. With an espresso without sugar – and paints on canvas. Because Fate Velaj is not only the representative of Albania in Austria. He is also an artist, who paints, photographs and writes. His works are exhibited in European galleries – but also in his office at the embassy, on Prinz-Eugen Street.
For Velaj, this is not just an expression of his art. For him, this is also an important part of his diplomatic work because through them, he tells the guests his story in Austria as well as a colorful and enthusiastic Albania.
The opening of exhibitions, such as the recent "Red Between You and Me" at the Vienna Grand Gallery, is attended by ambassadors from other countries, representatives of the Austrian government and Ministry of Foreign Affairs, the municipality of Vienna, and representatives of Austrian art and culture.
His artistic presentation thus becomes – as Velaj says – part of the *"charm diplomacy" *that he is practicing, where through meetings in every corner of Austria, institutional ties between the two countries, and art, he creates sympathy for Albania.
"I want to create a positive image without imposition – not through demagogy, but by drawing others towards us with our values and culture," he explains.
Albania also badly needs a diplomatic offensive. By 2027, Prime Minister Edi Rama aims to complete membership negotiations with the European Union. By 2030, the country is expected to become a member of the Union.
A major challenge. The European Commission's latest progress report praised Albania's efforts in the negotiations. At the same time, further efforts are required in the fight against corruption and crime.
When it comes to Albania's admission to the circle of other European Union states, Fate Velaj speaks of "a historical heritage that is based on common values."
At the same time, he says:
“Shqipëria nuk synon anëtarësimin në BE pa përmbushur detyrimet që i kanë përmbushur vendet e tjera para nesh” dhe shton: “Ne do të anëtarësohemi vetëm atëherë kur të jemi vetë të bindur se e meritojmë të qëndrojmë përkrah francezëve, gjermanëve, italianëve, belgëve apo spanjollëve. Sepse vetëm atëherë do të mund t’i shikojmë në sy pa frikë dhe pa komplekse – pa shqetësimin se një ditë dikush mund të na thotë: ju u pranuat ngaqë na erdhi keq për ju.”
Rruga e Shqipërisë drejt statusit të vendit kandidat për në Bashkimi Evropian dhe anëtarësimit në NATO ka qenë e vështirë. Nën diktatorin komunist Enver Hoxha, Shqipëria ishte ndoshta shteti më i izoluar në Evropë. Nga paranoja e tij, Hoxha mbuloi të gjithë vendin me bunkerë të panumërt prej betoni. Kushdo që dyshohej për bashkëpunim me “armiqtë” jashtë vendit ose për kundërshtim ndaj regjimit, përfundonte në burg. Pas rënies së komunizmit, Shqipëria u zhyt në kriza financiare dhe politike – konflikte që shpesh u zhvilluan me përplasje të dhunshme në rrugë.
Historia e trazuar e Shqipërisë është edhe pjesë e historisë personale të Fate Velaj – një histori që ambasadori dhe artisti e ka përjetësuar në romanin e tij Kreuztanne. Pas një rruge të mundimshme dhe të rrezikshme, Velaj mbërriti si i ri në Austri – më 21 korrik 1991, ditë që do t’ia ndryshonte jetën.
Ai erdhi si refugjat, fillimisht në qendrën e pritjes në Traiskirchen dhe më pas në fshatin e vogël të Austrisë së Poshtme Sankt Anton an der Jeßnitz, në bujtinën “Kreuztanne”. Ai mësoi gjermanishten, mbajti veten fillimisht me punë të rastësishme, si larës enësh. Më vonë punoi me turne në fabrikën e metaleve Heiser në Gaming. Dhe njëkohësisht hodhi hapat e parë artistikë: filloi të pikturojë.
Në romanin Kreuztanne, i cili është përkthyer në disa gjuhë, Fate Velaj përshkruan se si më në fund hodhi rrënjë në Austri. Njëkohësisht ai rrëfen edhe për jetën e njerëzve që takoi gjatë këtij rrugëtimi.
Kreuztanne është një histori migracioni – mes autobiografisë dhe fiksionit, një roman mbi lindjen e artistit dhe një studim shoqëror në një gjuhë të butë, poetike dhe njëkohësisht të kthjellët.
Prej disa muajsh, ambasadori ndodhet në turne leximesh me romanin e tij në shumë pjesë të Austrisë.
“Dua të tregoj historinë time, e cila njëkohësisht është një histori austriake dhe evropiane – dhe që tregon se si ishim atëherë”, thotë ai.
Edhe të kaluarën e Shqipërisë Fate Velaj e pasqyron në librin e tij Mossanga, i cili aktualisht po përkthehet në gjermanisht. Në qendër të romanit është po ashtu një histori e vërtetë – ajo e fëmijëve nga Kongo, të cilët për shkak të luftës civile në atdheun e tyre, gjejnë strehim në Shqipërinë komuniste. Atje, megjithatë, bëhen përpjekje për t’i shndërruar në komunistë të rinj. Kur rriten, ata kuptojnë se propaganda ishte larg realitetit dhe reagojnë duke përfunduar vetë viktima të sistemit diktatorial që dikur i kishte pranuar.
Velaj studied at the University of Applied Arts in Vienna, followed a long artistic path – among others under Hermann Nitsch and Adolf Frohner –, dedicated himself to cultural politics, and received high praise in Austria, Italy, from the European Parliament, and in the USA.
He is committed to a united Europe – where Albania would also become a part of it. Since 2024, he has been Albania's ambassador to Austria.
Lini një Përgjigje