FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Komisioni Europian dëshiron të reformojë rrënjësisht procesin e zgjerimit. Komisionerja Marta Kos po kërkon mbështetje në Berlin. Ideja parashikon anëtarësim gradual për vendet kandidate, por disa shtete anëtare, përfshirë Gjermaninë, kërkojnë respektimin e plotë të kritereve ekzistuese…
Kur presidenti i Ukrainës u pyet javën e kaluar nëse vazhdon të insistojë për një anëtarësim në Bashkimin Europian vitin e ardhshëm, përgjigjja e tij ishte e qartë. “është e vërtetë që ne duam një anëtarësim me procedurë të përshpejtuar”, tha Volodymyr Zelensky. Në krah të tij qëndronte presidentja e Komisionit Europian. Përgjigjja e saj ishte më pak e qartë. Ursula von der Leyen tha se për Kievin është e rëndësishme një datë e caktuar, edhe pse kjo nga ana europiane nuk është e mundur. “Data që vendosni për veten është standardi juaj”, u shpreh ajo.
Kjo tingëlloi si një refuzim, edhe pse nuk ishte menduar kështu. Von der Leyen ndodhet në një situatë të kufizuar. Shumë shtete anëtare kanë bërë të qartë se duan t’i përmbahen qasjes tradicionale: një shtet mund të anëtarësohet vetëm pasi të ketë përmbushur të gjitha kushtet dhe të ketë marrë përsipër të gjithë acquis-in ligjor të Bashkimit Europian.
Ideja e hedhur nga Zelensky u parapri nga një editorial i Kryeministrit Edi Rama dhe Presidentit serb, Aleksandar Vuçiç, të cilët në median gjermane FAZ, shkruanin se pranojnë të bëhen pjesë e BE edhe pa të drejta vetoje.
“Kjo mund të sjellë përfitime të prekshme për qytetarët, duke forcuar njëkohësisht pozicionin ekonomik dhe gjeopolitik të BE-së pa e rënduar arkitekturën e vendimmarrjes së BE-së dhe pa ndryshuar ekuilibrin e saj institucional. Kjo do të thoshte as të drejta vetoje, as komisionerë shtesë, anëtarë të Parlamentit Evropian apo ndryshime në strukturat e votimit. Jemi të bindur se kjo do të lehtësonte shqetësimet e atyre shteteve anëtare që ngurrojnë të zgjerohen në një zgjerim më të madh”, thuhet në editorial.
Në vijim, Rama e Vuçiç theksojnë se “t’u thuash anëtarëve të ardhshëm se duhet të presin për reformat e BE-së përpara se të bashkohen do të ishte e barabartë me mbylljen e derës. Kjo do të ishte e gabuar, kundërproduktive dhe madje e rrezikshme në këto kohë”.
Merz këmbëngul në kriteret e Kopenhagës të vitit 1993
Në Bruksel kjo quhet qasje “e bazuar në meritë”. Megjithatë, presidentja e Komisionit dëshiron ta ndryshojë këtë procedurë. Prej javësh ajo po shqyrton brenda institucionit një zgjidhje tjetër. Sipas kësaj ideje, vendet kandidate mund të lejohen të anëtarësohen në Bashkimin Europian edhe nëse plotësojnë vetëm një minimum kushtesh. Megjithatë, ky do të ishte një anëtarësim pa të drejta të plota.
Gazeta Frankfurter Allgemeine Zeitung (F.A.Z.) raportoi për herë të parë për këto diskutime në fillim të janarit, dhe më pas edhe media të tjera e trajtuan temën. Ndërkohë në Bruksel ka nisur një debat, por ende nuk ekziston një propozim zyrtar. Komisioni po ecën me kujdes. Për këtë është hartuar një dokument strategjik, të cilin e njohin vetëm pak persona.
Komisionerja për zgjerimin, Marta Kos, mbajti në mes të shkurtit një fjalim në Tallinn ku për herë të parë paraqiti argumente për një ndryshim strategjie. Brenda institucioneve ajo po përpiqet të bindë shtete të veçanta anëtare. Në vendet baltike kjo ishte relativisht e lehtë. Ajo ndodhet në Berlin për të biseduar me përfaqësues të qeverisë dhe Bundestagut, por do ta ketë më të vështirë.
Kancelari gjerman Friedrich Merz tashmë e ka përjashtuar mundësinë që Ukraina të anëtarësohet më 1 janar të vitit të ardhshëm. “Nuk është e mundur”, tha ai në fund të janarit.
Të gjitha vendet duhet së pari të përmbushin kriteret e Kopenhagës të vendosura nga Këshilli Europian në vitin 1993. Këto kërkojnë një rend demokratik dhe shtet të së drejtës të qëndrueshëm, një ekonomi funksionale tregu dhe aftësinë për të përmbushur të gjitha detyrimet e anëtarësimit, nga pranimi i objektivave politike deri te zbatimi i legjislacionit europian. “Proceset zakonisht zgjasin disa vite”, tha Merz.
Zelensky dëshiron t’u ofrojë qytetarëve një perspektivë të qartë
Megjithatë, kjo mund të mos jetë fjala e fundit. Nga njëra anë, data 1 janar 2027 vazhdon të figurojë si datë anëtarësimi në planin e paqes me 20 pika, për të cilin po negociojnë Shtetet e Bashkuara, Ukraina dhe Rusia. Zelensky këmbëngul për këtë dhe e di se në këtë çështje ka mbështetjen e Uashingtonit.
Presidenti ukrainas beson se ai mund të fitojë një referendum për lëshime territoriale ndaj Moskës vetëm nëse u ofron qytetarëve një perspektivë të qartë për integrimin në Bashkimin Europian, sidomos pasi rruga drejt NATO-s është e mbyllur. Pa një datë të qartë, tha ai javën e kaluar gjatë përkujtimit të përvjetorit të katërt të sulmit rus, Vladimir Putin do të bëjë gjithçka për ta përçarë Bashkimin Europian dhe për të penguar anëtarësimin e Ukrainës.
Nga ana tjetër, Komisioni Europian me planin për të reformuar rrënjësisht metodën e zgjerimit nuk po mendon vetëm për Ukrainën. Maqedonia e Veriut, për shembull, është vend kandidat që nga viti 2005, por ende nuk ka përparuar shumë. Mali i Zi negocion që nga viti 2012, ndërsa Serbia që nga viti 2014. Ngadalësia e procesit nuk lidhet vetëm me këto vende, por edhe me bllokada brenda vetë BE-së.
Ndërkohë Rusia dhe Kina janë përfshirë gjithnjë e më shumë në rajon për të shfrytëzuar vakumin politik. Siç tha komisionerja Kos në fjalimin e saj, po krijohet një tension në rritje “midis kohës që kërkon zbatimi i një qasjeje të besueshme të bazuar në meritë dhe presionit në rritje nga aktorë të jashtëm ndaj vendeve tona kandidate, një presion që synon të rrisë kostot politike të përparimit në rrugën e tyre drejt BE-së”.
Shteti i së drejtës nuk është i negociueshëm për BE-në
Brenda Komisionit Europian prej kohësh ka dyshime nëse metoda aktuale është ende e përshtatshme. Mali i Zi dhe Shqipëria tashmë ndodhen në fazën përfundimtare të procesit të gjatë të negociatave. Por rruga për vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor mbetet e gjatë. Edhe për Ukrainën procesi ka të ngjarë të zgjasë shumë.
Edhe pse Komisioni ka vlerësuar përparimin e Kievit, procesi i reformave ka ngecur që nga nëntori. Deri tani nuk është hapur asnjë grupkapitull negociatash, sepse Hungaria e ka bllokuar procesin. Me këtë ritëm, anëtarësimi mund të zgjasë edhe 8 deri në 10 vjet. Kjo, sipas shqetësimeve në Bruksel, do t’i jepte Rusisë mundësi ta destabilizojë vendin edhe pas një marrëveshjeje paqeje.
Si mund të zhvillohej ndryshe procesi? Komisioni e quan këtë qasje “zgjerim gradual”. Nëse anëtarësimi duhet të ndodhë më herët, atëherë duhet të përcaktohet një prag minimal kushtesh.
Këtu përfshihen garancitë për shtetin e së drejtës: gjyqtarë të pavarur, luftë efektive kundër korrupsionit dhe mbrojtje e të drejtave themelore. Gjithashtu duhet të mbrohen pakicat dhe institucionet demokratike duhet të funksionojnë normalisht, gjë që shihet edhe në mënyrën se si realizohen ndryshimet e qeverisë. Një shtet duhet gjithashtu të harmonizojë politikën e jashtme me atë të BE-së, veçanërisht në zbatimin e sanksioneve. Për më tepër, ai duhet të zbatojë pjesërisht disa politika të BE-së, për shembull në tregti ose migracion.
Çfarë instrumentesh do të kishte Brukseli pas anëtarësimit?
Katër vende mund t’i përmbushin këto kritere relativisht shpejt: Mali i Zi, Shqipëria, Moldavia dhe Ukraina. Maqedonia e Veriut duhet së pari të zgjidhë konfliktin me Bullgarinë. Serbia duhet të bëjë përparim sidomos në fushën e shtetit të së drejtës dhe në politikën e jashtme, ku shpesh lëkundet mes Brukselit dhe Moskës. Bosnjë-Hercegovina është ende larg përmbushjes së pragut minimal. Kosova përballet me pengesa sepse nuk njihet nga pesë shtete të BE-së. Për Gjeorgjinë dhe Turqinë nuk ekziston aktualisht një perspektivë e besueshme anëtarësimi.
Siç parashikon traktati i BE-së, çdo anëtarësim duhet të miratohet nga Këshilli i shteteve anëtare dhe nga Parlamenti Europian. Në traktatet e anëtarësimit do të përcaktohej se cilat të drejta do të kishte një shtet dhe cilat jo. Për shembull, vendet mund të marrin pjesë në Këshillin Europian si vëzhgues, pa të drejtë vote, për sa kohë që nuk janë ende anëtare të plota.
Ato do të mund të marrin pjesë në vendimmarrje vetëm në ato fusha ku kanë përvetësuar plotësisht acquis-in e BE-së. Edhe të drejtat e vetos mund të kufizohen. Për më tepër, në vend që Komisioni Europian të zgjerohet vazhdimisht, BE mund të zbatojë idenë fillestare të Traktatit të Lisbonës për një Komision më të vogël, ku vetëm 2/3 e shteteve anëtare kanë një komisioner.
Traktatet e anëtarësimit do të duhet të përcaktojnë gjithashtu se si një vend arrin anëtarësimin e plotë dhe të gjitha të drejtat përkatëse. Kjo nënkupton punën e gjatë të reformave që duhet të përfundojnë para anëtarësimit. Kjo nuk është një çështje e thjeshtë, sepse perspektiva e anëtarësimit është aktualisht motivimi kryesor për reformat. Gjithashtu do të duhej të parashikoheshin sanksione, deri edhe përjashtimi nga BE-ja, nëse një vend nuk respekton angazhimet e reformave.
Rasti testues për këtë model është Mali i Zi. Komisioni dëshiron të përfundojë negociatat e anëtarësimit deri në fund të vitit dhe tashmë po përgatit traktatin e anëtarësimit. Në një intervistë për F.A.Z., komisionerja Kos tha se debati aktual do të përcaktojë “cilat masa mbrojtëse na duhen për të siguruar që shtetet e ardhshme anëtare t’i respektojnë detyrimet edhe pas anëtarësimit”. Sipas saj, nevojitet “një sigurim kundër rrezikut të kuajve të Trojës në BE, pra vendeve që veprojnë kundër qëllimeve tona të përbashkëta”. Këto masa mund të variojnë nga periudhat tradicionale të tranzicionit deri te mekanizma më inovativë për mbrojtjen e buxhetit të BE-së, politikave thelbësore dhe strukturave të vendimmarrjes, përfshirë detyrimin për bashkëpunim besnik.
Propozimi zyrtar pritet pas zgjedhjeve në Hungari
Komisioni Europian beson se metodologjia e re mund të zbatohet pa ndryshuar traktatet e BE-së. Megjithatë, çdo traktat anëtarësimi duhet të ratifikohet nga çdo shtet anëtar. Në disa vende, përfshirë Francën, kjo kërkon referendum, një pengesë e madhe politike.
Edhe kalendari politik është sfidues. Në pranverën e vitit 2027 Franca do të zgjedhë një president të ri, dhe kjo mund të favorizojë partitë populiste të djathta që kundërshtojnë zgjerimin e BE-së. Në Poloni gjithashtu duhet të zgjidhet një parlament i ri deri në fund të vitit të ardhshëm, ndërsa nacionalistët po zhvillojnë fushatë kundër Ukrainës.
Në të njëjtën kohë koha po shkurtohet. Nëse negociatat e paqes mes Rusisë dhe Ukrainës përparojnë nën presionin e Shteteve të Bashkuara, plani me 20 pika mund të hyjë në fuqi që këtë vit. Në atë rast ndoshta nuk do të përfshihet data e anëtarësimit 2027, por mund të përmendet viti 2028.
Disa shtete anëtare duan të diskutojnë këto çështje në Këshillin Europian që do të mbahet pas tre javësh, ndërsa Komisioni Europian për momentin po zhvillon konsultime individuale me shtetet anëtare. /Përshtati Pamfleti/
Kujdes me keta sllavet e qelbur e u qendroni larg. Mos u infektoni nga Eurokurva e Ameriqenet qe hiqen si miq me ta qe te arrijne qellimet e tyre. Ne kemi mbetur vend e popull bibilush e te shohim hallet tona. Te vazhdojme te mbjellim ca ullinj, agrume, vreshta e molle qe i zhdukem e te vadisim tokat qe te hame nje kafshate buke te na shkoje ne bark.