FLASH
Shkruar nga Mauro Mondello
Billion-dollar luxury projects in protected areas have sparked a wave of mass protests across the country. Citizens are openly challenging the shady connections between political power, construction tycoons, and the big media groups that control information. This peaceful uprising is turning into a major civic awakening demanding structural change and accountability...
From the center of the coastal city of Vlora, the third largest urban center in Albania, the car I was in headed north along the Pine Road, a long strip of asphalt that ran through a pine forest.
Every now and then, a dilapidated roadside stall would appear, selling children's clothes, beach towels, and the ubiquitous red and black flags with the double-headed eagle, the symbol of Albania, the "Land of Eagles," as Albanians call their country.
Beyond the Mediterranean pines we passed the abandoned ruins of the former caustic soda factory, once one of the largest industrial complexes in communist Albania. Part of the complex has been repurposed as a storage facility for petroleum products arriving from the Patos-Marinza, the largest onshore oil field in Europe.
Even today, oil is transported from the depot to the terminal of the Petrolifera Italo Albanese company with CKD T 770 locomotives - almost indestructible machines, built in the former Czechoslovakia between the late 1960s and the 1980s.
At the end of this post-industrial landscape, we entered a rugged stretch of terrain, where neglected forest met old Soviet-era trains, before the landscape gradually changed. The paved road turned into a compacted dirt track.
Cows grazed between the dusty road and the crystal clear water, surrounded by ochre limestone cliffs. Across the water rose the island of Sazan. We had arrived at the Vjosa-Nartë Protected Area, the epicenter of the country's greatest controversy in recent years.
A $6 billion development project planned for the area by Jared Kushner and Ivanka Trump has sparked massive nationwide protests and an unprecedented anti-corruption investigation. If it goes ahead, it will forever change one of the last protected, pristine landscapes on the European continent.
Albanians are very angry at what they see as a covert takeover of their country, engaging in what has been called the Flamingo Revolution.
"How can they imagine building a resort for billionaires in a place like this? How could they think that we would just sit and watch, that we would not defend this land with our teeth and blood?" says Aulon Harizaj, a 37-year-old civil engineer, born and raised in Vlora.
Zona përfshin deltën e fundit të një lumi të egër në Evropë. Për më shumë se 270 kilometra, Vjosa rrjedh e pandërprerë, pa diga apo barriera të tjera artificiale. Së bashku me Lagunën e Nartës, delta ofron habitat për më shumë se 1.100 specie, duke përfshirë rrëqebullin e Ballkanit, fokën e Mesdheut dhe mijëra flamingo rozë që mblidhen në ujërat e cekëta, veçanërisht gjatë sezonit të shtegtimit midis tetorit dhe marsit.
Për t’i krijuar projektit një bazë të përshtatshme ligjore, kryeministri shqiptar Edi Rama miratoi një ligj të ri për zonat e mbrojtura në Parlament në shkurt të vitit 2024. Ky legjislacion dobësoi mbrojtjen mjedisore, duke hapur për zhvillim toka që më parë ishin të mbrojtura dhe duke lejuar ndërtimin e aeroporteve, infrastrukturës energjetike dhe komplekseve turistike të konsideruara me rëndësi strategjike.
Por zona Vjosë-Nartë nuk është i vetmi vend ku industria e turizmit është përplasur me komunitetet lokale. Në zonën bregdetare të Rrjollit, në veri të vendit, planet për resortin luksoz Blue Borgo, i financuar nga manjati shqiptar Bashkim Ulaj, ndezën muaj të tërë protestash.
Edhe atje, pas ndryshimeve ligjore të vitit 2024, u prezantua koncepti i “turizmit të ekselencës”, një dispozitë që lejon ndërtimin e strukturave hoteliere të nivelit të lartë brenda zonave të mbrojtura.
“Kur u ngritën rrethimet në fillim të majit, pothuajse nuk na besohej”- shprehet Kosta Xhaho, mjek dhe aktivist i PPNEA (Mbrojtja dhe Ruajtja e Mjedisit Natyror në Shqipëri). Pas diskutimeve të zhvilluara larg syrit të publikut, ndërtimi nisi pothuajse brenda natës, kur traktorët filluan të nivelonin dunat e rërës në zemër të zonës së mbrojtur.
Ishte pikërisht PPNEA, së bashku me një rrjet aktivistësh lokalë dhe me përpjekjet e Besjana Gurit përmes organizatës Lëvizja për Ujin, Mjedisin dhe Integrimin (LUMI), që tërhoqën për herë të parë vëmendjen e publikut, duke ndihmuar në nisjen e protestave masive.
Ajo që nisi si një fushatë mjedisore është shndërruar në një protestë më të gjerë kundër qeverisë së Ramës, një lëvizje që përmbledh vite frustrimi të akumuluar ndaj një kryeministri që ndodhet në pushtet që prej vitit 2013.
Që prej 30 majit, mijëra njerëz janë mbledhur në Tiranë çdo mbrëmje për të protestuar. Duke marshuar paqësisht nga Sheshi “Skënderbej” drejt Kryeministrisë, demonstruesit kanë formuar një kortezh aq të gjatë, sa ditët e fundit ai është shtrirë për rreth 800 metra përgjatë Bulevardit “Dëshmorët e Kombit\”.
Protestat i ngjajnë një zgjimi qytetar në një vend që, gjatë 15 viteve të fundit, ka humbur gati 1 milion banorë, sipas të dhënave të Eurostat. Shumica e atyre që u larguan ishin nën moshën 30 vjeç dhe emigruan drejt vendeve të Evropës në kërkim të mundësive që nuk i gjenin në vend.
Kjo përbën një hemorragji demografike shkatërruese, e ushqyer nga skandalet e korrupsionit dhe nga lidhja e ngushtë midis pushtetit politik, pastrimit të parave dhe bumit të ndërtimit që ka transformuar kryeqytetin shqiptar.
Shkalla e akuzave për korrupsion që rëndojnë mbi qeverinë Rama është e vështirë të mbivlerësohet. Vetëm gjatë pesë viteve të fundit, disa skandale të mëdha kanë përfshirë ministra aktualë ose ish-ministra të kabinetit të tij.
Në vitin 2021, Lefter Koka u dënua me burgim pasi prokurorët pretenduan se, gjatë kohës kur shërbente si ministër i Mjedisit, kishte marrë më shumë se 5 milionë euro ryshfet për të anashkaluar procedurat ligjore të prokurimit në ndërtimin e inceneratorëve të mbetjeve në Fier dhe Elbasan.
Ndërkohë, një nga treguesit më domethënës të gjendjes së demokracisë shqiptare është peizazhi mediatik i vendit. Sipas Indeksit Botëror të Lirisë së Shtypit për vitin 2026, Shqipëria vazhdon të klasifikohet si një vend me situatë “problematike”. Raporti vjetor i vitit 2025, i publikuar nga BIRN Albania dhe SCiDEV, vlerëson se gazetarët në Shqipëri vazhdojnë të përballen me presion, frikësim dhe akses të kufizuar në informacion.
Në Shqipëri, mediat kryesore kontrollohen nga një grup i vogël biznesmenësh me lidhje të ngushta me establishmentin politik dhe me interesa të konsiderueshme në sektorin e ndërtimit. Sipas të dhënave të Media Ownership Monitor (MOM), katër grupe pronësie – familja Frangaj, familja Hoxha, familja Hysenbelliu dhe Carlo Bollino - kontrollojnë 86,94 për qind të audiencës së televizioneve kombëtare pa pagesë.
Mbulimi i protestave të vazhdueshme ka qenë i kufizuar në pjesën më të madhe të peizazhit mediatik kombëtar. Tre nga grupet më të mëdha mediatike në vend - Klan, Top Media dhe Vizion Plus - kanë marrë statusin e “investitorit strategjik” në projekte të lidhura me turizmin dhe zhvillimin e pasurive të paluajtshme.
Ky status u krijua nga ligji për investimet strategjike i vitit 2016, sipas të cilit miratimi i projekteve mbetet në kompetencë të Komitetit të Investimeve Strategjike, një organ i kryesuar drejtpërdrejt nga Kryeministri. Shteti mund t’u japë investitorëve strategjikë tokë publike me qira afatgjatë deri në 99 vjet, në disa raste edhe me çmimin simbolik prej 1 euroje.
Kompani të lidhura me Lori Hoxhën, CEO e Top Channel, e morën këtë status për zhvillimin e një hoteli luksoz në Tiranë. Në vitin 2022, i njëjti status iu dha projektit të hotelit White Roads në Dhërmi, i lidhur me kompani të Aleksandër Frangajt, pronar i TV Klan, ku qeveria i dha projektit me qira për 1 euro 9.157 metra katrorë plazh publik.
Familja Dulaku, e cila kontrollon televizionin Vizion Plus, përfitoi gjithashtu nga ky ligj në vitin 2021 për dy zhvillime të mëdha turistike: Gone Perivol në Dhërmi dhe San Pietro në veri të Durrësit. Nuk ka prova se kompanitë kanë vepruar në mënyrë të paligjshme. Megjithatë, kjo ka ngritur pikëpyetje të mëdha mbi transparencën e procesit.
Ligji për investimet strategjike është i lidhur ngushtë me protestat kundër projektit të resortit Kushner-Trump në Deltën e Vjosës. Përballë kundërshtimit në rritje të publikut dhe kritikave të institucioneve evropiane, Rama ka njoftuar synimin për ta shfuqizuar këtë legjislacion.
A painter and former bohemian in 1990s Paris, Rama built his political career during 11 years as mayor of Tirana. Over time, he began to embody many of the traits he had criticized in his predecessors: repeated scandals and an increasingly centralized style of governance.
Perhaps it is this sense of frustration that explains the size of the movement that gathers every evening in front of the Albanian government headquarters. The crowd is mainly made up of young people, but there are also families, teachers, doctors and businessmen among the protesters.
They come from every corner of the country holding banners that read: "Albania is not for sale."
Albanians born before the 1980s remember well the totalitarian system of Enver Hoxha, who led the country for more than four decades, during which every aspect of life was controlled by the state and genuine civic engagement was practically impossible. What is happening now represents something entirely new: a form of collective mobilization without precedent in Albania’s recent history.
The people who gather every evening in Tirana are demanding structural changes. For this reason, the slogans are not only directed against Rama. They also target the Democratic Party and its historic leader, Sali Berisha. Increasingly, the chant that dominates the protests is: 'Rama in prison, Berisha in prison.'
The protests have also attracted attention in Brussels. On June 15, European Commissioner for Enlargement, Marta Kos, expressed serious concern about the planned luxury resort on the island of Sazan and in the Vjosa-Narta area, officially calling on Albania to refrain from any action that could jeopardize its European Union accession process.
In a special report, published on June 17, the European Parliament called on the Albanian government to immediately halt all development projects within protected areas.
During the weeks of protests, Rama has largely kept a low profile. Speaking in Berlin on June 17, he attributed much of the tension to the distortions created by the digital age.
“Algorithms reward anger much more generously than the truth,” he said. Despite Rama’s public statements, the fences around the Vjosa Delta have been lifted for now. The heavy machinery that had started work on the site has been removed. The withdrawal appears to be the result of protests and an anti-corruption investigation launched by SPAK, which, since late May, has been reviewing changes to the protected status of the area for 2024.
What would have seemed unimaginable a few months ago is that the ambitious project of two American billionaires turned into the spark that ignited a peaceful uprising, which continues to spread throughout Albania. / Pamphlet from "Newline Magazine"
Lini një Përgjigje