FLASH
Shkruar nga Thomas Moller-Nielsen
EU policymakers are repeating the same mistakes they made after Russia's full-scale invasion of Ukraine in 2022 and before the global financial collapse of 2008.
“The past is a foreign place,” wrote British novelist LP Hartley, adding “people act differently there.”
Many European policymakers seem to agree with this idea. Christine Lagarde, for example, recently dismissed stagflation, the toxic mix of high inflation and weak economic growth that plagued Western economies half a century ago, calling it a “buzzword” that should be “left in the 1970s.”
"The situation is completely different," said the president of the European Central Bank (ECB), after a journalist suggested that the economic impact of war with Iran could be similar to previous oil shocks.
Her optimism may seem excessive. Hasn't Fatih Birol, the head of the International Energy Agency, repeatedly described the current crisis as the biggest in history, more severe than the twin shocks of the 1970s and the Russian invasion of Ukraine in 2022 combined?
However, Lagarde's argument cannot be easily dismissed. First, she said that current levels of economic growth, inflation and employment in Europe are nowhere near those of the 1970s. Second, European central banks were not focused then on price stability, as the ECB is today.
Her argument can be strengthened further. It was the Yom Kippur War (the surprise attack by Egypt and Syria on Israel in 1973) that caused the first energy shock of that decade and prompted countries to rapidly reduce their “oil intensity,” the amount of oil needed to produce a unit of economic output. Moreover, Iran and the Middle East today account for a much smaller share of global oil production than they did fifty years ago.
Isn't the World, or at least Europe, facing an unprecedented catastrophe?
Stock markets, which hit record highs this week, suggest not. However, history shows that stock markets are an unreliable indicator of the real economy. What can be said for sure is that EU leaders appear to have learned little or nothing from previous crises. Moreover, this historical forgetfulness makes it much more likely that war with Iran will trigger an economic collapse.
Feeding the fiscal fire
Ngjarjet e fundit tregojnë sa e vërtetë është kjo. Në një fjalim të ashpër të mbajtur në mbledhjen e Eurogrupit në Bruksel, Oya Celasun, zëvendësdrejtoreshë e Departamentit Europian të Fondit Monetar Ndërkombëtar (FMN), sugjeroi se kujtesa historike e Europës mezi shtrihet katër vite pas, e jo më katër dekada.
Qeveritë europiane “janë mbështetur fort në masa të paorientuara dhe që shtrembërojnë çmimet” që nga fillimi i luftës në fund të shkurtit, edhe pse pushtimi rus i Ukrainës në vitin 2022 dha “mësime të qarta” se politika të tilla duhen shmangur, tha Celasun.
FMN-ja zbuloi se më shumë se 90% e vendeve të BE-së kanë miratuar të paktën një masë që shtrembëron çmimet gjatë dy muajve të fundit, ndërsa 70% kanë vendosur ulje të akcizës ose politika të tjera të paorientuara. (Nga këto masa përfitojnë në mënyrë disproporcionale të pasurit, të cilët zakonisht konsumojnë shumë më tepër energji sesa të varfrit dhe natyrisht nuk kanë nevojë për ndihmë shtetërore).
“Rreziku është që, pavarësisht përvojës së vitit 2022, vendet po mbështeten sërish në mbështetje të orientuar keq”, e cila për arsye politike “mund të jetë e vështirë të tërhiqet”, tha Celasun.
Në fakt, mbështetja e tillë ka gjasa të përshpejtohet. Edhe pse shuma totale e ndihmës shtetërore të ofruar nga qeveritë e BE-së që nga fillimi i luftës është më e ulët sesa në të njëjtën periudhë të krizës së vitit 2022, presioni politik nënkupton se shpërndarja e ndihmave financiare pothuajse me siguri do të bëhet më e zakonshme. Kjo do të rëndojë më tej buxhetet dhe nivelet e borxhit publik në BE, në një kohë kur ato tashmë janë çuar në kufijtë maksimalë nga ndikimi i krizave të mëparshme, përfshirë pushtimin rus.
Fatkeqësisht, politika monetare rrezikon ta përkeqësojë këtë situatë fiskale. Megjithëse BQE i mbajti normat e interesit të pandryshuara në mbledhjen e fundit në fund të prillit, Lagarde ka lënë të kuptohet fuqishëm se një rritje do të vijë në mbledhjen e ardhshme në qershor, gjë që do të rriste kostot e huamarrjes për qeveritë dhe do të ngadalësonte rritjen ekonomike.
Edhe pse motivi për rritjen e normave të interesit nuk u bë i qartë, ai me shumë gjasa lidhet me frikën e BQE-së se mos i rrit normat “tepër vonë”, siç disa e akuzuan se bëri në vitin 2022.
Por, siç vëren Carsten Brzeski, drejtues global për makroekonominë në ING Research, rritja e normave të interesit në qershor rrezikon të përsërisë gabimin e BQE-së gjatë krizës së eurozonës në vitin 2011, kur ajo neglizhoi efektin shkatërrues që kishte rritja e normave mbi ekonominë dhe u detyrua të tërhiqej shpejt.
“Ta nënvlerësosh ndikimin negativ të një goditjeje dhe të përqendrohesh tepër tek inflacioni i shkaktuar nga çmimet më të larta të energjisë? BQE e ka bërë më parë këtë gabim,” tha Brzeski.
In other words, contrary to Lagarde's argument, the ECB's excessive focus on price stability may not be part of the solution to the current crisis. It may be part of the problem.
Financial madness
What about Lagarde’s argument that the damage caused so far by the war with Iran is much less than the stagflation of the 1970s? Isn’t she right when she says that the ECB’s “baseline” forecast of 0.9% growth in the eurozone this year still represents modest economic growth, not stagnation? She is right. And there are at least four reasons why we should be cautious.
First, the ECB itself predicts that a “more intense and prolonged disruption” in the Middle East could reduce the eurozone’s economic output to just 0.4% in 2026, a scenario that, with each passing day, is looking increasingly likely.
Second , and relatedly, the true impact of the war is unlikely to be felt after just two months. For example, it took about a decade for the unemployment rate in Europe to double after the 1973 oil shock.
Third , unlike in the 1970s, oil is just one of many critical commodities affected by the current crisis. These include gas, fertilizers, helium (used to produce semiconductors), and many others.
Fourth, and most worryingly, the crisis could exacerbate other sources of financial instability, notably by exacerbating the growing private credit sector crisis or by bursting the US stock market bubble fueled by artificial intelligence (supported by energy-intensive data centers).
Such concerns have also been expressed by the Governor of the Bank of England, Andrew Bailey, and Nobel Prize-winning economist, Paul Krugman.
“Could war with Iran trigger a broader financial crisis? I don’t know, but it doesn’t seem alarming to worry about it,” Krugman recently wrote.
However, instead of strengthening the bloc's financial stability, the EU seems determined to dismantle the regulatory framework established after the 2008 financial crisis, thereby increasing the risk of another global economic catastrophe.
“We must find the courage to ask ourselves whether the approach we built after the financial crisis is still fit for the future,” said European Commissioner for Finance, Maria Luís Albuquerque, in early March, less than a week after the war began.
Like other EU policy responses, such actions are unlikely to help Europe win the future. The past, in other words, is not as foreign as one might think. And people acted much the same way we do today. /Adapted from Euractiv /
Lini një Përgjigje