FLASH
Shkruar nga Pamfleti
In Albania, living conditions for the elderly are becoming increasingly challenging due to the lack of adequate infrastructure and specialized services. While the population is gradually aging, public institutions and social policies are failing to meet the real needs of this category.
One of the most obvious problems remains inadequate infrastructure in public spaces. Streets and sidewalks in many cities do not provide safe conditions for the movement of the elderly. The lack of ramps, benches for rest, sufficient lighting and signage significantly complicates daily life, especially for those with physical or health problems.
Equally concerning is the lack of entertainment and socialization centers. Much of the country lacks community spaces where seniors can spend time, interact, and avoid social isolation.
This has led to increased loneliness and marginalization, phenomena that are becoming increasingly present.
A fundamental problem remains the health system, which is not specialized for the needs of this age group. The lack of geriatricians is one of the biggest gaps. Geriatric care is essential for treating chronic diseases, managing multiple diagnoses simultaneously, and improving the quality of life of the elderly.
Without this specialty, many elderly patients are treated in a general manner, without a personalized and comprehensive approach.
According to sociologist Gëzim Tushi, changes in the Albanian family structure and the rise of individualism have significantly weakened the traditional role of the family in caring for the elderly. He emphasizes that the lack of services, including the lack of geriatricians, worsens the situation and increases the sense of insecurity in this category.
"In a biological, psychological, health and financial sense, for objective reasons, the "third age" and especially the "fourth age", when a person crosses the 85-year mark, is difficult and unfavorable in all directions, especially the components of meeting basic vital needs.
Under these conditions, it is necessary that the limitations that arise due to age should be supplemented and compensated with complementary forms of family assistance and alternative state and community forms of social service.
Padyshim arkitektura e kujdesit social për të moshuarit në shoqërinë shqiptare ka historinë e vet të lidhur me tipologjinë e kujdesit të vazhduar të familjes tradicionale të para viteve ‘90 ku përgjegjësia ishte ekskluzive dhe e integruar brenda familjes biologjike, në të cilën roli, prezenca, kujdesi dhe autoriteti i të moshuarve ka qenë në përputhje me natyrën e familjes tradicionale e shpesh edhe gerontokratike, me kujdes të përhershëm e të pakushtëzuar për të moshuarit e familjes.
Ndryshimi që ka pësuar tipologjia e familjes, tranzicioni i kalimit nga familja tradicionale në atë modern, bërthamore ka sjellë jo vetëm ridimensionimin e formave dhe përmasave, por edhe të sasisë dhe cilësisë së kujdesit të familjes për të moshuarit.
Kjo bashkë me fenomenin e emigracionit, prirjet individualiste ka krijuar një varg problemesh për jetën e të moshuarve, duke sjellë edhe dukuri të reja, pothuaj të panjohura më parë sikurse janë braktisja biologjike apo vetmia sociale. Këto janë plagë të thella sociale që po i përjetojnë të moshuarit në kohën e sotme”, pohon sociologu Tushi.
Në analizën e tij, Gëzim Tushi nënvizon nevojën për një qasje të integruar: investime në infrastrukturë, krijimin e qendrave komunitare, zgjerimin e shërbimeve në shtëpi dhe mbi të gjitha zhvillimin e shërbimit geriatrik si pjesë thelbësore e sistemit shëndetësor.
“Lehtësimi i problemeve dhe pasojave sociale të jetës dhe strukturës së familjes modern kërkon kapërcimin apo lehtësimin e disa pengesave:
Mbështetje financiare për pensionistët me të ardhura nën minimumin jetik që i penalizon ata për të pasur kushte normale jetese, për të plotësuar nevojat bazë e jetike material e shëndetësore.
Situata e vetmisë (mendohet se me këtë status social janë rreth 31 mijë të moshuar) kërkon krijimin e Qendrave Ditore Komunitare të shoqërizimit të tyre.
Zgjerimi i shërbimeve mobile, më ekipe multidisiplinare për t’u ofruar ndihmë dhe mbështetje material e emocionale të moshuarve që jetojnë të vetmuar (shërbime higjenike, gatim, kujdes shëndetësor, etj)
Krijimi Qendrave të asoocimit moshor, si kusht për të kaluar kohën nëpërmjet shoqërizimit moshor dhe aktiviteteve moshore të përbashkëta.
Dinamizimi dhe shmangia e burokracive të kujdesit shëndetësor, e cila për të moshuarit duhet të “prodhojë” më shumë kujdes shëndetësor dhe më pak letra e zvarritje burokratike.
Të bëhet detyruese për çdo bashki e lagje krijimi i ambienteve çlodhëse për t’u socializuar, shmangur izolimin social, kaluar kohën e lirë dhe sidomos për të ruajtur e mbrojtur shëndetin e tyre fizik e mendor të moshuarve.
Më shumë kujdes mediatik për dinjitetin e të moshuarve, duke shmangur trajtimin e pakujdesshëm. Kujdesi për të moshuarit nuk është i tepërt, përkundrazi është pjesë integrale e përgjegjësisë së familjes, shtetit dhe shoqërisë”, tha ndër të tjera zoti Tushi.
Po ashtu më herët edhe drejtues të Fakultetit të Mjekësisë në Shqipëri kanë paralajmëruar se rritja e numrit të të moshuarve do të përkthehet në një peshë gjithnjë e më të madhe për sistemin shëndetësor. Sipas tyre, vendi nuk është ende i përgatitur për këtë realitet demografik, sidomos për shkak të mungesës së specialiteteve të dedikuara.
Një nga boshllëqet më të theksuara mbetet mungesa e mjekut specialist për moshat e treta, i njohur si geriatër. Ky profesion konsiderohet thelbësor për përballimin e problematikave komplekse shëndetësore që shoqërojnë plakjen e popullsisë.
Rekomandimet
Ka nevojë për një qasje të integruar: investime në infrastrukturë, krijimin e qendrave komunitare, zgjerimin e shërbimeve në shtëpi dhe mbi të gjitha zhvillimin e shërbimit geriatrik si pjesë thelbësore e sistemit shëndetësor.
Strategjia e moshimit, çfarë synohet deri në vitin 2030
Teksa sistemi i përkujdesit të të moshuarve, përfshirë atë publik dhe privat, përballet me sfida të shumta, që nga kapacitetet e ulëta të akomodimit, kostoja e lartë për familjarët, mungesa e politikave për zhvillimin e përkujdesit të të moshuarve sipas modeleve europiane, paralelisht qeveria premton rritje pensionesh dhe reformë të sistemit të sigurimeve shoqërore, në përpjekje për t’iu përgjigjur presionit demografik.
Në “Dokumentin Politik për Moshimin dhe të planit të veprimit 2025–2030”, qeveria shqiptare ka parashikuar një paketë masash për forcimin e pavarësisë financiare të të moshuarve në kuadër të Planit të ri të Veprimit 2025–2030 për moshimin.
Objektivi kryesor është rritja e të ardhurave për pensionistët dhe garantimi i një jetese më dinjitoze për burrat dhe gratë e moshës së tretë, që pritet të sigurohet përmes rritjes së pensioneve, pension të 13-të dhe reformë të re në skemën e sigurimeve shoqërore.
Sipas dokumentit, do të rishikohet ligji nr. 7703, datë 11.5.1993 “Për sigurimet shoqërore në Republikën e Shqipërisë”, me qëllim përmirësimin e formulës së përllogaritjes së pensioneve dhe sigurimin e qëndrueshmërisë financiare të skemës. Reforma parashikon gjithashtu rritje graduale të moshës së daljes në pension për burra dhe gra.
Një nga objektivat kryesore është rritja me 50% e pensionit mesatar gjatë periudhës së zbatimit të planit, si dhe përmirësimi i pensioneve më të ulëta përmes një formule indeksimi të diferencuar, që favorizon shtresat me të ardhura më të pakta. Po ashtu, parashikohet përfitimi i pensionit të 13-të për pensionistët.
Në fokus mbetet edhe zgjerimi i pensionit social, me synimin për të dyfishuar numrin e përfituesve, i shoqëruar me fushata informuese për rritjen e ndërgjegjësimit.
Dokumenti vë në dukje se të moshuarit mbeten një nga grupet më të rrezikuara nga varfëria, ndërsa skema aktuale e pensioneve ndikohet ndjeshëm nga informaliteti dhe mosdeklarimi i plotë i pagave. Sipas të dhënave të fundit, arkëtimet në skemën e sigurimeve shoqërore dhe shëndetësore mbeten nën potencialin e plotë.
Në kuadër të Planit të Veprimit 2025–2030 për moshimin, qeveria ka parashikuar masa të reja për të nxitur të moshuarit në moshë pensioni që të vijojnë të jenë aktivë në tregun e punës. Përmes Aktivitetit A.1.2, synohet ofrimi i stimujve financiarë për individët që, edhe pasi përfitojnë pension pleqërie, vazhdojnë të kontribuojnë në skemën e sigurimeve shoqërore si të punësuar në sektorin privat.
Sipas dokumentit, kjo masë do të realizohet përmes përmirësimeve ligjore që do të mundësojnë përfitime më të mëdha financiare për pensionistët që vijojnë punësimin. Qëllimi është rritja e të ardhurave të tyre, forcimi i pavarësisë financiare dhe motivimi për të qëndruar aktivë në jetën ekonomike.
Dokumenti thekson se rritja e fuqisë blerëse të të moshuarve ka nxitur zhvillimin e së ashtuquajturës “ekonomi e argjendtë”, ku bizneset po përshtatin produktet dhe shërbimet për këtë grupmoshë, sidomos në sektorë si turizmi, koha e lirë, shërbimet e kujdesit dhe mallrat e personalizuara. Në këtë kuadër, moshimi i popullsisë shihet jo vetëm si sfidë sociale, por edhe si mundësi e re ekonomike.
Nga ana tjetër, dokumenti pranon se varfëria mes punonjësve të moshuar dhe diskriminimi për shkak të moshës në tregun e punës mbeten problematika që kërkojnë adresim. Për këtë arsye, politikat e reja synojnë të krijojnë një mjedis më gjithëpërfshirës dhe të drejtë për të moshuarit që zgjedhin të vazhdojnë punën pas daljes në pension.
Another important element is the collection of positive practices and the organization of public dialogue every year to promote successful models of employment of the elderly. Contributions to private pension schemes will also be encouraged, with the aim of increasing future income through a supplementary pension.
Expected results include active labor market policies for the activation of older people, updating labor standards, strengthening occupational safety and health, and combating age discrimination.
As for concrete indicators, it is envisaged: a review of the legal framework for reducing income tax for employees of retirement age; bonuses for sustainability and performance; support for private pensions; greater flexibility of working hours.
The set objective is for at least 30,000 contributors of retirement age to benefit from these incentives, while 300 private entities create suitable conditions for the employment of the elderly. Public dialogue on positive practices will be organized annually.
The document emphasizes that the measures are being taken at a time when, according to the 2023 Census, around 27.8% of the population in Albania is over 60 years old, making the issue of financial independence of the elderly a national priority./Monitor
Lini një Përgjigje