FLASH
Shkruar nga Pamfleti
“In Zog’s time, it was more difficult to become a diplomat than it is today.” Uran Asllani, one of the researchers of Albanian diplomacy from 1914-1944, as well as the son of one of the most prominent Albanian diplomats of the 1930s, shows that a diplomat in that period had to pass several “sieves” to be appointed to this position. In an interview for the newspaper “Tirana Observer”, he recounts all the criteria that a person who claimed to become a diplomat had to meet. He also tells when Albanian diplomacy originated, with which countries we established diplomatic relations and what their mission was.
Who are the most important figures of Albanian diplomacy of that time? In this article, we are also publishing the list of names of diplomats from 1914-1944 and in the next issue, we will publish the list of all diplomats from 1944 to 2007.
Mr. Asllani, when did the history of Albanian diplomacy begin?
The history of Albanian diplomacy is perhaps earlier than the history of the Albanian state itself, because diplomatic actions aimed at the creation of the Albanian state, its independence, began before the flag was raised in Vlora. In fact, the first actions were already at the time of the League of Prizren. One of the personalities of the political life of the state at that time, who at the same time was also a prominent diplomat of the Ottoman Empire, was one of the Albanian patriots named Abedin Pasha Dino.
This man, immediately after the Berlin Congress, was the Minister of Foreign Affairs of the Ottoman Empire, and as such played an extremely important role in the protection of Albanian lands and territories within the framework of the protection of the Ottoman Empire. Therefore, Albanian diplomatic activity should not be understood as a state activity, but as an activity that had as its goal the protection of the rights of Albanians, the protection of Albanian territorial integrity. We are often told that the Albanian Renaissance is late, while other Balkan states had their National Renaissance two centuries, or a century ago.
We started the activity of the National Renaissance, when the danger of the disappearance of the national territorial integrity appeared, when we realized that Turkey could not protect us. Then a National Renaissance arose that, within the framework of the Ottoman Empire, was to protect the territorial integrity of Albania with the four vilayets. If the four vilayets were now together, Albania would be over 4 million. So, there is the vilayet of Ioannina, which went up to Preveza, where Abedin Pasha Dino was. There was the vilayet of Manastir, the vilayet of the Shkodra area and the vilayet of Peja, Kosovo-Albania.
The Vilayet of Shkodra met with Manastir, and Janina met with Shkodra and Manastir and included Berat, Vlora and Elbasan. So, then we can have the origin of the history of diplomacy. But the official beginnings are in the short period of the provisional government of Ismail Qemali, when this period also coincided with the Conference of Ambassadors, and consequently Albania had to be presented at the Conference of Ambassadors, with a dignified delegation.
And this delegation was composed of the most prominent people of that time, at the head of which Ismail Qemali had placed the son of Abedin Pasha Dino, Rasip Dino. In one of the telegrams that Ismail Qemali sent to him, he says: “I have sent a telegram that you are the delegate of the Albanian government”. And in London, Paris, Vienna, Rome, everywhere he defended the rights of the Albanian state, within the framework of the Conference of Ambassadors and then, gradually, in all phases of the Albanian diplomatic state.
With which countries did we establish diplomatic relations?
The beginnings of establishing diplomatic relations were precisely when it was remembered that the Albanian state was formed and consolidated with the establishment of a foreign prince. That the history of the Balkans is strange. All the states that were created in the Balkans, the Great Powers of Europe, did not entrust the leadership of the state to the people of the country. For example, in Bulgaria they sent a German prince, Ferdinand. In Greece, they sent a Danish prince, Cotton; in Romania a German prince. The only exception was Serbia, which was an old kingdom, even there with divergences of two royal families, the Karadzhegovics and the Obramovics.
While in Albania they brought Prince Vidin. It was then, in June 1914, that we sent our two representatives to two countries that were really important to us at that time, Austria-Hungary and Italy. It was not about Yugoslavia then, which was a small Serbia, and it was not about Greece either. So, to these two countries, the government of Turhan Pasha Përmet sent two personalities who had been there before during the Ottoman Empire, important people. These were Syrja Vlora, a deputy, and Eqerem Libohova, commander of the Guards regiment. Then gradually, exactly, the establishment of diplomatic relations was done after we were recognized by the League of Nations as a state.
This happened in November 1921. But this does not mean that we did not have diplomatic representatives before this year. Since we did not have the right to have diplomatic representatives, Albania in some Balkan countries, had a strong Albanian emigration and they needed to protect their rights, opened consular offices in these countries. Called "passport offices". These were opened in the years '20-'21 and with Albania being recognized as an independent state, these offices were transformed into consulates, consulates-general or diplomatic representations, at the rank of legate.
Kështu ndodhi në Greqi, në Turqi, në Angli, Francë, Itali e në Jugosllavi. Dhe çudia më e madhe ishte se megjithëse SHBA-ës, asokohe nuk kishin fuqi të përfaqësonin fatin e shteteve, nga shkaku i emigracionit të madh shqiptar që kishim në Amerikë, ne hapëm një zyrë konsullore dhe përfaqësi diplomatike në Uashington. Atje u vu një njeri, ndër të paktët e asaj kohe, doktor i shkencave juridike, Kostandin Çekrezi.
Cili ishte misioni i tyre?
I ndërthurur me motivet pse u hapën këto zyra pasaportash, evidentohet edhe misioni i tyre. Misioni i shërbimit diplomatik shqiptar ishte me dy këndvështrime. Këndvështrimi më utilitar, ishte mbrojtja e interesave shqiptare, në këndvështrimin e pajisjes me pasaporta, me viza, që shqiptarët të kishin një dokument me të cilin të njihej nënshtetësia. Një kuriozitet, babai im dhe shokët e tij studentë, kur vajtën në Vjenë, nuk kishin dokumente fare, dhe atë ditë kur Gjergj Pekmezi i pajisi me dokumente shqiptare, e ndjenë veten tamam se ishin shqiptarë. Funksioni i dytë ishte, që pak a shumë në një mënyrë apo tjetër, të normalizonin marrëdhëniet apo të evidentonin të drejtat që kërkonin shqiptarët. Veçanërisht, deri në kohën kur u përcaktuan kufijtë.
Domethënë çështja e kufijve filloi në 1922-shin dhe mbaroi në ‘25-ën. Por në mënyrë të veçantë ishte edhe vendosja e marrëdhënieve tregtare me këto vende me traktate. Ka qenë një periudhë kohe kur Shqipëria eksportonte sasi kolosale lëkure, leshi, djathi. Dhe këto punë duhej të merreshin në formën e traktateve tregtare, të mbroheshin të drejtat e eksportuesve. Pastaj, ishte edhe problemi kur shteti shqiptar u konsolidua dhe ishte e nevojshme një ndihmë ekonomike, financiare, teknike, legjislative në këndvështrimin kompleks të një shteti. Atëherë Shqipëria filloi një politikë, ku kërkohej të mbështeteshim tek anglezët.
Mirëpo, me disa traktate ndërkombëtare që ndodheshin në Evropë, Anglia u tërhoq dhe i mbeti ekskluziviteti Italisë të merrej me to. Kjo sepse edhe vendimi që është marrë për njohjen e shtetit shqiptar, që është marrë në 1921-shin, klauzola ishte nën protektoratin italian. Shpeshherë kur lindte problemi që diplomacia shqiptare dhe Zogu, të kërkonte ndihëm e ndonjë shteti të madh, thoshin; këtë punë ia kemi lënë Italisë. Italia kishte hapur një parullë për detin Mesdhe, i thoshin “Mare Nostro”, (Deti Ynë).
Si zgjidheshin diplomatët?
Kjo është pyetje interesante. Fillimisht kur u krijua shteti shqiptar, s‘kishte këllqe për shumë arsye. E para punë njëherë, s‘kishte strukturë shtetërore solide. Periudha 1920-’28, ishte një gjullurdi e madhe për shtetin shqiptar. Kryengritje pas kryengritjesh, deputetë kundër deputetësh, derisa arritën të dënonin Aqif Pashë Elbasanin. Dhe meqenëse ky shtet i sapoformuar nuk kishte mundësi të bënte një përzgjedhje diplomatësh, edhe për faktin se aso kohe një pjesë e madhe e inteligjencës sonë ishin nëpër shkolla, u morën në shërbim diplomatik, ish-diplomatët shqiptarë në shërbim të Perandorisë Osmane si Myfit Libohova, Sulejman Delvina, Turhan Pasha, Mehmet Konica etj.
Ata kishin qenë konsuj, sekretarë të parë të ambasadave osmane në Athinë, Bernë, Madrid, Romë. Turhan Pasha ka qenë ambasador gati për 25 vjet në Shën Petërburg, pastaj në Romë, pastaj në Madrid. Në fazën e dytë filluan të përzgjidheshin diplomatët shqiptarë të arsimuar të viteve ’20 -’30-të. Hyrja në shërbimin diplomatik aso kohe, vendosej me konkurs, që në vitin 1922. Një nga kërkesat e konkursit ishte që patjetër duhej të kishe mbaruar Juridikun ose Shkencat Politike. Kushti i dytë ishte që të njihje legjislacionin ndërkombëtar, traktatet etj. Kjo ishte nga ana teorike. Ndërsa ana praktike ishte që duhej të flisje dhe të shkruaje traktate juridike, në gjuhën frënge.
Unë kam parë dosje në arkivin e Ministrisë së Jashtme, traktate në frëngjisht, që vetëm në Sorbonë mund të bëheshin. Nga 7-8 konkurrues, vetëm 3 fitonin të drejtën të punësoheshin. Dhe ata merrnin titullin ose gradën e atasheut. Minimalisht nga 6 muaj deri në 1 vit, ata ishin të detyruar të rrinin me këtë titull. Pastaj, nëse do bënin kërkesë për t‘u ri kategorizuar, kalonte sekretar i tretë. Duhet të kalonin dy-tri vjet që të kalonte sekretar i dytë. Pastaj duhet të kalonin po aq vjet, që të kalonte sekretar i dytë, dhe katër-pesë vjet që të bëhej këshilltar legate. Pastaj nga ky pozicion të kalonte në Ministër Fuqiplotë i shkallës së tretë, të dytë e më pas të parë. Në kohën e Zogut, nga 87 diplomatë që kishte, në ‘37-ën kishte vetëm 8 Ministra Fuqiplotë të klasit të parë, dhe ata ishin ish-ministra.
Në çfarë nivelesh ishte diplomacia shqiptare ne vitet ‘20 – 30-të?
Diplomacinë shqiptare në kohën e Zogut mund ta ndash në dy faza: në fazën para ‘25-ës, dhe pas ‘25-ës. Në fazën e parë, diplomacia shqiptare ishte komplet një diplomaci me autoritet individual. Dihej platforma shtetërore dhe mbi atë platformë diplomati e shtjellonte vetë diplomacinë e vetë. Pas ‘25-ës, kur në krye të shtetit shqiptar u vendos një president republike dhe pas ‘28-ës, kur në shtetin shqiptar ky president u bë Mbret, atëherë diplomacia shqiptare e gërshetonte punën e vetë me politikën që zhvillonte mbreti. Megjithatë, deri në ‘27-ën, diplomacia shqiptare ka qenë shumë interaktive. Atëherë ishte problemi ku të ngrihej një fole, të mbërtheheshin.
Në ‘27-ën u mor vesh që këtu sheshin dhe përsheshin do ta bënte Italia. Në ‘26-‘27-ën, u bënë dy traktate që u quajtën traktate të skllavërimit të Shqipërisë. Italia u ul këmbëkryq në Shqipëri. Solli instruktorë në administratën shqiptare dhe në ushtrinë shqiptare. Shpëtoi vetëm xhandarmëria. Xhandarmërinë Zogu ua dha anglezëve, dhe kjo ishte pjesa më e saktë gjatë periudhës së Zogut. Ndërsa ushtria ishte mjaft e dobët, e sabotuar nga italianët, xhandarmëria ishte shumë e fortë. Në këtë fazë, pas ‘27-ës, nuk është aspak e vërtetë ajo që është thënë deri më sot, që politika e Zogut ishte një politikë e nënshtrimit ndaj Italisë. Gjatë periudhës ‘27-‘38, diplomacia shqiptare, përgjithësisht, me ndonjë përjashtim, ka bërë luftë për t‘iu shkëputur Italisë, që të kishte sa më shumë të ishte e mundur mundësi zhvillimi.
Unë kam një korrespondencë të ministrit të Punëve të Jashtme të asaj kohe, që i dërgonte babait tim, që ishte ambasador në Londër dhe i thoshte: “Situata është kjo. Ne importojmë nga Italia 34 milionë franga dhe mund të eksportojmë në Itali gjysmën milioni franga. Duhet të shkëputemi nga tutela italiane. Lufto, ti, zoti Asllani, që të lidhemi me Çekosllovakinë, Gjermaninë etj”. Por kjo ishte pa sukses. Pasi fati Shqipërisë ishte caktuar të ishte i lidhur katërcipërisht me Italinë. Ata tek të cilët kishte besim Zogu, anglezët, vazhdimisht e linin në dorë të Italisë. Me përjashtim të një rasti.
Në ‘34-ën, për të trembur Italinë, anglezët sollën 6 anije lufte në bregdetin tonë. Por kjo ishte episodike. Përfundimisht, me gjithë politikën jashtëzakonisht intensive që ka bërë diplomacia shqiptare, veçanërisht me Raul Ficon, Xhaferr Vilën dhe babain tim, prapëseprapë nuk mundëm dot ta shkëpusnim politikën e jashtme të Italisë me Shqipërinë dhe politikën e jashtme të Shqipërisë me Italinë. Por, e tërë lufta ishte si e si të përfitonim me sa mundeshim me ato traktate dypalëshe që lidheshin, por që nuk zbatoheshin aq sa duhet.
Cila është periudha më e artë e diplomacisë shqiptare në ato vite?
Unë do të thosha se periudha më e artë e diplomacisë shqiptare është pikërisht periudha kur ne u prezantuam në arenën kombëtare, periudha 1921-‘25. Megjithëse nuk mund të thuash “periudhë e artë”, pasi ne nuk kemi shkëlqyer me politikën tonë të jashtme, sepse ishte një politikë e një shteti që ishte i varur ekonomikisht nga një shtet tjetër. Megjithatë sukseset që ka pasur diplomacia shqiptare në periudhën ‘20-’23, janë suksese për t‘u shënuar. Një sukses interesant ka qenë gjatë vitin 1936. Diplomacia shqiptare nëpërmjet veprimtarisë qytetare të Mit‘hat Frashërit dhe që u vazhdua më vonë me të tjerë diplomatë, ishte hapja e shkollave shqipe në Çamëri, me mësues shqiptarë të gjuhës të nënës. Kjo ishte një fitore e madhe.
Çfarë roli kanë luajtur diplomatët shqiptarë në arenën ndërkombëtare në atë periudhë?
The role of diplomats with dignity, of cultured diplomats, with a horizon. All diplomats who have been titular, but also in the rank of consul, were personalities in their field. They were personalities who had confirmed themselves since the time of the Ottoman Empire. They were personalities of Albanian social, political, literary, cultural life. For example, Faik Konica, Mi'that Frashëri, Mehdi Frashëri, or important military personalities such as Ali Riza Kolonja, general commander of the division in the Albanian army, Eqerem Libohova, regiment commander, Mehmet Konica consul, consul general, so they were people who did not appear unexpectedly and unannounced in European life, but were people who were known.
For example, when it was time to find a prime minister for Prince Vidin, do you know who recommended Turhan Pasha for prime minister? The Tsar of Russia. When he found out that Turhan Pasha, who had been Turkey's ambassador for 25 years, was Albanian. I'll give you an example. When Hitler, after meeting with two ambassadors in Germany, says to his Foreign Minister; "I have met today a great ambassador of a small country, and a small ambassador of a great country." He was talking about the Albanian ambassador, Rauf Fico, who was quite dignified both in culture and in clothing. Another case, from my father, Fuat Asllani. When he goes to London, a month after going to London, the first international monetary and economic conference takes place there. / Memorie.al
Lini një Përgjigje