FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Më shumë se një aleat i Putinit? Aleksandër Lukashenko po rikthehet në skenën politike botërore. Me ndihmën e Shteteve të Bashkuara. Dhe në zemërim të Ukrainës…
Mund të mendohet se Aleksandër Lukashenko është thjesht një satelit politik i presidentit rus Vladimir Putin. Megjithatë, roli dhe hapësira e manovrimit të diktatorit bjellorus në politikën ndërkombëtare duket se po zgjerohet sërish, edhe pse Volodymyr Zelensky kërkon izolimin e plotë të Lukashenkos. Shtetet e Bashkuara të Donald Trumpit po shtyjnë fuqishëm në drejtimin e kundërt. Në këtë përplasje interesash rol luajnë edhe Kina, Franca, lufta në Iran dhe madje indirekt edhe dronët ukrainas të gjetur në vendet baltike, thotë eksperti Boris Ginzburg në një intervistë për Frankfurter Rundschau.
Viti 2020 e ktheu Lukashenkon në një figurë të përjashtuar nga bota perëndimore. Me dhunë brutale dhe me mbështetjen e Rusisë, ai shtypi protestat kundër rizgjedhjes së tij të manipuluar. Mbështetja që i dha pushtimit rus të Ukrainës e forcoi më tej statusin e tij si person i padëshiruar. Për Lukashenkon, tashmë edhe më i varur nga Rusia e fuqishme, kjo krijoi një situatë të vështirë.
Megjithatë, sipas Ginzburgut, SHBA-ja ka pezulluar përkohësisht një pjesë të sanksioneve si pjesë e një marrëveshjeje dhe po ushtron presion mbi vendet e Bashkimit Evropian që të hapin tregjet e tyre për eksportet nga Bjellorusia.
Bjellorusia rikthehet në hartë?
Në qendër të kësaj çështjeje është kaliumi, një lëndë e rëndësishme për prodhimin e plehrave kimike. Për shkak të mbylljes së ngushticës së Hormuzit, ai është bërë shumë më i shtrenjtë dhe më i vështirë për t’u siguruar.
“Prandaj është edhe më e rëndësishme të sigurohet kaliumi nga vende të tjera, dhe Bjellorusia ka qenë një nga eksportuesit më të mëdhenj”, thotë Ginzburg.
Sipas tij, rrënjët e këtij zhvillimi janë më të thella. Që një vit më parë ai kishte folur për mundësinë e një nisme amerikane lidhur me eksportin e kaliumit nga Bjellorusia.
“Për SHBA-në nuk kanë rëndësi vetëm interesat ekonomike. Ajo beson gjithashtu në afrimin përmes ndërvarësisë ekonomike. Kjo është një lloj ‘nisme paqeje’”, shprehet eksperti.
Sipas tij, kjo nismë mund të ketë ndikuar edhe në lirimin e disa të burgosurve politikë nga regjimi i Lukashenkos. Megjithatë, përfitimet ekonomike dhe politike ende nuk janë realizuar plotësisht.
Për të eksportuar mallrat e saj, Bjellorusia ka nevojë për porte në Poloni, Lituani ose Letoni. Së fundmi, ministri i Jashtëm i Lituanisë, Kestutis Budrys, konfirmoi publikisht se ekziston presion nga SHBA-ja për të lejuar përdorimin e portit të Klaipedës për eksportet bjelloruse. Megjithatë, ai theksoi se sanksionet ndaj Bjellorusisë janë vendosur nga liderët e Bashkimit Evropian.
“Lituania ka qenë gjithmonë ndër vendet më të ashpra ndaj Bjellorusisë”, thotë Ginzburg.
Në fakt, Lukashenko ka provokuar vazhdimisht fqinjët baltikë, përfshirë ndërhyrjet në trafikun ajror me balona kontrabande. Megjithatë, tani po rritet presioni për një qasje më pragmatike. Në Lituani dhe Poloni po dëgjohen zëra që mbështesin hapjen e porteve për mallrat bjelloruse.
Sipas ekspertit, shembulli paralajmërues mund të ketë qenë përplasja transatlantike me kancelarin gjerman Friedrich Merz.
“Reagimi i Trumpit ishte një sinjal i qartë: kush nuk na ndihmon tani, mund të pendohet më vonë”, thotë ai.
Edhe vendet baltike nuk duan të acarojnë marrëdhëniet me SHBA-në.
Franca afrohet me Minskun
Në këtë situatë, një tjetër aktor i rëndësishëm i Bashkimit Evropian duket se po afrohet me Bjellorusinë: Franca.
Të dielën, presidenti Emmanuel Macron zhvilloi një bisedë telefonike me Lukashenkon. “Ky është një moment i rëndësishëm për Lukashenkon, i cili dëshiron të përmirësojë legjitimitetin e tij ndërkombëtar”, thotë Ginzburg.
Sipas tij, telefonata është vetëm pjesë e një serie sinjalesh: një takim mes diplomatëve evropianë dhe bjellorusë në Paris vjeshtën e kaluar, një vizitë e një zyrtari të lartë të Ministrisë së Jashtme franceze në shkurt dhe akreditimi i një atasheu të ri ushtarak francez në Bjellorusi.
Eksperti mendon se Franca mund të përpiqet të marrë një rol udhëheqës në marrëdhëniet mes BE-së dhe Bjellorusisë ose të mbushë boshllëkun e krijuar nga Viktor Orbán në këtë fushë.
“Kjo është një zhvillim i rëndësishëm”, vlerëson ai.
Kina dhe SHBA-ja përfshihen, Ukraina kundërshton
Këto zhvillime nuk po mirëpriten nga Ukraina.
Volodymyr Zelensky ka paralajmëruar vazhdimisht për mundësinë e një sulmi nga territori bjellorus. Në shkurt ai vendosi sanksione të reja, të cilat sipas Ginzburgut prekin edhe tregtinë e mineraleve që vetëm kalojnë tranzit nëpër Bjellorusi.
Në mars, parlamenti ukrainas u bëri thirrje vendeve baltike, Polonisë dhe Finlandës të ndërpresin çdo marrëdhënie tregtare me regjimin e Lukashenkos.
“Kjo po ndodh sepse Ukraina ka vënë re afrimin mes SHBA-së dhe Bjellorusisë”, thotë eksperti.
Megjithatë, ai sheh pak gjasa që kjo nismë ukrainase të ketë sukses, për shkak të presionit amerikan dhe interesave të Kinës.
Pekini, sipas tij, kishte kërkuar që në shtator nga Lukashenko të shmangte provokimet, sepse korridori që kalon nëpër Bjellorusi dhe vendet fqinje është i rëndësishëm për transportin e mallrave kineze drejt Evropës.
Për më tepër, konflikti me Iranin ka shtuar shqetësimet për sigurinë e rrugëve tregtare ndërkombëtare.
Ndërkohë, Lukashenko po dërgon sinjale gatishmërie për dialog, përfshirë ofertën për të ndihmuar në rindërtimin e Ukrainës. Sipas Ginzburgut, ai mund të shpresojë edhe në përdorimin e ardhshëm të portit të Odesës.
Dronët dhe presioni ndaj vendeve baltike
Për momentin, kjo ide duket jorealiste. Analisti vlerëson se edhe Ukraina po ushtron presion ndaj fqinjëve të saj. Në vendet baltike, Poloni dhe Finlandën jugore janë vërejtur kohët e fundit disa dronë, disa prej të cilëve kanë ardhur nga Rusia, ndërsa të tjerë nga Ukraina.
“Në rastin e dronëve ukrainas duhet të merret parasysh mundësia që kjo të përdoret edhe si një formë presioni ndaj vendeve baltike, sado e ashpër të tingëllojë kjo”, thotë Ginzburg. Ai kujton një rast të ngjashëm gjatë mosmarrëveshjeve me Hungarinë dhe Sllovakinë për furnizimet me naftë nga tubacioni Druzhba.
“Ukraina është bërë dukshëm më e sigurt në vetvete për shkak të zhvillimeve të luftës”, thotë ai. Megjithatë, edhe Kievi nuk dëshiron të përkeqësojë marrëdhëniet me SHBA-në.
Rezultati i kësaj beteje diplomatike mbetet ende i paqartë. Megjithatë, SHBA-ja dhe diplomacia pragmatike mund t’i sjellin Lukashenkos një ndryshim të parë të rëndësishëm.
Në prill u lirua edhe Andrzej Poczobut, një i burgosur politik nga pakica polake në Bjellorusi. Sipas Ginzburgut, Polonia mund të ofrojë si kundërshpërblim lobim për zbutjen e sanksioneve të BE-së ndaj eksporteve bjelloruse të kaliumit.
Eksperti vëren gjithashtu një paradoks: sektori rus i kaliumit nuk është sanksionuar, ndryshe nga ai bjellorus.
Kjo, sipas tij, rrit të ardhurat e Rusisë, shton varësinë e Evropës nga Moska dhe njëkohësisht e bën Bjellorusinë më të varur nga portet dhe vullneti i Kremlinit.
“Shkurt, kjo është absurde”, përfundon ai.
Një zgjidhje mund të vijë nga një çështje juridike. Bjellorusia kishte aksione në portin lituanez të Klaipedës, por pas vitit 2020 iu ndalua qasja në të. Minsku e konsideron këtë vendim të paligjshëm dhe një vendim i arbitrazhit ndërkombëtar pritet në vitin 2027. /Përshtati Pamfleti/
Fermer hesapi, njerez të pa ditur e pa moral, si duket ketyre malokeve e katunareve ua ka pjerdhur mendte era e bajgave qe nuk u ka ikur akoma nga duarte. Evgjiti kurre nuk behet zotni, me gjithë se keta politikanet të tere e dredhin që të mbajne karriken, se nuk dine gje.