FLASH
Shkruar nga Giulia Belardelli
Pa dashur të tingëllojmë pesimistë, marrëveshja nuk do të përfaqësonte në vetvete një marrëveshje paqeje, por hapin e parë të një procesi shumë më të gjatë. Nëse arritja deri këtu ka qenë jashtëzakonisht e ndërlikuar, ajo që do të vijë më pas do të jetë edhe më e vështirë...
Nëse vërtet Shtetet e Bashkuara dhe Irani janë pranë vendosjes së nënshkrimit elektronik në një marrëveshje të ndërmjetësuar nga Pakistani, atëherë do të mbyllej faza e parë e luftës së nisur më 28 shkurt me “Epic Fury”, operacionin e përbashkët të ndërmarrë nga Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli. Në aspektin praktik, bëhet fjalë për një armëpushim të mirëfilltë dhe për rihapjen e Ngushticës së Hormuzit: dy rezultate shumë të rëndësishme për një ulje të tensioneve në rajon, por jo të mjaftueshme për të përcaktuar një rrugë drejt stabilizimit.
Sipas kryeministrit të Pakistanit, Shehbaz Sharif, dita e duhur do të ishte e diela, 14 qershor; edhe Donald Trump është i bindur se marrëveshja do të nënshkruhet dhe se më pas do të rikthehet menjëherë liria e lundrimit në Gjirin Persik. Armëpushimi do t’i mundësonte më pas presidentit amerikan të shijonte festimet për 80-vjetorin e tij, përfshirë edhe ndeshje të arteve marciale të përziera (MMA) në Shtëpinë e Bardhë, ndërsa Republikës Islamike do t’i jepte kohë të përgatitej për funeralet madhështore të Ali Khameneit, që do të zgjasin gjashtë ditë, nga 4 korriku deri në varrimin në Mashhad më 9 korrik.
Megjithatë, pa dashur të tingëllojmë pesimistë, marrëveshja nuk do të përfaqësonte në vetvete një marrëveshje paqeje, por hapin e parë të një procesi shumë më të gjatë. Nëse arritja deri këtu ka qenë jashtëzakonisht e ndërlikuar, ajo që do të vijë më pas do të jetë edhe më e vështirë.
Ashtu si në rastin e të ashtuquajturit plan paqeje për Gazën, faza e dytë paralajmërohet e mbushur me pengesa, me negociata të reja që do të duhet të përballen me të paktën pesë çështje për të cilat, deri tani, palët nuk janë afruar. Për të dy aktorët, bëhet fjalë për çështje thelbësore për të mbështetur, në planin e brendshëm, narrativën e një fitoreje, diçka që Donald Trumpit i nevojitet në prag të zgjedhjeve të ndërmjetme, ndërsa regjimit iranian për të konsoliduar kontrollin mbi një popullsi të lodhur nga represioni dhe vështirësitë ekonomike.
Janë të paktën pesë çështjet që i janë lënë kësaj faze të dytë, e cila duhet të ndërtohet brenda një periudhe 60-ditore. E para ka të bëjë me kushtet e një marrëveshjeje të re për programin bërthamor iranian, një marrëveshje që, nga këndvështrimi i Trumpit, duhet të jetë mjaftueshëm e mirë për t’u paraqitur si më e favorshme se JCPOA-ja e nënshkruar në vitin 2015 nga Barack Obama.
Administrata Trump po lë të kuptohet se Irani ka pranuar çmontimin e programit të tij bërthamor dhe është angazhuar “për një kohë të pacaktuar” të mos ndërtojë armë bërthamore, por ende nuk është aspak e qartë se si do të realizohej kjo dhe cilët mekanizma do të viheshin në funksion për të garantuar zbatimin e marrëveshjes. Sipas ekspertëve, do të duhen javë, në mos muaj, vetëm për të përcaktuar këto aspekte. Donald Trump garanton se memorandumi është “një mur kundër armës bërthamore!”.
Më pas vjen çështja e uraniumit shumë të pasuruar që Irani zotëron tashmë. Zyrtarë të Shtëpisë së Bardhë kanë deklaruar në orët e fundit se marrëveshja në proces hartimi do të nisë procedurën e shkatërrimit ose largimit të këtyre rezervave, të cilat thuhet se janë të varrosura thellë nën tre objekte bërthamore të goditura nga sulmet amerikane vitin e kaluar.
Trump ka deklaruar në të kaluarën se Irani duhet të dorëzojë uraniumin e tij shumë të pasuruar, por ka lënë të kuptohet gjithashtu mundësinë që Shtetet e Bashkuara të mos arrijnë ta marrin atë. Ai ka sugjeruar se ushtria amerikane mund thjesht t’i “vulosë” zonat dhe t’i monitorojë ato. “Është aq thellë sa nuk më intereson”, deklaroi ai në prill.
Të premten, një zyrtar i lartë i administratës deklaroi se marrëveshja e përkohshme parashikon që uraniumi të “shkatërrohet në vend dhe më pas të nxirret jashtë vendit”, më pas ai pranoi se “do të duhet kohë për të kuptuar” saktësisht se si do të ndodhë kjo. Vetë Trump ka shkruar në rrjetet sociale se rikuperimi i “pluhurit bërthamor” mund të kryhet “në një moment të dytë”.
Siç thekson Blake, është e vështirë të imagjinohet se si Trump mund ta paraqesë këtë marrëveshje si një fitore të madhe pa siguruar uraniumin e pasuruar që Irani tashmë zotëron.
Pika e tretë ka të bëjë me heqjen graduale të sanksioneve amerikane ndaj Iranit dhe zhbllokimin e aseteve iraniane të ngrira. Regjimi, i përballur me vështirësi të mëdha ekonomike, synon të përfitojë maksimalisht: një draft iranian përmend zhbllokimin e 24 miliardë dollarëve asete të ngrira jashtë vendit brenda një periudhe 60-ditore; sipas Teheranit, gjysma e kësaj shume 12 miliardë dollarë duhet të vihet në dispozicion përpara nisjes formale të negociatave përfundimtare.
Administrata Trump ka përgënjeshtruar pjesërisht deklaratat triumfaliste të Iranit, por mund të luajë me paqartësinë. Nëse Trump ka përjashtuar kategorikisht “transferimin e parave”, zëvendëspresidenti i tij, JD Vance, ka deklaruar se “asnjë fond nuk do të zhbllokohet thjesht për shkak të nënshkrimit të një marrëveshjeje ose pjesëmarrjes në një takim”. Kjo lë të kuptohet se, në një moment të caktuar, fondet do të zhbllokohen realisht.
Sa i përket lehtësimit të sanksioneve, pozicioni amerikan është se kjo do të ndodhë “në një fazë të mëvonshme” dhe do të kushtëzohet nga ndryshimi real i sjelljes së Iranit dhe respektimi i detyrimeve të tij, gjithçka, siç shihet, ende për t’u përcaktuar.
Pika e katërt, mbi të cilën qëndron një pikëpyetje e madhe, është mënyra se si Uashingtoni do të sigurohet që, në të ardhmen, Teherani të mos përdorë më bllokimin e Ngushticës së Hormuzit si mjetin e tij kryesor negociues, tani që e njeh efektivitetin e kësaj taktike.
Nga ky këndvështrim, lufta i ka dhënë Iranit një fitore të rëndësishme strategjike, duke treguar aftësinë e tij për të ndikuar negativisht në ekonominë globale. Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araghchi, ka deklaruar se Irani dëshiron një marrëveshje që t’i lejojë Teheranit të tarifojë anijet për “shërbimet e ofruara” gjatë kalimit nëpër Ngushticë, një referencë ndaj sistemit të tarifave të vendosur gjatë luftës.
Pavarësisht mënyrës se si do të zgjidhet kjo çështje, problemi, për amerikanët, mbetet si të shmangen bllokime të tjera në të ardhmen. Nyja e pestë që duhet zgjidhur është mënyra e menaxhimit të marrëdhënieve mes Iranit dhe asaj që ka mbetur nga aleatët e tij rajonalë, të cilët, edhe pse të dobësuar nga operacionet ushtarake izraelite, vazhdojnë të jenë pjesë e ekuacionit.
Kjo vlen veçanërisht për Hezbollahun, milicinë libaneze pro-iraniane, të cilën, Izraeli vazhdon ta bombardojë. Teherani ka këmbëngulur gjithmonë se çdo marrëveshje duhet të përfshijë edhe një armëpushim në Liban, por qeveria izraelite nuk jep shenja se dëshiron të ndalojë luftën e saj kundër Hezbollahut.
Rreziku është që edhe faza e dytë e këtyre negociatave të ngatërrohet në një nyje problemesh ku çështjet, në vend që të zgjidhen, të bëhen edhe më të vështira. Kjo është ajo që po ndodh në Gaza, ku kalimi operacional drejt pikave kyçe të fazës së dytë është bllokuar. Komiteti Kombëtar për Administrimin e Rripit të Gazës është krijuar, por ka një kapacitet veprimi në terren pothuajse të papërfillshëm. Çmilitarizimi dhe çarmatimi i Hamasit mbeten objektiva vetëm në letër, ndërsa grupi refuzon kategorikisht të dorëzojë armët derisa Izraeli të përfundojë tërheqjet e parashikuara, gjë që Izraeli nuk ka ndërmend ta bëjë.
Ditët e fundit është rikthyer diskutimi për një operacion ushtarak në shkallë të gjerë të Forcave të Mbrojtjes së Izraelit. Situata humanitare vazhdon të jetë dramatike dhe rindërtimi mbetet ende një utopi.
Ashtu si në rastin e Gazës, arritja e kësaj marrëveshjeje të parë është lajmi që bota pret për të marrë frymë lirisht, pasi do të nënkuptonte heshtjen e armëve dhe një lehtësim të menjëhershëm ekonomik si pasojë e rënies së çmimeve globale të naftës dhe gazit. Megjithatë, rreziku i një “permakrize” të destinuar të përshkallëzohet në një konflikt të hapur nuk duket aspak i shmangur./Përshtati “Pamfleti” nga “HuffPost”
Lini një Përgjigje