FLASH
Shkruar nga Marco Lupis
Nga dunat e Zvërnecit te sheshet e Tiranës, një revoltë e lindur për të mbrojtur një peizazh të brishtë është kthyer në simbolin e një krize më të gjerë politike...
Në Shqipëri, një revoltë mjedisore kundër një projekti turistik luksoz është shndërruar, brenda pak ditësh, në një protestë kombëtare kundër korrupsionit dhe arbitraritetit të sistemit politik.
Emri me të cilin është pagëzuar nga mediat ndërkombëtare, “Revolucioni i flamingove”, pasqyron mjaft mirë forcën simbolike të një lëvizjeje që ka zgjedhur një shpend shtegtar si emblemë të mbrojtjes së territorit dhe dinjitetit publik.
Shkëndija që ndezi protestën ishte nisja e punimeve në një zonë bregdetare me ndjeshmëri të lartë ekologjike, mes Sazanit dhe Zvërnecit. Aty parashikohet një zhvillim i madh turistik i lidhur me kompaninë e investimeve të dhëndrit të presidentit amerikan Donald Trump – Jared Kushner, bashkëshorti i Ivanka Trump dhe themeluesi i “Affinity Partners”.
Që nga ai moment, protesta u shtri në Tiranë, me manifestime të përditshme para selisë së qeverisë, ku ndërthuren parullat për mbrojtjen e mjedisit me denoncimin e korrupsionit dhe refuzimin e një politike që shihet si e shkëputur nga interesi i përbashkët.
Përdorimi i flamingove si simbol i protestave shkon përtej një gjetjeje thjesht vizuale. Ai vendos një lidhje të fortë me bregdetin e kontestuar, i cili shërben si stacion ndalimi gjatë shtegtimit të këtyre shpendëve dhe strehon habitate delikate, me specie të mbrojtura dhe një ekosistem të brishtë.
Pamjet e flamingove rozë të fryrë me ajër, pankartat e bëra vetë dhe flamujt shqiptarë i dhanë lëvizjes një forcë imazhi të menjëhershme, lehtësisht të dallueshme edhe në rrjetet sociale.
Një lëvizje nga poshtë lart
Ky dimension simbolik ka peshuar shumë në një vend ku protestat shpesh janë konsumuar brenda skemave tradicionale partiake. Përkundrazi, “revolucioni” i flamingove tregoi që në fillim një tipar ndryshe.
Ai u shfaq si një mobilizim nga poshtë lart, spontan, i organizuar kryesisht përmes rrjeteve sociale, i aftë të përfshijë studentë, mjedisorë, banorë vendas dhe profesionistë. Pikërisht kjo natyrë fluide e bëri më të vështirë për t’u menaxhuar dhe në të njëjtën kohë, më të pasur me kuptim.
Në qendër të historisë janë dy projekte të mëdha imobiliare të nivelit të lartë, të cilat paraqiten si motorë të zhvillimit dhe punësimit, por që nga protestuesit shihen si privatizimi i radhës i peizazhit në emër të interesave të errëta.
Projekti i përgjithshëm kap vlerën e rreth 1.4 miliardë dollarëve dhe prek zona me vlerë të jashtëzakonshme mjedisore në bregdetin adriatik shqiptar. Qeveria e kryeministrit Edi Rama e mbron si pjesë të një strategie për të thithur kapitale dhe për të fuqizuar turizmin e luksit.
Por manifestuesit këmbëngulin se gara për investime po bëhet në dëm të mbrojtjes së mjedisit dhe në një klimë ku mekanizmat e licencimit favorizojnë operatorët e mëdhenj, sidomos kur ata kanë lidhje politike me klasën udhëheqëse shqiptare.
Kështu, protesta, e nisur nga një çështje peizazhi, mori shpejt trajtën e një referendumi moral mbi marrëdhëniet mes pushtetit, biznesit dhe territorit.
Mosbesim i gjithanshëm
Një nga elementet më rëndësishëm është gjerësia e pakënaqësisë. Manifestuesit nuk kontestojnë vetëm qeverinë në detyrë, por akuzojnë edhe opozitën tradicionale se është pjesë e të njëjtit sistem pushteti dhe se mban të njëjtat përgjegjësi në degradimin gradual të jetës publike.
Ky mosbesim i gjithanshëm ka ushqyer tonet radikale të protestës, e cila nuk kufizohet vetëm në kërkesën për të ndaluar projektin, por kërkon dorëheqje, llogaridhënie dhe një ndryshim të modelit të qeverisjes.
Po ashtu, protestat janë shenjë e një ndjenje të gjerë lodhjeje në vend ndaj një klase politike të mbyllur, vetëreferuese dhe tepër tolerante ndaj praktikave klienteliste. Prandaj, “Revolucioni i flamingove” nuk mund të kalohet thjesht si një lëvizje e radhës mjedisore; ai është përfaqësimi i një brezi dhe i një pjese të shoqërisë shqiptare që refuzon ta pranojë mosbesimin si normalitet.
Dimensioni mjedisor i çështjes përfshiu me shpejtësi edhe Brukselin. Komisioni Evropian ka shprehur shqetësim për respektimin e normave mjedisore dhe ka paralajmëruar se rrugëtimi i anëtarësimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian mund të rrezikohet nëse nuk respektohen standardet e kërkuara.
Ky është një hap vendimtar, sepse e zhvendos protestën nga rrafshi i brendshëm në atë gjeopolitik, duke vendosur në peshore zhvillimin turistik, mbrojtjen e peizazhit dhe kredibilitetin evropian të vendit. Për Tiranën, që synon të përshpejtojë afrimin me BE-në, kjo çështje nuk është dytësore.
Rezervat e Brukselit tregojnë se ambicia evropiane e Shqipërisë varet edhe nga aftësia për të harmonizuar rritjen ekonomike me shtetin e së drejtës në fushën e mjedisit. Me fjalë të tjera, rasti i flamingove është kthyer në një test për cilësinë e qeverisjes shqiptare.
Një model i ri proteste
Vala e mobilizimit po merr një formë të re në krahasim me të kaluarën. Nuk është protesta klasike e udhëhequr nga partitë apo liderë të njohur, por një lëvizje më horizontale, ku pjesëmarrja duket se ka më shumë rëndësi sesa disiplina organizative.
Edhe për këtë arsye manifestimet kanë vijuar të rriten, me marshime të gjata në mbrëmje dhe një qarkullim të madh imazhesh e mesazhesh në internet. Në Shqipëri, ku protestat sigurisht që nuk janë diçka e re, e veçanta qëndron te gërshetimi i dy elementeve: një kauzë konkrete dhe e menjëhershme, siç është mbrojtja e një territori të brishtë, dhe një kërkesë më e gjerë politike, që është fundi i një sistemi të perceptuar si i paprekshëm nga përgjegjshmëria.
Është pikërisht ky kombinim që i jep “Revolucionit të flamingove” një peshë që shkon përtej rastit specifik. Forca e protestës qëndron ndoshta pikërisht te thjeshtësia e saj. Ajo nuk kërkon vetëm të shpëtojë një lagunë, një plazh apo një rrip bregdeti, por vë në pikëpyetje modelin e zhvillimit të zgjedhur nga vendi në vitet e fundit.
Aktivistët këmbëngulin se Shqipëria nuk duhet t’i shitet blerësit më të rëndësishëm dhe se turizmi, nëse dëshiron të jetë një burim zhvillimi, duhet të mbetet në përputhje me peizazhin, ligjshmërinë dhe interesin publik.
Prandaj, “Revolucioni i flamingove” duhet lexuar njëkohësisht si një ngjarje lokale, por edhe si një histori evropiane, sepse flet për tranzicionin ekonomik, brishtësinë institucionale dhe çmimin politik që paguhet kur rritja ekonomike shfaqet e shkëputur nga mbrojtja e të mirave të përbashkëta.
Ku do të çojë kjo mbetet për t’u parë, por që tani mund të thuhet se në Shqipëri, një protestë e lindur për të mbrojtur flamingot, ka përfunduar duke marrë nën akuzë të gjithë sistemin e pushtetit në vendin e shqiponjave.
Lini një Përgjigje