FLASH
Shkruar nga Lea Ypi
Shqipëria nuk ka nevojë të arrijë Europën – ajo mund të udhëheqë. Një brez i gatshëm të mobilizohet për një model alternativ zhvillimi, që refuzon kapjen oligarkike dhe lidh mbrojtjen e mjedisit me legjitimitetin demokratik, nuk duhet të shihet me frikë, por të festohet. Në vend që të bëhet “si pjesa tjetër e Europës”, siç thoshte dikur slogani i vjetër, Shqipëria mund t’i japë kontinentit të vjetër një mësim...
“Kështu e zbuluam. Notuam deri në ishull, u ngjitëm zbathur deri në majë dhe mbetëm të mahnitur. Dhe, gjatë shumë viteve, krijuam mundësinë për të ndihmuar në realizimin e potencialit të tij.”
Nëse gruaja që po shprehte dëshirën e saj për të përmirësuar një ishull të huaj do të kishte zbritur nga një varkë kontrabandistësh, ëndrra e saj do të ishte shuar në një nga ato qendra ndalimi për emigrantët që qeveria shqiptare ka ndërtuar së fundmi në bashkëpunim me Italinë. Por mjeti lundrues në fjalë ishte një jaht dhe gruaja që u ngjit zbathur deri në majë ishte Ivanka Trump. Për të realizuar ëndrrën mjaftoi të thërriste kryeministrin e vendit, Edi Rama, dhe të vinte në dispozicion bashkëshortin e saj, Jared Kushner, si edhe një nga kompanitë e tij, për ta shndërruar një zonë të mbrojtur natyrore në pasuri të paluajtshme luksoze.
Qeveria shqiptare këmbëngul se asnjë marrëveshje nuk është finalizuar. Por ajo nuk e ka fshehur as entuziazmin e saj. Dhe kush mund ta fajësojë? Pas dekadash tranzicioni nga komunizmi në kapitalizëm dhe negociatash të gjata për anëtarësimin në BE, Shqipëria ka humbur më shumë se 1.2 milionë qytetarë nga emigracioni. Ajo ka nivele të ulëta të prodhimit industrial, një sektor bujqësor që ka nevojë urgjente për modernizim dhe një sistem të arsimit të lartë në krizë që prej privatizimit të universiteteve në vitet 1990. Pa kapital industrial, financiar apo njerëzor për të ofruar në tregun global, e vetmja gjë që mbetet për t’u shitur është natyra. Edhe turizmi, i cili së fundmi ka njohur rritje, ka kërkuar një fushatë të koordinuar qeveritare për të përmirësuar imazhin e vendit.
Zhvillimi i qëndrueshëm dhe mbrojtja e mjedisit janë të lehta për t’u kërkuar, por të kushtueshme dhe të vështira për t’u realizuar. Në kushtet e globalizimit konkurrues, pasuritë e paluajtshme dhe turizmi luksoz gjenerojnë rritje më shpejt, edhe pse rrisin pabarazinë dhe shterojnë burimet natyrore. Modelet që ofrohen janë pikërisht ato që vendet më të pasura i provuan 30 vjet më parë dhe tani i shohin me pendesë.
Shqiptarët e dinë se spekulimi me pasuritë e paluajtshme, pa mbështetjen e shtetit, do të thotë që qytetarët e zakonshëm do ta kenë të vështirë të blejnë një banesë apo të paguajnë qiranë. Ata e dinë se turizmi luksoz nënkupton që pushimet në vendin tënd bëhen privilegj i një pakice. Pa sindikata për t’u përmendur dhe me një lëvizje punëtore që shfaqet vetëm në pamjet e paradave të 1 Majit të epokës komuniste, kushtet e punës janë aq shfrytëzuese sa vetëm njerëzit nga vende edhe më të dëshpëruara pranojnë të marrin vendet e punës që krijohen. Shqiptarët thjesht mbledhin gjërat e tyre dhe largohen drejt vendeve të tjera, ku përballen me abuzime dhe ksenofobi. Ata mbajnë kokën ulur, duke e ditur se ky është çmimi që duhet paguar për një të ardhme më të mirë për fëmijët e tyre.
Në maj 2025, Partia Socialiste në pushtet fitoi zgjedhjet për herë të katërt. Me rreth 44%, pjesëmarrja në votime shënoi nivelin më të ulët historik, pavarësisht zgjerimit të së drejtës së votës për diasporën shqiptare për herë të parë. Nuk pati manifest elektoral, as debat parimor me opozitën (udhëheqësi i së cilës, Sali Berisha, në rrjetet sociale të qeverisë shfaqej kryesisht i paraqitur si një buf). Në një vend ku më shumë se 90% e qytetarëve mbështesin integrimin europian, mjaftoi të mbusheshin billboard-et me fotografi pasaportash europiane dhe të përsëritej pa pushim një datë: anëtarësimi deri në vitin 2030.
Kjo është ana tjetër e integrimit europian: kritika ndaj qeverisë shndërrohet në kundërshtim ndaj vetë Europës. Nuk ekziston zgjedhja mes vizioneve konkurruese për shoqërinë, por vetëm mes menaxherëve të ndryshëm të së njëjtës trajektore të pashmangshme. Me politikën e reduktuar në qeverisje teknokratike, e vetmja lente përmes së cilës lexohet konflikti politik është “korrupsioni”: sikur shoqëritë postkomuniste ta kishin atë në gjak, sikur problemi të qëndronte te shkeljet individuale dhe jo te vetë rregullat e lojës.
Për shumë vite shqiptarët e pranuan këtë me të njëjtin fatalizëm me të cilin pranohet një fatkeqësi natyrore. Tani, të rinjtë po kundërshtojnë. Protestat aktuale lidhen me një ligj të kohëve të fundit për investimet strategjike, i cili forcon kapjen oligarkike të shtetit. Situata u përshkallëzua kur makineritë e rënda hynë në një ligatinë bregdetare të mbrojtur dhe një video virale tregoi roje private sigurie duke rrahur një protestues, ndërsa policia e shtetit qëndronte pranë pa ndërhyrë.
Një brez i edukuar të mendojë se pyetjet e vetme janë sa shpejt duhet ndërtuar infrastruktura për turizmin, sa shpejt duhet integruar vendi në BE dhe sa me efikasitet duhen tërhequr investimet, tani po pyet: a duhet të jetë domosdoshmërisht kështu? A duhet demokracia të jetë sundimi i një grushti super të pasurish?
Është një shembull frymëzues i aktivizmit qytetar që nuk e kisha parë që nga rënia e komunizmit, dhe dukshmëria e tij ndërkombëtare padyshim është ndihmuar nga vëmendja mediatike ndaj familjes Trump. Por pse pikërisht tani? Opozita u përpoq më kot për vite me radhë të mobilizonte publikun kundër korrupsionit. Në parlament janë ndezur zjarre dhe ndaj godinave qeveritare janë hedhur kokteje molotov. Por, në rastin e Kushnerit, opozita është në një mendje me qeverinë. Ndoshta pikërisht kjo bëri të mundur që mijëra të rinj të dilnin në rrugë: siguria se mosbindja e tyre nuk do të përvetësohej politikisht. Është prekëse t’i shohësh duke kënduar, vallëzuar, pastruar rrugët pas protestave dhe duke u dhuruar lule policëve. Ndryshe nga opozita e vjetër, ata nuk po heqin dorë nga shteti, por po këmbëngulin se ai u përket atyre.
Vitet e fundit, përgjigjja ndaj përjashtimit politik në Europën postkomuniste ka qenë rritja e lëvizjeve ksenofobe. Vetëm e djathta ekstreme ka përfituar nga protestat kundër sistemit. Rasti shqiptar dëshmon se një lloj tjetër mobilizimi është i mundur. Larg nacionalizmit regresiv apo nostalgjisë, thirrja e vetme e lëvizjes, “Shqipëria nuk është në shitje”, pasqyron diçka që qeveria socialiste e ka harruar: se vetërespekti është kushti paraprak për t’u respektuar nga të tjerët dhe se një popull i gatshëm të shesë shpirtin për investime do të zbulojë, në fund, se shpirti ishte e vetmja gjë me vlerë që kishte.
Ka diçka të admirueshme dhe njëkohësisht të brishtë te një lëvizje pa udhëheqës, pa program dhe pa infrastrukturën e nevojshme për t’u mbështetur në afat të gjatë. Lëvizjet pa liderë janë më të vështira për t’u kooptuar, por më të lehta për t’u infiltruar dhe shpërndarë. Për të qenë efektive, ato duhet të kalojnë nga rezistenca te propozimi, duke gjetur unitetin politik që është shtypur nga përqendrimi rreth një kauze të vetme.
Megjithatë, për sa kohë politika demokratike mbetet e kapur nga një pakicë e pasur, politikanët do të vijnë e do të ikin, gjyqet antikorrupsion do të kënaqin dëshirën për ndëshkim dhe aktivizmi qytetar do të krijojë iluzionin e ndryshimit. Njëra pas tjetrës, shoqëritë do të përballen me të njëjtat paradokse të zhvillimit kapitalist. Sfida nuk është vetëm se si të zëvendësohen individët, por se si të ndërtohet një sistem i ri.
Megjithatë, për një herë të vetme, Shqipëria nuk ka nevojë të arrijë Europën – ajo mund të udhëheqë. Një brez i gatshëm të mobilizohet për një model alternativ zhvillimi, që refuzon kapjen oligarkike dhe lidh mbrojtjen e mjedisit me legjitimitetin demokratik, nuk duhet të shihet me frikë, por të festohet. Në vend që të bëhet “si pjesa tjetër e Europës”, siç thoshte dikur slogani i vjetër, Shqipëria mund t’i japë kontinentit të vjetër një mësim mbi vetërespektin. /Marrë nga “The Guardian”
Nëse refuzon midelin e zhvillimin perendimore dhe glibalizimun c'ne që vendos të shkosh per të jetuar atje?
Lea u perkedhel nga Rama para ca kohesh se ndoshta e bente ministre apo edhe kryeministre,,,tralala,,,vajza e nje familjeje atdhetare e cila ka vuajtur nje mije te zeza nga komunistet vjen dhe behet komuniste,,tralala..
Rama e boshatisi me qëllim PS nga kush mund ti bënte oponencë! Të tjerët i çoji për “dardha” dhe natyrisht nuk mund të rrijë gjithë jetën kryeministër dhe pse do të donte shumë. Kjo “profesorja” që flet shumë dhe nuk thotë azgjë do të ishte më se e përshtatshme për të kur të zbythi Bajramin e ti zërë karrigen. Me një gurë vrer shumë zogj. Grua, “intelektuale e majtë”, familje e dëgjuar dhe me prejardhje të dathtë dhe çfarë është më e rëndësishme pa asnjë mbështetje e shanc ti dali kundër. E kush nga petalet socialiste të “Zegjinezuara” do ti thotë jo??!! Ky Makbeth i SHqipërisë ka kohë që i ka bërë llogaritë, që kur buzëqeshte me shtirje si ministër mbas kurrizit të kryeministrit Meta. Të shohim se si do përfundojë.
Po si mundet qe Ne te behemi shembull per Europen nderkohe qe vete Europa na krijoi Ne mbas vitit 1990???!!! Te meresh me IT nuk do te thote se mund te besh edhe politiken kombetare. Sepse del si puna e mjekut Sali Berisha,apo piktorit.
Pertej protestes qe vlen pavaresisht se nga kush e pse ndodh; kjo e shkreta shkruan libra, ben protagonisten e shtrydh trute se e ka egon ne ngerç - duhej te trashegonte te paster kuptimin e vuajtjeve te te pareve te saj nderkohe qe eshte perfunduar vete ne nje marionete llapaqene marksizmash promovuar nga soros
Artikulli ngre disa pyetje të drejta: transparenca, modeli ekonomik, përfitimi lokal, mjedisi, aksesi publik dhe rreziku që turizmi luksoz të kthehet në enklavë të shkëputur nga vendi. Këto nuk duhen injoruar. Por mendoj se ka një mangësi të madhe: e sheh zhvillimin pothuajse si problem në vetvete. Këtu nuk jam dakord. Problemi nuk është nëse Shqipëria duhet të ketë investime të mëdha apo turizëm elitar. Problemi është si negociohen, si kontrollohen dhe sa vlerë lënë në vend. Nëse një projekt bëhet pa transparencë, pa lidhje me ekonominë lokale, pa akses publik, pa standard mjedisor dhe pa përfitim për komunitetin, atëherë po, është i dëmshëm. Por nëse kushtëzohet mirë, me fakte të qarta, me pronësi të sqaruar, me punësim vendas, me furnizues lokalë, me bujqësi, transport, shërbime, taksa dhe standard ndërkombëtar, atëherë mund të jetë pikërisht modeli që e nxjerr Shqipërinë nga turizmi i lirë dhe sezonal. Ka edhe një pikë që shpesh harrohet: zonat nuk braktisen sepse njerëzit nuk e duan natyrën. Braktisen sepse nuk gjejnë veten ekonomikisht. Mungon puna, mungon tregu për bujqësinë, mungon infrastruktura, mungojnë shërbimet, mungon konkurrueshmëria dhe mungon perspektiva për të rinjtë. Ta lësh një zonë “siç është” tingëllon bukur në letër, por shpesh në realitet do të thotë ta lësh të zbrazet, të plaket dhe të mbetet pa ekonomi. Njerëzit nuk vijnë në Shqipëri vetëm për të parë natyrën. Vijnë për ta përjetuar atë. Dhe për ta përjetuar duhen rrugë, akses, hoteleri, restorante, guida, siguri, pastërti, transport, shërbime dhe produkt lokal. Një turist që kalon, bën foto dhe ikën, shpesh nuk lë shumë vlerë. Madje mund të lërë më shumë presion mbi natyrën sesa përfitim për zonën. Ndërsa një zhvillim i kontrolluar mirë mund të krijojë punë, treg për bujqësinë, furnizues vendas, taksa, shërbime dhe mirëmbajtje. Prandaj debati nuk duhet të jetë: natyrë apo zhvillim. Debati duhet të jetë: natyrë e braktisur, apo natyrë e menaxhuar me standard, që krijon ekonomi pa u shkatërruar? Qeveria ka përgjegjësi të madhe, sepse shpesh ka mungesë transparence, komunikim të dobët dhe arrogancë në mënyrën si trajton qytetarët. Këto duhen kritikuar fort. Por zemërimi ndaj qeverisë nuk duhet të kthehet automatikisht në refuzim të çdo investimi strategjik. Zgjidhja nuk është ndalimi. Zgjidhja është zhvillimi me kushte të forta: transparencë, akses publik, standard mjedisor, pronësi të qartë, taksa të drejta, punësim vendas, furnizues lokalë dhe përfitim real për komunitetin. Shqipëria nuk duhet të zgjedhë mes natyrës dhe ekonomisë. Duhet të mësojë si t’i bëjë bashkë.
Më poshtë është analiza me ardhurat nga turistët ndërkombëtarë / travel receipts ose tregues të afërt zyrtarë. Çfarë tregojnë shifrat Turqia është në ligë shumë të madhe: në vitin 2024 arriti rreth 61.1 miliardë USD të ardhura nga turizmi, sipas TurkStat të raportuar nga Reuters. Me kurs të përafërt, kjo është rreth 56 miliardë euro. Italia arriti 54.2 miliardë euro shpenzime nga turistët e huaj në vitin 2024, sipas Bankës së Italisë. Italia nuk shet vetëm detin; shet qytetet e artit, kulturën, gastronominë, hotelerinë, modën, eventet, transportin, muzetë, verën, fshatin, liqenet dhe industrinë e eksperiencës. Greqia arriti 21.59 miliardë euro të ardhura nga udhëtimet në vitin 2024 dhe priti 40.7 milionë vizitorë hyrës. Edhe këtu nuk është vetëm natyra; është infrastruktura turistike, ishujt e branduar, aeroportet, portet, marinat, hoteleria, gastronomia dhe sistemi i shërbimeve. Kroacia mblodhi rreth 14.986 miliardë euro nga turistët e huaj në vitin 2024; këto të ardhura përbënin rreth 17.5% të PBB-së së vendit. Pra një vend relativisht i vogël, por me turizëm të strukturuar mirë, merr një pjesë shumë të madhe të ekonomisë nga turizmi. Mali i Zi është më i vogël, por turizmi është kolonë qendrore e ekonomisë së tij. OECD e vlerësonte turizmin rreth 24.5% të PBB-së dhe rreth 22% të punësimit në vitin 2022; në 2024 Mali i Zi pati 2.6 milionë ardhje turistësh dhe 15.6 milionë net-qëndrime. Shqipëria ka rritje shumë të shpejtë: në 2024 priti rreth 11.7 milionë vizitorë të huaj, ndërsa analiza e German Economic Team vlerëson se të ardhurat nga turizmi arritën rreth 20% të PBB-së në 2024. Kjo tregon se turizmi është bërë sektor shumë i rëndësishëm për ekonominë shqiptare, por ende me sfidë të madhe: si të rrisim vlerën për turist, jo vetëm numrin e turistëve. Konkluzioni i thjeshtë Vendet që përmendim si modele nuk janë bërë të pasura duke e lënë natyrën thjesht “të virgjër”. Janë bërë të forta duke e kthyer natyrën në produkt turistik të menaxhuar. Italia nuk fiton 54 miliardë euro sepse njerëzit shohin natyrën nga makina dhe ikin. Fiton sepse ka hotele, restorante, muze, guida, transport, verë, ushqim, art, qytete, evente, eksperienca dhe sistem shërbimi. Greqia nuk fiton 21.6 miliardë euro sepse Mykonos, Santorini, Kreta apo Korfuzi janë vetëm peizazh. Fiton sepse ka aeroport, porte, marina, hoteleri, plazhe të menaxhuara, restorante, charter, jahte, ekskursione, guidë, shërbim, paketim ndërkombëtar. Kroacia nuk fiton 15 miliardë euro vetëm nga deti. Fiton nga Dubrovniku, Spliti, Istria, marinat, yacht tourism, hoteleria, trashëgimia kulturore, eventet, gastronomia dhe infrastruktura. Mali i Zi nuk u bë emër në rajon vetëm nga natyra. Porto Montenegro, Luštica Bay, Aman Sveti Stefan dhe investime të ngjashme i dhanë një imazh tjetër: destinacion i vogël, por premium. Pra pyetja nuk është: ta ruajmë natyrën apo ta zhvillojmë? Pyetja është: ta lëmë natyrën pa ekonomi, apo ta menaxhojmë si aset që krijon vlerë? Zinxhiri i përfituesve nga turizmi i strukturuar Kur turizmi është serioz dhe i kontrolluar, nuk fiton vetëm hoteli. Fiton një zinxhir i tërë: 1. Pronarët e tokës Rritet vlera e pronës. Toka që sot është e nënvlerësuar bëhet pjesë e një tregu real. 2. Punonjësit lokalë Krijohen vende pune në hoteleri, mirëmbajtje, siguri, kuzhinë, administrim, transport, teknikë, menaxhim dhe shërbime. 3. Fermerët dhe prodhuesit vendas Resortet serioze kërkojnë furnizim të rregullt: vaj ulliri, verë, fruta, perime, mish, peshk, bulmet, mjaltë, lule, bimë aromatike, produkte artizanale. Kjo krijon treg. 4. Transporti dhe logjistika Taksi, makina me shofer, charter, marina, transport detar, furnizime, aeroporte, shërbime VIP, guida. 5. Ndërtimi dhe mirëmbajtja Jo vetëm ndërtim fillestar, por mirëmbajtje afatgjatë: elektrikë, mekanikë, ujëra, pastrim, gjelbërim, IT, sisteme sigurie. 6. Shteti dhe bashkia Taksat, tarifat, punësimi, formalizimi, rritja e konsumit, infrastruktura dhe reputacioni. 7. Projektet përreth Një investim ankorues rrit besimin për zhvillime të tjera. Krijohet klaster, jo thjesht një objekt.
Zoterinj te nderuar,para se te shani gjykimet e Leas,mundohuni te kuptoni qellimet njerezore the atdhetare te saje,dhe natyrshem flisni me miresjellje !
I lutem shume njerezve pa tru, atyre me aftesi te kufizuara intelektuale dhe analfabeteve funksional te mos e lexojne Lean se nuk e kuptojne dot. Zoti ju mshirofte