FLASH
Shkruar nga Nicola Pedrazzi
Edi Rama erdhi në pushtet si simbol i një ndryshimi të shumëpritur, por sot shihet nga shumëkush si mishërim i të njëjtit sistem që premtoi të kapërcente. Pasardhësi i tij, kushdo qoftë, do të përballet me një sfidë shumë më të madhe se fitimi i zgjedhjeve: ndërtimin e një projekti të besueshëm zhvillimi dhe krijimin e një demokracie që funksionon realisht për qytetarët...
Prej dhjetë vitesh nuk jetoj më në Shqipëri. Ndoshta edhe për këtë arsye kam ndaluar pothuajse së shkruari për të. E ndiej se nuk jam më aq brenda realitetit sa dikur. Por sheshet e ditëve të fundit në Evropë, me thirrjen “Rama ik”, më kthyen me mendje në vitin 2013, kur jetoja ende në Shqipëri dhe pashë Edi Ramën të fitonte zgjedhjet, duke mbyllur epokën e Sali Berishës, figurës qendrore të tranzicionit nga komunizmi në një “demokraci” që gjithmonë ka kërkuar shumë thonjëza.
Kur flitet për “demokracinë shqiptare”, thonjëzat janë çështje ndershmërie, sepse dy parti nuk mjaftojnë për të ndërtuar një demokraci të plotë. Në vitet ’90 nuk ndodhi, ashtu si në Italinë e pas fashizmit, që kultura të ndryshme politike të bashkoheshin për të ndërtuar një patriotizëm të ri kushtetues. Ndodhi diçka shumë më e thjeshtë: Partia e Punës e Shqipërisë u nda në dy kampe - Partinë Demokratike të Sali Berishës, e rrënjosur sidomos në veri, dhe Partinë Socialiste, më e fortë në jug, prej nga vinte edhe Enver Hoxha.
Sidoqoftë, kushdo që është intelektualisht i ndershëm duhet të pranojë se Edi Rama, ish-kryetar bashkie i Tiranës dhe një figurë e njohur edhe jashtë vendit, fitoi në vitin 2013 edhe falë një mbështetjeje popullore që dukej e çliruar nga logjika klienteliste. Për këtë arsye, edhe Bashkimi Evropian e priti me lehtësi ndryshimin e ndërmjetësit politik dhe shumë shqiptarë brenda dhe jashtë vendit shpresuan sinqerisht se vendi do të ndryshonte kurs.
Trembëdhjetë vjet më vonë, Edi Rama është në mandatin e tretë dhe është e qartë se kjo nuk ndodhi. Ashtu si paraardhësi i tij, ai sot nuk përfaqëson një projekt për të ardhmen, por vetë sistemin. Dhe një pjesë e madhe e shqiptarëve e kanë kuptuar këtë dhe duan ta thonë hapur. Prej këtu lindin edhe protestat në sheshe, përfshirë atë në Bolonja.
Ku qëndron risia
Unë besoj se kauza që i ka nxjerrë shqiptarët në sheshe - mbrojtja e një zone të mbrojtur në grykëderdhjen e lumit Vjosa, pranë Vlorës, nga një projekt ndërtimi luksoz - ka në vetvete pak rëndësi konkrete.
Por simbolika është e fortë: janë në lojë peizazhe kombëtare shumë të dashura, të ngulitura në kujtesën e shumë njerëzve; dhe ideja që kjo trashëgimi po “shitet” në duart e një figure të lidhur me Jared Kushner, dhëndrin e Donald Trump, e bën çështjen edhe më të ndezur në rrjetet sociale.
Diçka e ngjashme ka ndodhur më parë me Teatrin Kombëtar apo me projekte të tjera të diskutueshme të Edi Ramës, përfshirë edhe qendrat për emigrantët në Gjadër dhe Shëngjin, të cilat u dhanë si një lloj enklave italiane në Shqipëri.
Do të ishte e lehtë të shkruhej një artikull kritik mbi rolin e rrjeteve sociale në mobilizimin politik, mbi dobësinë e këtyre protestave jashtë vendit apo mbi faktin se shumë prej tyre përbëhen nga njerëz që prej vitesh nuk jetojnë në Shqipëri.
Po ashtu, mund të thuhej se vetë Edi Rama ka përdorur të njëjtat mjete për të ndërtuar imazhin modern të Shqipërisë, që diaspora e ka konsumuar me dëshirë. Por nëse e bëjmë këtë, humbasim dy gjëra thelbësore.
E para: në këto sheshe nuk ka vetëm breza të rinj të organizuar në mënyrë dixhitale. Ka prindër dhe xhaxhallarë që emigruan në vitet ’90 me mjete të vështira; ka fëmijët e tyre të rritur si italianë, që kanë qenë pak herë në Shqipëri; dhe ka studentë të rinj që sapo kanë ardhur në Itali. Pra, ka një përzierje brezash dhe historish migrimi që nuk ishte parë më parë në këtë formë.
E dyta: pikërisht sepse kjo përzierje ekziston, shënjestra nuk është më vetëm një parti apo një qeveri, por i gjithë sistemi klientelist. Dhe është domethënëse të dëgjosh “Rama dhe Berisha, largohuni të dy nga politika”, sepse kjo pranon diçka të rëndë: se rotacioni mes tyre nuk ka qenë ndryshim, por vazhdimësi. Këto protesta nuk janë kundër një qeverie, por kundër mënyrës se si funksionon Shqipëria - kundër një sistemi ku korrupsioni nuk është devijim, por rregull.
Ku qëndron problemi
Nëse thua se Shqipëria është shtëpia jote dhe njëkohësisht kërkon largimin e Ramës, atëherë po thua se ti dhe të tjerët si ti duhet të merrni përgjegjësinë për të ardhmen. Dhe këtu lind pyetja që, me siguri, i bëhet edhe në Bruksel delegacionit të Bashkimit Evropian: në rregull, Rama mund të jetë problemi, por nëse ai largohet, kush vjen më pas?
Problemi është se sot nuk duket askush që mund të ofrojë jo vetëm fitore elektorale, por edhe një projekt të besueshëm për të ndryshuar sistemin. Dhe kjo nuk është surprizë.
Kush do të donte të qeveriste Shqipërinë sot duhet të përballonte tre detyra jashtëzakonisht të vështira:
Së pari, të hartonte një projekt zhvillimi realist dhe të bazuar në interesin e vendit (punësimi, pagat, produktiviteti dhe mirëqenia janë temat kryesore që dalin nga këto sheshe).
Së dyti, të krijonte një mbështetje të pastër politike, jo të ndërtuar mbi klientelizëm.
Dhe së treti, të përpiqej ta zbatonte këtë projekt duke u përballur njëkohësisht me kërkesat e Bashkimit Evropian dhe me presionin e strukturave informale dhe krimit të organizuar, që ende kanë ndikim real në vend.
Nuk mund të qeverisësh Shqipërinë pa pragmatizëm ndërkombëtar dhe pa një dozë të fortë cinizmi të brendshëm. Duhet të jesh në gjendje të mbash ekuilibra të vështirë dhe të “ndotësh duart” për të pasur hapësirë veprimi. Dhe duhet thënë se Edi Rama i ka këto aftësi. Problemi i tij nuk është mungesa e tyre, por mungesa e një projekti afatgjatë për shoqërinë shqiptare. Këtë ai nuk e ka.
Kushdo që do ta pasojë, nëse dëshiron të bëjë më mirë, do të duhet të krijojë atë që Shqipëria ende nuk e ka pasur pas gati katër dekadash tranzicion: një shtresë të mesme të qëndrueshme, rreth 300-400 mijë votues që votojnë sipas programeve dhe interesave reale, jo sipas klientelizmit apo ndikimeve kriminale.
Pa një shtresë të tillë të mesme, pa paga të qëndrueshme dhe pa siguri ekonomike, vota nuk bëhet e lirë dhe demokracia mbetet formale. Partitë nuk prodhojnë alternativa reale dhe sistemi riprodhon vetveten. Ky është problemi i vërtetë dhe jo flamingot e Vjosës./Pamfleti nga “Balcani Caucaso”
Mos gaboj ishte ne mandatin e 4 je te tretin .
Ky artikull eshte i mrekullueshem. Mendoj se gjithe esenca e protestave Shqiptare e ka bazen ne shgenjimin me presidentin e Amerikes qe me poshtersine me te madhe e poshteroi dhe e la ne balte tere Europen. Lere me cfare flitet per jeten e tij morale. Per ne Shqiptaret Amerika ka qene e mbetet simbol i lirise e demokracise e ky simbol ka perfunduar ne koshin e plehrave. Ne komentet nga gjithe bota e sidomos Amerikaneve behen komente te fuqishme qe mbeshtetin Shqiparet per keto protesta e konkluzioni eshte, 'te mesojme nga Shqiptaret'. Pritja qe iu be Zelenskit ne Amerike nga tre hienat ne shtepine e tyre e permbysi 100% imazhin e Shqiptareve. Besa eshte ajo qe na ka mbajtur gjalle si komb e gjuhe e pabesia eshte ajo qe po na zhduk. Gjeopolitika eshte nje fjale cader per te mbuluar pislleqet e qellimeve gerryese te pasurive te popujve e jo per t'i pasur miq e bashkepunuar. Amerikanet e Europa benin sehir kur shkaterrohej Shqiperia me uzina e fabrika e ndahej toka barbarisht me ligje te poshtra. Nuk menduan se si ta ndihmonin Shqiperine te behej si vajze e bukur por se si ta shisnin si lavire e ta perdornin mes tyre per te perfituar. Dhe ja ku jemi. Fajin e patem vete qe besuam ish kriminelet e se shkuares te na sundojne. Ky paska qene fati jone e duhet ta pranojme qe nuk ka bese ne kete planet Makiavelian. Bese a mban familjen, besa e mban fisin, besa e mban shoqerine, besa e mban kombin e boten po u lekund besa fundi de jete i tmerrshem. Ju bej thirrje te mos mendojme kurre te jetojme me moton e poshter te cifuteve, 'vdekja jote eshte jeta ime".
Po ky është sistemi kjo është shoqëria .S’mundet të ndërtosh një shtet ligjor dhe mbi të gjitha të së drejtës në një vit a 100 vjet .Shteti ndërtohet çdo ditë nga të gjithë anëtarët e tij të mëdhenj e të vegjël të pasur e të varfër të mirë e të këqij duke vendosur gurin etij në ndertesën e shtetit të perbashkët që kërkon vullnet ndergjegjsim e dije e perkushtim e mbi tu gjitha durim e dashuri pa kushte për atdheun dhe shtetin jo me vëllavrasje tradhtar e armiq ..,
Mor po ne nuk kemi kryesoren perfaqesimin. Populli nuk zgjedh dot dike qe ta perfaqesoj dhe neser te jape dhe llogari. Mbi 130 deputete i emeron Rama e Berisha. Prej ketu duhet te fillojme. Ky parlament aktualisht voton vetem cfar do Rama e shume here dhe ne ujdi me Berishen.
Edi Rama is the same stupid Idiot as Berisha, Ilir Meta! a mafia bastard
Artikulli ngre një pyetje shumë të drejtë: Shqipëria nuk ka problem vetëm me emrin e kryeministrit, por me modelin e pushtetit dhe me mungesën e një alternative serioze zhvillimi. Të thuash “pas Ramës” nuk mjafton. Pyetja e vërtetë është: çfarë vjen pas? Një emër tjetër, apo një model tjetër? Sepse nëse ndryshon vetëm fytyra dhe mbetet i njëjti sistem klientelist, i njëjti informalitet, e njëjta varësi nga lejet, tenderat, koncesionet dhe patronazhi politik, atëherë nuk kemi tranzicion. Kemi thjesht ndërrim roje. Artikulli ka të drejtë edhe kur flet për mungesën e shtresës së mesme. Pa shtresë të mesme nuk ka demokraci të qëndrueshme. Një qytetar që varet nga rroga publike, nga leja, nga tenderi, nga favori, nga partia apo nga emigracioni i fëmijëve, nuk është plotësisht i lirë politikisht. Vota bëhet më e brishtë kur ekonomia është e pasigurt. Por artikulli mbetet pak i përgjithshëm kur nuk shpjegon si krijohet kjo shtresë e mesme. Klasa e mesme nuk krijohet me fjalime, as me rotacion politik, as me moral anti-oligarkik në vetvete. Krijohet me ekonomi reale. Krijohet kur ka vende pune të paguara mirë në sektorë produktivë. Krijohet kur arsimi profesional lidhet me tregun. Krijohet kur turizmi nuk është vetëm sezonal dhe i lirë, por krijon zinxhir furnizimi, bujqësi, shërbime, transport, mirëmbajtje, menaxhim dhe standard. Krijohet kur bujqësia ka treg, jo vetëm subvencione. Krijohet kur biznesi i vogël nuk mbytet nga informaliteti, taksat arbitrare dhe konkurrenca e pandershme. Krijohet kur investimet e mëdha nuk janë enklava të mbyllura, por lidhen me ekonominë vendase. Krijohet kur prona është e sigurt dhe drejtësia funksionon. Pra, Shqipëria ka nevojë për më shumë se “anti-Rama”. Ka nevojë për një model të ri ekonomik dhe institucional. Kritika ndaj qeverisë është e drejtë kur godet arrogancën, mungesën e transparencës, kapjen e shtetit dhe modelin klientelist. Por kritika bëhet e paplotë kur kthehet në refuzim të çdo investimi të madh apo çdo zhvillimi strategjik. Problemi nuk është zhvillimi. Problemi është zhvillimi pa rregulla, pa transparencë dhe pa përfitim publik. Nëse duam Shqipëri pas Ramës, nuk mjafton të dimë kush ikën. Duhet të dimë kush ndërton: ekonomi më konkurruese, shtresë të mesme, institucione më të forta, drejtësi funksionale, arsim profesional, investime me standard dhe një shtet që nuk i përdor qytetarët si klientë politikë. Ndryshe, do bëjmë atë që kemi bërë shpesh: do rrëzojmë një emër dhe do ruajmë të njëjtën mënyrë qeverisjeje.
Ky artikull është si shumë të tjerë .. jepen “ direktiva” nga Bregu se si duhet të lundroj anija … se si duhet të sullen marinaret e cfarë spo bën mirë kapiteni … me një fjale tregon si komentator se si duhej të gjuhej penalltija e humbur . Por një të vertetë ka ky shkrim : MUNGON ALTERNATIVA E LIDERIT DHE PARTISE.