FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Aleancat po riformësohen, gara për avionët F-35 dhe përplasja për Mesdheun Lindor po rrisin tensionet mes Ankarasë dhe Jerusalemit, ndërsa SHBA përpiqet të balancojë dy partnerët e saj strategjikë...
Ndërsa Irani dhe Shtetet e Bashkuara kanë rifilluar shkëmbimin e sulmeve dhe mbetet e paqartë nëse marrëveshja e armëpushimit do të zgjasë, Turqia po paraqitet si një aktor i ri i fuqishëm në Lindjen e Mesme.
Pas luftës vjen lufta tjetër. Kjo thënie e hidhur vazhdon të jetë realitet në Lindjen e Mesme. Vetëm pak ditë pasi u arrit më në fund një marrëveshje mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit për t'i dhënë fund konfliktit, armët kanë nisur sërish të flasin.
Megjithatë, edhe më interesant është fakti se në rajon po shfaqen konturet e një rendi të ri. Po bëhen gjithnjë e më të dukshme edhe vijat e reja të ndarjes politike.
SHBA-ja, sipas analizës së publikuar në median zvicerane NZZ, e ka dobësuar pozitën e saj si fuqi garantuese e rendit në rajon pas luftës me Iranin. Pavarësisht epërsisë ushtarake, ajo nuk arriti ta detyrojë Republikën Islamike të dorëzohet dhe tani po lë pas një vakuum që po përpiqen ta mbushin shtete të tjera.
Në njërën anë qëndron Izraeli, ndërsa në anën tjetër Turqia. Ajo njihet për dronët e saj luftarakë dhe sistemet e mbrojtjes kundër tyre, aftësi që aktualisht kërkohen shumë nga vendet e Gjirit Persik.
Ajo që bie në sy janë edhe koalicionet e reja që po formohen rreth këtyre dy fuqive.
Kush garanton stabilitetin?
"Për Ankaranë, lufta me Iranin ka hapur shumë mundësi: nga eksporti i industrisë së mbrojtjes deri te krijimi i aleancave të sigurisë, forcimi i marrëdhënieve tregtare dhe ndërtimi i rrugëve të reja tregtare në rajon", thotë Galip Dalay nga instituti Chatham House në Londër, duke përshkruar rolin e ri të Turqisë.
Presidenti Recep Tayyip Erdogan prej kohësh ushqen ambicie që lidhen me periudhën e Perandorisë Osmane, por tani ai po i shfaq ato gjithnjë e më hapur në skenën ndërkombëtare.
Rreth Turqisë po afrohen Arabia Saudite, Egjipti, Pakistani dhe Katari. Ministrat e Jashtëm të këtyre vendeve janë takuar disa herë dhe po krijojnë një koalicion me peshë, pavarësisht dallimeve ideologjike dhe rajonale.
"Qëllimi i tyre është të garantojnë stabilitetin, të mbrojnë kufijtë shtetërorë dhe të kundërshtojnë politikën e zgjerimit ushtarak të Izraelit", thotë Marcus Schneider, ekspert për Lindjen e Mesme pranë Fondacionit Friedrich Ebert në Bejrut. Ai shton se “asnjë prej këtyre vendeve nuk ka në axhendë shkatërrimin e Izraelit, siç e kishte Irani. Por ato synojnë të frenojnë përpjekjet e Izraelit për të dominuar rajonin përmes operacioneve ushtarake."
Sipas tij, objektivi kryesor i tyre është ndërtimi i një arkitekture të re sigurie në rajon, pas zbehjes së rolit amerikan.
Nga ana tjetër, edhe Izraeli po punon intensivisht për të ndërtuar aleancën e vet. Ai po forcon bashkëpunimin me Emiratet e Bashkuara Arabe, të cilat gjatë luftës u mbrojtën nga sulmet iraniane jo nga sistemi amerikan i mbrojtjes ajrore, por nga ai izraelit. Para shpërthimit të konfliktit, Emiratet kishin nënshkruar tashmë një marrëveshje normalizimi me Izraelin.
Në këtë aleancë bëjnë pjesë edhe Qiproja dhe Greqia. Edhe pse këto blloqe sapo kanë filluar të marrin formë, retorika mes dy kundërshtarëve, Izraelit dhe Turqisë, po bëhet gjithnjë e më agresive.
Oded Ailam, ish-drejtues i njësisë kundër terrorizmit në shërbimin sekret izraelit Mossad, deklaroi këtë javë se "Turqia është shndërruar gradualisht në një "qendër koordinimi për aktivitetet e Hamasit". Ai i rekomandoi qeverisë izraelite të godasë anëtarët e Hamasit edhe në territorin turk.
Zyrtarët turq iu kundërpërgjigjën menjëherë. Ministri turk i Brendshëm, Mustafa Ciftci, deklaroi me tone sfiduese: "një ditë do ta çlirojmë Jerusalemin dhe do të rimarrim kontrollin mbi qytetin që Perandoria Osmane e mbajti për shekuj."
Trump mes dy kampeve
Donald Trump gjendet mes dy blloqeve rivale. Megjithëse ka kritikuar shpesh kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu, ai mbetet aleati më i afërt i Izraelit. Në të njëjtën kohë, presidenti amerikan ka nevojë edhe për Erdoganin dhe aleancën e tij si faktor stabiliteti në rajon.
Trump e konsideron Erdoganin një partner me të cilin ka marrëdhënie të mira personale. "Do të ndërmarr diçka që do ta bëjë Erdoganin shumë të lumtur", deklaroi presidenti amerikan këtë javë.
Sipas analizës, ai i referohej furnizimit të Turqisë me avionë luftarakë F-35, si edhe pajisje të tjera ushtarake të teknologjisë së lartë, një objektiv që Erdogan e kërkon prej vitesh.
Trump po i bën gjithashtu një tjetër favor presidentit turk duke marrë pjesë në samitin e NATO-s më 7 dhe 8 korrik në Ankara.
"Po vij vetëm nga respekti për Erdoganin", citohet të ketë thënë Trump, i cili zakonisht është shprehur me skepticizëm ndaj Aleancës Atlantike.
Për herë të parë që nga viti 2004, samiti i NATO-s zhvillohet në Turqi, gjë që mund t'i japë shtysë ambicieve ndërkombëtare të Erdoganit, veçanërisht nëse ai arrin të sigurojë si rezultat edhe marrëveshjen për blerjen e avionëve F-35.
Shqetësimi i Izraelit
Furnizimi i Turqisë me avionët F-35 do ta sillte forcën ajrore turke shumë pranë nivelit të forcës ajrore izraelite, e cila aktualisht ruan epërsinë në Lindjen e Mesme falë këtyre avionëve të gjeneratës së pestë.
Në Jerusalem kjo shihet si një provokim serioz, sidomos pas deklaratave të fundit të Erdoganit.
"Gjatë qeverisë aktuale, Izraeli nuk është vetëm një rrezik për rajonin, por një kërcënim për mbarë njerëzimin", deklaroi presidenti turk gjatë një fjalimi para partisë së tij.
Ai shtoi se "sulmet e Netanyahut ndaj Sirisë dhe Libanit kanë arritur një nivel që rrezikon edhe Turqinë. Interesat tona të sigurisë nuk fillojnë në qytetet jugore si Hatay; ato fillojnë në Alepo, Damask dhe Bejrut. Ne nuk do të rrimë duarkryq kur vëllezërit tanë në këto vende sulmohen."
Hezbollahu? Vëllezër?
Kjo ishte një deklaratë që tërhoqi vëmendje.
Gjatë luftës civile në Siri, Erdogan mbështeti grupet islamiste siriane që sot janë në pushtet në Damask. Në këtë kuadër, është e kuptueshme që ai t'i quajë ato "vëllezër". Por lind pyetja: përse Erdogan duket se po mban qëndrim edhe në mbështetje të Hezbollahut, kur milicia shiite ka luftuar pikërisht kundër aleatëve sirianë të Turqisë?
Në Izrael, përgjigjja është e qartë: sipas interpretimit të tyre, Erdogan po përpiqet të paraqitet si një "sulltan" modern, mbrojtës i territoreve që shtrihen nga Libani jugor deri në Lartësitë e Golanit dhe Rripin e Gazës. Për këtë arsye, sipas autoriteteve izraelite, këtij projekti duhet t'i vihet fre.
"Turqia është Irani i ri", deklaroi që në muajin shkurt Naftali Bennett, një nga figurat kryesore të opozitës izraelite, duke shtuar “nuk duhet të mbyllim sërish sytë."
Edhe ministri izraelit i Sportit, Miki Zohar, bëri thirrje që Turqia të shpallet shtet armik dhe paralajmëroi se, në rast konflikti me Izraelin, ajo duhet të presë një goditje të rëndë.
Ndërkohë, ministri izraelit për Çështjet e Diasporës, Amichai Chikli, shkroi këtë javë një koment të ashpër në gazetën Washington Post: "nën drejtimin e Erdoganit, Turqia është shndërruar në një nga fuqitë më destabilizuese të rajonit, duke u mbështetur në një përzierje helmuese të islamizmit dhe imperializmit neo-osman."
Sipas tij, shqetësimin më të madh e përbën krijimi i një "koalicioni islamist", të cilin ai e cilëson si "boshti i ri sunit i së keqes".
Qeveria izraelite është gjithnjë e më e shqetësuar dhe po përpiqet në momentet e fundit të pengojë furnizimin e Turqisë me avionët amerikanë F-35. Nëse kjo marrëveshje realizohet, Izraeli do ta ketë edhe më të vështirë të ruajë epërsinë e tij ushtarake. Edhe sot, për shembull, marina izraelite konsiderohet më e dobët se ajo turke.
"Është e domosdoshme që toni mes Jerusalemit dhe Ankarasë të ulet sa më shpejt," thotë ish-diplomati izraelit Michael Harari në një intervistë për këtë gazetë, duke theksuar se “ende është e vështirë të imagjinohet një luftë mes dy vendeve, por nëse ajo do të ndodhte, do të ishte një katastrofë edhe për ne."
Harari e cilëson "absurde" përshkrimin e Turqisë si "Irani i ri", por shton: "kërcënimi që ajo përbën për Izraelin duhet marrë seriozisht."
Në këtë përballje nuk bëhet fjalë vetëm për sferat e ndikimit territorial, por edhe për interesa të rëndësishme energjetike.
Greqia, Qiproja dhe Izraeli bashkëpunojnë prej pesëmbëdhjetë vitesh për shfrytëzimin e rezervave të gazit natyror në Mesdheun Lindor dhe, në bazë të një marrëveshjeje historike, kanë përcaktuar kufijtë e tyre detarë.
Turqia ka mbetur jashtë këtij bashkëpunimi.
Ankaraja mbështetet në doktrinën e saj detare të quajtur "Atdheu Blu" (Mavi Vatan), e formuluar rreth 20 vjet më parë nga admiralë turq. Kjo doktrinë parashikon pretendimin e Turqisë për një zonë ekonomike ekskluzive në Mesdhe me shtrirje deri në 200 milje detare, duke përfshirë edhe zona përreth shumë ishujve grekë.
Në muajin maj u hartua një projektligj për zbatimin e kësaj doktrine, i cili pritet të miratohet së shpejti nga parlamenti turk.
Pikërisht këtë javë, admirali grek Dimitrios-Eleftherios Kataras zhvilloi një vizitë në Izrael. Gjatë takimeve u ra dakord për forcimin e bashkëpunimit ndërmjet forcave detare të dy vendeve.
A po zhvendoset fronti i konfliktit më të ri në Lindjen e Mesme drejt Mesdheut? Edhe eksperti për Lindjen e Mesme, Marcus Schneider, e konsideron shumë të pamundur një përballje të hapur ushtarake.
"Megjithatë," thotë ai, "është fakt se Turqia po forcon ndjeshëm mbrojtjen civile dhe po ndërton bunkerë."
Sipas analizës së publikuar në NZZ, Lindja e Mesme po hyn në një fazë të re të rivalitetit strategjik. Përballja nuk kufizohet më vetëm te Irani dhe Izraeli, por po shfaqet gjithnjë e më shumë një konkurrencë mes Turqisë dhe Izraelit për ndikim politik, ushtarak dhe ekonomik në rajon.
Në këtë sfond, aleancat e reja, gara për epërsi ushtarake, mosmarrëveshjet mbi burimet energjetike në Mesdheun Lindor dhe retorika gjithnjë e më e ashpër mes Ankarasë dhe Jerusalemit po krijojnë një ekuilibër të ri gjeopolitik, ndërsa mbetet ende e paqartë nëse rivaliteti do të kufizohet në nivel diplomatik apo do të marrë forma më të rrezikshme në të ardhmen. /Përshtati Pamfleti/
Lini një Përgjigje