FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Aktualisht në Teheran, Garda Revolucionare ka marrë rolin vendimtar në drejtimin e vendit. Në këtë fazë, Udhëheqësi Suprem duket se luan kryesisht një rol ceremonial, një zhvillim i pazakontë për një regjim që në thelb është teokratik. Megjithatë, kjo situatë mund të mos jetë e qëndrueshme.
Ideja se forcat më të moderuara në Iran mund të forcohen nga jashtë ka një traditë të gjatë në Shtetet e Bashkuara. Që në vitin 1986, Ronald Reagan synonte ndër të tjera këtë objektiv, kur lejoi shitjen e armëve drejt Iranit. Pas vrasjes së Ajatollah Ali Khameneit, Donald Trump besohej se mendonte se mund të ndikonte në përzgjedhjen e Udhëheqësit të ri Suprem.
Më vonë, presidenti amerikan dukej se shpresonte të kishte gjetur një partner shumë më të arsyeshëm për negociata te kryetari i parlamentit Mohammad Bagher Ghalibaf. Zëvendëspresidenti J. D. Vance deklaroi se Ghalibaf ishte ai që “në thelb e drejton Iranin”. Megjithatë, realiteti është më kompleks.
Lufta dhe vrasja e Udhëheqësit Suprem Ali Khamenei kanë ndryshuar karakterin e regjimit, por jo në mënyrën që priste Uashingtoni. Në Teheran, Garda Revolucionare ka marrë tani kontrollin real të pushtetit. Udhëheqësi i ri Suprem, Modschtaba Khamenei, duket se aktualisht ka një rol më tepër ceremonial.
Sipas shërbimeve të huaja të inteligjencës dhe burimeve iraniane, vendimet merren kryesisht në Këshillin e Sigurisë Kombëtare dhe në nivelet e larta të Gardës Revolucionare, ndërsa Udhëheqësit Suprem i paraqiten për miratim formal. Për një regjim që e paraqet Udhëheqësin Suprem si përfaqësues të Zotit në tokë, kjo përbën një ndryshim të rëndësishëm.
Në të kaluarën, autoriteti i Ali Khameneit ishte i pakontestueshëm. Kur ai takohej me gjeneralët e tij, ishte i vetmi që ulej në karrige, ndërsa ata qëndronin në dysheme përpara tij. Kur mori pushtetin në vitin 1989, Garda Revolucionare nuk kishte ndikim mbi të. Ndryshe nga ai, Modschtaba Khamenei ia detyron pozicionin dhe mbijetesën e regjimit mbështetjes së Gardës.
Sipas Danny Citrinowicz nga Institute for National Security Studies, në një analizë të publikuar në “Foreign Affairs”, komandanti i Gardës Ahmad Vahidi dhe ish-shefi i inteligjencës Hossein Taeb shfrytëzuan trazirat e luftës për të ushtruar presion mbi 88 klerikët që përcaktojnë Udhëheqësin Suprem. Ai thekson se, pa luftën, ngritja e Modschtaba Khameneit i cili nuk ishte kandidati i preferuar do të kishte qenë shumë më pak e sigurt. Kjo ndodhi pavarësisht kundërshtimeve të konsiderueshme brenda klerit ndaj një pasardhjeje dinastike dhe ndaj një kandidati me autoritet të diskutueshëm teologjik.
Rritja e ndikimit të Gardës Revolucionare është një proces i gjatë. Që në fillim të mandatit të tij, Ali Khamenei krijoi një marrëveshje me këtë strukturë për të konsoliduar pushtetin ndaj rivalëve dhe trazirave të brendshme. Ai pengoi përpjekjet për të kufizuar ndikimin e saj, lejoi depërtimin në institucionet civile, u dha mundësi përfitimi ekonomik përmes kontratave shtetërore dhe privatizimeve, si dhe i dha rol të rëndësishëm në politikën e jashtme dhe sigurinë e brendshme.
Megjithatë, dominimi i Gardës nuk do të thotë se komandanti i saj Ahmad Vahidi është bërë diktatori i ri i Iranit. Pushteti është i shpërndarë mes disa figurave. Edhe kryetari i parlamentit Ghalibaf konsiderohet pjesë e këtij rrjeti, pasi më parë ka drejtuar kompaninë ndërtimore të Gardës, Khatam al-Anbiya, dhe më pas ka komanduar forcën ajrore të saj. Aktualisht, ai ushtron ndikim përmes Këshillit të Sigurisë Kombëtare.
Vahidi dhe Ghalibaf i përkasin kampeve rivale politike. Vahidi lidhet me linjën më të ashpër, e cila kundërshton negociatat me SHBA-në për arsye ideologjike dhe për shkak të interesave ekonomike dhe politike në ruajtjen e status quo-së. Ndërkohë, Ghalibaf dhe rrjeti i tij konsiderohen më pragmatikë. Megjithatë, të dyja palët kanë lidhje të ngushta me Modschtaba Khamenein.
Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, i ka përshkruar këto dallime duke thënë se ekzistojnë “forca të ashpra që e kuptojnë nevojën për të mbajtur në funksion shtetin dhe ekonominë, dhe forca të tjera që udhëhiqen plotësisht nga teologjia”. Këto të fundit ndjekin një ide të artikuluar nga Ruhollah Khomeini, sipas të cilit ekonomia ka rëndësi dytësore.
Çështja e negociatave me Shtetet e Bashkuara ka qenë gjithmonë burim përçarjeje në Iran. Tani këto përplasje zhvillohen edhe brenda vetë Gardës Revolucionare. Kjo reflektohet në raportimet e ndryshme të agjencive Fars dhe Tasnim, të cilat megjithëse janë të lidhura me Gardën, paraqesin qëndrime të ndryshme. Megjithatë, ka sinjale se drejtuesit po përpiqen të ndalin përçarjet e brendshme.
Agjencia Tasnim ka kritikuar mediat e lidhura me frontin radikal Paydari, përfshirë edhe televizionin shtetëror, duke i akuzuar se me sulmet ndaj Ghalibaf po “realizojnë projektin e Trump”. Nga ana tjetër, fundamentalistët e akuzojnë Ghalibaf se ka shkelur vijat e kuqe të Udhëheqësit Suprem gjatë negociatave. Fronti Paydari përfiton nga mobilizimi i mbështetësve në rrugë, por ndikimi i tij institucional mbetet i kufizuar.
Edhe kampi i Ghalibaf i referohet autoritetit të Udhëheqësit Suprem. Megjithatë, mungesa e tij në publik për arsye sigurie dhe për shkak të plagëve të rënda ka lënë pa një qëndrim të qartë përfundimtar. Ai ka autorizuar negociatat në një deklaratë publike, por pa dhënë detaje.
Për të përforcuar pozicionin e negociatorëve, parlamenti iranian ka shprehur mbështetje të fortë për Ghalibaf dhe ekipin e tij. Në një rezolutë, negociatat u cilësuan si një “arenë e re e luftës kundër armikut”. Rezoluta u miratua me 261 vota pro nga 290 deputetë. Qëndrimi i Ahmad Vahidi mbetet i paqartë, pasi ai nuk shfaqet publikisht.
Pyetja nëse drejtuesit e rinj janë më radikalë se regjimi i mëparshëm mbetet e hapur. Nga njëra anë, Ali Khamenei kishte mbajtur nën kontroll gjeneralët dhe kishte ndjekur një strategji të “durimit strategjik” për të shmangur përplasjen direkte me SHBA-në. Nga ana tjetër, pas hyrjes së SHBA-së në luftën 12-ditore të vitit 2025, ai arriti në përfundimin se një konflikt i ri ishte i pashmangshëm. Strategjia e përshkallëzimit të fortë në fazat e para të luftës u hartua gjatë drejtimit të tij, edhe pse ai kishte ndërruar jetë kur ajo u zbatua.
Pas luftës, regjimi ka tentuar të zbusë retorikën islamiste dhe të theksojë elementët nacionalistë për të zgjeruar mbështetjen në shoqëri. Modschtaba Khamenei ka vazhduar këtë qasje. Në fjalimin e tij të Vitit të Ri, ai iu referua 14 herë kombit dhe vetëm pesë herë Islamit. Në këtë kontekst, konsiderohet e mundshme që roli i policisë së moralit të reduktohet për të shmangur protesta të reja. Megjithatë, Garda Revolucionare vazhdon ta konsiderojë veten si mbrojtëse të ideologjisë islamiste të shtetit./Përshtati “Pamfleti”, nga “ArchiveToday”
Lini një Përgjigje