FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Raporti i Friedrich-Ebert-Stiftung kërkon përfshirje më të fortë të politikave sociale në procesin e integrimit
Kriteret e zgjerimit të Bashkimit Europian kanë vënë tradicionalisht theksin tek reformat ekonomike, shteti i së drejtës dhe lufta kundër korrupsionit, duke i kushtuar më pak vëmendje masave të mbrojtjes sociale. Një raport i ri i Friedrich-Ebert-Stiftung analizon se çfarë do të thotë kjo në praktikë për Ballkanin Perëndimor dhe cilat ndryshime janë të nevojshme.
Procesi i zgjerimit të BE-së në rajon po përshpejtohet. Më 22 prill, Komisioni Europian njoftoi se do të nisë hartimin e traktatit të anëtarësimit për Malin e Zi, duke shënuar herën e parë që nga pranimi i Kroacisë në vitin 2013 që BE-ja ndërmerr një hap të tillë.
Studimi, i prezantuar fillimisht në konferencën “Zgjerimi për një brez të ri”, shqyrton dimensionin social të kuadrit të zgjerimit të BE-së për të gjashtë vendet kandidate të Ballkanit Perëndimor: Shqipërinë, Bosnje dhe Hercegovinën, Kosovën, Maqedoninë e Veriut, Malin e Zi dhe Serbinë. Ai analizon angazhimet për reforma të bëra përmes Programeve të Reformave Ekonomike dhe Agjendave të Reformës gjatë periudhës 2022–2025.
Raporti arrin në përfundimin se, pavarësisht rënies së papunësisë, rajoni vazhdon të përballet me sfida sociale strukturore afatgjata. Sipas autores së studimit, Dr. Mirna Jusić, tregjet e punës vazhdojnë të kenë probleme sistemike, pavarësisht rritjes së punësimit.
“Ende shohim papunësi të lartë tek të rinjtë dhe papunësi afatgjatë, si dhe nivele të larta të punës informale. Hendeku gjinor në punësim mbetet i përhapur dhe pjesëmarrja e grave në tregun e punës është e ulët në shumicën e vendeve, veçanërisht në Kosovë dhe Bosnje. Po ashtu, grupe të ndryshme si romët dhe personat me aftësi të kufizuara përballen me pengesa në aksesin në tregun e punës”, thekson ajo.
Arsimi dhe shëndetësia mbeten fusha problematike. Një numër i konsiderueshëm nxënësish nuk arrijnë nivel funksional të njohurive në testin PISA në matematikë, shkencë dhe lexim. Ndërkohë, sistemet shëndetësore mbeten të pazhvilluara dhe kostot që paguhen drejtpërdrejt nga qytetarët janë shumë më të larta se mesatarja e BE-së. Për shumicën e vendeve mungojnë ende reforma politike për sigurimin e kujdesit shëndetësor cilësor dhe të përballueshëm.
Politikat sociale nuk janë mjaftueshëm efektive për të luftuar varfërinë. Rajoni karakterizohet nga nivele të larta të rrezikut për varfëri, përjashtimit social dhe pabarazisë në të ardhura. Ndikimi i transfertave sociale në uljen e varfërisë është dukshëm më i ulët krahasuar me Bashkimin Europian.
BE-ja ka përdorur prej kohësh Programet e Reformave Ekonomike për të orientuar politikat në rajon. Që nga viti 2024, këto janë plotësuar nga Agjendat e Reformës, të lidhura me një fond të ri prej 6 miliardë eurosh për reforma dhe rritje, i cili shpërndahet vetëm pas përmbushjes së reformave. Një nga problemet kryesore të programeve të mëparshme ka qenë hendeku midis premtimeve dhe zbatimit real, të cilin Agjendat e reja synojnë ta adresojnë.
Megjithatë, raporti vëren se me kalimin e reformave strukturore nga programet e mëparshme tek Agjendat e reja, angazhimet janë bërë më të kufizuara. Kjo lidhet edhe me kohën e shkurtër në dispozicion për hartimin e tyre dhe procesin e negociatave me Komisionin Europian. Si rezultat, shumë masa, veçanërisht në fushën e mbrojtjes sociale, nuk janë përfshirë.
Në disa vende, reformat për mbrojtjen sociale mungojnë plotësisht në agjendat përkatëse. Vetëm Bosnje dhe Hercegovina dhe Mali i Zi kanë përfshirë masa të qarta në këtë drejtim, ndërsa vendet e tjera janë fokusuar kryesisht në punësim dhe arsim.
Raporti thekson gjithashtu se për shkak të kushtëzimit të fondeve nga BE-ja, vendet priren të vendosin objektiva që lidhen me rezultate të menjëhershme dhe të matshme, në vend të reformave me ndikim afatgjatë. Kjo nxit një qasje afatshkurtër dhe favorizon masa më të lehta për t’u zbatuar, si infrastruktura dixhitale në arsim, në vend të reformave sistemike.
Një faktor tjetër është fokusi i tepruar tek kapacitetet ekzistuese administrative. Sipas Jusić, nevoja për të treguar progres të shpejtë i shtyn vendet të zgjedhin reforma për të cilat kanë kapacitet të menjëhershëm, duke lënë pas ndryshimet më të thella.
Raporti rekomandon rikthimin e “social scoreboard”, një mekanizëm monitorimi i BE-së për progresin social, në procesin e qeverisjes ekonomike. Ai sugjeron gjithashtu lidhjen e rezultateve konkrete me objektiva më të gjera sociale dhe përfshirjen më të hershme të kapitujve socialë në negociatat e anëtarësimit.
Sipas raportit, të drejtat sociale janë themelore dhe duhet të trajtohen me prioritet më të lartë në procesin e integrimit. Aktualisht, vetëm Shqipëria dhe Mali i Zi kanë nisur negociatat për kapitujt socialë.
Në përfundim, raporti thekson se afrimi social i ngadaltë i rajonit me BE-në kërkon më shumë sesa ndryshime teknike. Përfshirja e dimensionit social mbetet e kufizuar dhe nuk krijon nxitje të mjaftueshme për zgjerimin e të drejtave sociale. Suksesi i agjendës sociale të BE-së do të varet nga aftësia për ta përshtatur atë me prioritetet lokale; në të kundërt, skepticizmi ndaj zgjerimit pritet të vazhdojë.
Lini një Përgjigje