FLASH
Shkruar nga Spiros Sideris
Bashkëpunimi i Izraelit me vendet e Evropës Juglindore po zgjerohet nga mbrojtja dhe siguria kibernetike te energjia, teknologjia dhe infrastruktura kritike, ndërsa rajoni fiton rëndësi të re në arkitekturën evropiane të sigurisë...
Biseda telefonike midis Aleksandar Vuçiç dhe Benjamin Netanyahut mbi zhvillimet në Lindjen e Mesme, sfidat rajonale të sigurisë dhe të ardhmen e marrëdhënieve Serbi–Izrael ishte më shumë sesa një shkëmbim tjetër diplomatik dypalësh. Ajo pasqyroi një prirje më të gjerë që është formësuar gjatë viteve të fundit: zgjerimin gradual të bashkëpunimit të Izraelit me vendet e Evropës Juglindore në fusha që shtrihen nga mbrojtja dhe siguria kibernetike deri te energjia, inovacioni dhe infrastruktura kritike. Sipas RTS, presidenti serb tha se dy liderët shkëmbyen pikëpamje mbi situatën ndërkombëtare dhe riafirmuan angazhimin për forcimin e mëtejshëm të bashkëpunimit në fushat me interes të përbashkët.
Rëndësia e kësaj bisede shkon shumë përtej marrëdhënieve dypalëshe midis Beogradit dhe Jerusalemit. Ajo pasqyron një peizazh rajonal sigurie në ndryshim, ku Ballkani po fiton rëndësi gjithnjë e më të madhe strategjike si pikë takimi e krahut juglindor të NATO-s, Mesdheut Lindor, Detit të Zi dhe rrjeteve evropiane të energjisë dhe mbrojtjes. Rajoni nuk shihet më thjesht si një korridor gjeografik që lidh Evropën me Lindjen e Mesme. Përkundrazi, ai po konsiderohet gjithnjë e më shumë pjesë e një arkitekture më të gjerë sigurie, ku mbrojtja, infrastruktura kritike, qëndrueshmëria energjetike dhe teknologjitë dixhitale po ndërthuren gjithnjë e më shumë.
Ky transformim është përshpejtuar që nga pushtimi në shkallë të plotë i Ukrainës nga Rusia dhe krizat e njëpasnjëshme në Lindjen e Mesme. Këto konflikte kanë nxjerrë në pah rëndësinë në rritje të sistemeve pa pilot, mbrojtjes ajrore me shumë shtresa, luftës elektronike, sigurisë kibernetike dhe mbrojtjes së infrastrukturës kritike. Në të njëjtën kohë, Bashkimi Evropian po forcon bazën e tij industriale të mbrojtjes dhe po zgjeron financimin për kapacitete të përbashkëta mbrojtëse, duke krijuar një mjedis ku partneritetet rajonale marrin një vlerë gjithnjë e më të madhe strategjike dhe ekonomike. Për shumë vende të Ballkanit, forcimi i kapaciteteve mbrojtëse nuk është më thjesht një çështje modernizimi ushtarak, por pjesë e një përpjekjeje më të gjerë për të rritur qëndrueshmërinë ndaj kërcënimeve të reja të sigurisë.
Në këtë mjedis, Izraeli gëzon një avantazh të veçantë krahasues, duke kombinuar përvojën operacionale të fituar në konflikte reale me një nga industritë më të përparuara në botë të mbrojtjes dhe teknologjisë. Në të njëjtën kohë, Evropa Juglindore është bërë gjithnjë e më e rëndësishme edhe për vetë Izraelin. Rajoni ofron qasje në tregjet evropiane, në vendet anëtare të NATO-s dhe Bashkimit Evropian, në shtetet që kërkojnë të modernizojnë forcat e tyre të armatosura, si edhe në korridoret energjetike dhe të transportit, rëndësia strategjike e të cilave është rritur në kushtet e ristrukturimit të zinxhirëve globalë të furnizimit. Si rezultat, bashkëpunimi po shtrihet gjithnjë e më shumë përtej blerjes së pajisjeve ushtarake, duke përfshirë transferimin e teknologjisë, prodhimin e përbashkët të pajisjeve të mbrojtjes, trajnimet profesionale, sigurinë kibernetike, inteligjencën artificiale dhe mbrojtjen e infrastrukturës kritike.
Serbia ofron një shembull të qartë të kësaj prirjeje më të gjerë. Në prill 2026, Reuters raportoi se Beogradi po planifikonte prodhimin e përbashkët të dronëve luftarakë me Izraelin, si pjesë e përpjekjeve për modernizimin e Forcave të Armatosura Serbe dhe forcimin e industrisë vendase të mbrojtjes. Raporti theksonte gjithashtu se Serbia kishte blerë tashmë sisteme raketore PULS të prodhimit izraelit dhe mjete ajrore pa pilot Hermes nga kompania Elbit Systems, me një vlerë prej rreth 335 milionë dollarësh, pas një marrëveshjeje prej 1.6 miliardë dollarësh të arritur në vitin 2025, e cila përfshinte raketa me rreze të gjatë veprimi, dronë dhe sisteme të luftës elektronike.
Këto marrëveshje janë pjesë e strategjisë afatgjatë të Serbisë për të diversifikuar burimet e furnizimit me pajisje ushtarake, duke rritur njëkohësisht autonominë e saj operacionale. Në të njëjtën kohë, Beogradi vazhdon të balancojë aspiratat e tij evropiane me bashkëpunimin me partnerët perëndimorë, lidhjet tradicionale me Rusinë dhe marrëdhëniet ekonomike në zgjerim me Kinën. Brenda këtij kuadri, Izraeli shërben jo vetëm si furnizues i sistemeve të avancuara të mbrojtjes, por edhe si partner teknologjik në fusha që po përcaktojnë fushëbetejën moderne, përfshirë sistemet pa pilot, luftën elektronike, aftësitë e goditjeve me precizion dhe prodhimin e përbashkët të pajisjeve ushtarake.
Ndryshe nga Serbia, ku bashkëpunimi është përqendruar kryesisht në modernizimin e kapaciteteve ushtarake, partneriteti strategjik i Izraelit me Greqinë është zhvilluar në një kuadër më të gjerë që përfshin trajnimin, teknologjinë dhe bashkëpunimin operacional.
Në bazë të një marrëveshjeje ndërqeveritare midis Greqisë dhe Izraelit, kompania Elbit Systems është përgjegjëse për ngritjen e Qendrës Ndërkombëtare të Trajnimit të Fluturimit në Krahun e 120-të të Trajnimit Ajror në Kalamata. Sipas kompanisë, programi përfshin dhjetë avionë të avancuar stërvitorë M-346, sisteme moderne simulimi dhe shërbime të plota trajnimi, me synimin për ta shndërruar Kalamatën në një qendër rajonale për trajnimin e pilotëve. Projekti pasqyron shndërrimin gradual të Greqisë në një qendër rajonale për stërvitjen e forcave ajrore dhe rritjen e ndërveprueshmërisë ushtarake në rajon.
Bashkëpunimi është zgjeruar gjithashtu në fushën e teknologjive kundër dronëve dhe sigurisë kibernetike. Në janar 2026, ministri grek i Mbrojtjes, Nikos Dendias, pas bisedimeve me homologun e tij izraelit Israel Katz, deklaroi se dy vendet po forcojnë bashkëpunimin në teknologjitë kundër dronëve dhe në sigurinë kibernetike. Reuters raportoi gjithashtu se Greqia kishte miratuar blerjen e 36 sistemeve raketore izraelite PULS, me vlerë rreth 650–700 milionë euro, ndërsa diskutimet vazhdojnë për zhvillimin e një sistemi shumë-shtresor të mbrojtjes ajrore dhe raketore, si pjesë e modernizimit më të gjerë të Forcave të Armatosura Greke.
E njëjta prirje është e dukshme edhe në Rumani, ku përkeqësimi i mjedisit të sigurisë në rajonin e Detit të Zi ka përshpejtuar përpjekjet e vendit për të forcuar kapacitetet mbrojtëse. Në qershor 2026, kompania Rafael Advanced Defense Systems njoftoi nënshkrimin e një kontrate me vlerë rreth 2 miliardë euro (2.3 miliardë dollarë) për furnizimin e Rumanisë me sistemet e mbrojtjes ajrore SPYDER. Marrëveshja përfshin lëshues raketash, raketa interceptuese, sisteme radarësh, trajnim dhe mbështetje teknike, duke forcuar aftësitë e mbrojtjes ajrore të një shteti të vijës së parë të NATO-s që kufizohet me Ukrainën.
Rasti i Rumanisë konfirmon se bashkëpunimi i Izraelit me vendet e Ballkanit shkon shumë përtej marrëveshjeve të izoluara dypalëshe. Megjithëse secili shtet ndjek prioritetet dhe objektivat e veta strategjike, të gjitha ndajnë një kërkesë në rritje për kapacitete të avancuara në mbrojtjen ajrore, sistemet pa pilot, luftën elektronike dhe sigurinë kibernetike, duke reflektuar nevojën gjithnjë e më të madhe për ndërveprueshmëri dhe sofistikim teknologjik përballë sfidave të reja të sigurisë.
Megjithatë, kjo prirje nuk kufizohet vetëm te sistemet konvencionale të mbrojtjes. Gjatë viteve të fundit, bashkëpunimi është zgjeruar edhe në teknologjitë me përdorim të dyfishtë (dual-use technologies), ku kufijtë midis sigurisë kombëtare, hapësirës kibernetike dhe mbrojtjes së të drejtave themelore janë bërë gjithnjë e më të paqartë.
Një shembull domethënës është debati mbi teknologjitë e mbikëqyrjes. Më 19 qershor 2026, IBNA raportoi se zbulimet lidhur me licencat bullgare të eksportit për sistemet e mbikëqyrjes kishin rihapur diskutimet mbi transparencën, mbikëqyrjen institucionale dhe llogaridhënien. Sipas organizatës Human Rights Watch, Bullgaria autorizoi eksportin e pajisjeve të mbikëqyrjes gjatë periudhës 2018–2023 drejt vendeve ku ekzistonte rreziku që këto teknologji të përdoreshin për represion të brendshëm ose shkelje të të drejtave të njeriut. Organizata raportoi gjithashtu se kompania Circles, me bazë në Bullgari, kishte marrë licenca eksporti për sisteme të mbikëqyrjes së telekomunikacioneve dhe programe kompjuterike për përgjimin e komunikimeve.
Vetë fakti i lëshimit të licencave të eksportit nuk provon se sistemet janë dorëzuar përfundimisht ose janë përdorur, as nuk nënkupton në vetvete përdorim të paligjshëm të tyre. Megjithatë, ai nxjerr në pah sfidën e balancimit midis kërkesave të sigurisë kombëtare, zhvillimit të industrisë së mbrojtjes dhe mbrojtjes së të drejtave themelore – një çështje që po merr gjithnjë e më shumë vëmendje si nga Bashkimi Evropian, ashtu edhe nga organizatat ndërkombëtare.
Kjo çështje është veçanërisht e rëndësishme në Ballkan, ku bashkëjetojnë shtete anëtare të Bashkimit Evropian, vende kandidate për anëtarësim dhe sisteme politike me nivele të ndryshme të pjekurisë institucionale. Në këtë kontekst, përdorimi i teknologjive të avancuara nuk është më vetëm një çështje e efektivitetit operacional, por edhe një provë për sundimin e ligjit, pavarësinë e mekanizmave mbikëqyrës dhe respektimin e standardeve evropiane të qeverisjes.
Në të njëjtën kohë, prania e Izraelit në rajon shtrihet shumë përtej sektorit të mbrojtjes. Në Mesdheun Lindor, partneriteti Greqi–Qipro–Izrael është zhvilluar në një kuadër të qëndrueshëm bashkëpunimi rajonal, duke bashkuar energjinë, inovacionin dhe qëndrueshmërinë strategjike. Deklarata e përbashkët e miratuar në Samitin e 10-të Trepalësh, në dhjetor 2025, kërkon thellimin e bashkëpunimit në projektet e gazit natyror, ndërlidhjet elektrike, energjinë e rinovueshme dhe projektin Great Sea Interconnector, ndërsa promovon gjithashtu nisma të përbashkëta në shkencë, teknologji, inovacion dhe inteligjencë artificiale.
Këto zhvillime tregojnë se kufijtë midis mbrojtjes, sigurisë kibernetike, energjisë dhe infrastrukturës kritike po bëhen gjithnjë e më të paqartë. Të njëjtat kapacitete teknologjike që forcojnë aftësinë parandaluese ushtarake po përdoren tashmë edhe për mbrojtjen e rrjeteve energjetike, infrastrukturës së telekomunikacionit, porteve dhe aseteve të tjera kritike, duke ndryshuar mënyrën se si shtetet e konceptojnë sigurinë e tyre të përgjithshme.
Në të njëjtën kohë, shumë analistë argumentojnë se forcimi i marrëdhënieve me Izraelin nuk po ndjek një trajektore të njëjtë në të gjithë Ballkanin. Prioritetet politike të secilës qeveri, marrëdhëniet e saj me Turqinë dhe botën arabe, lidhjet me partnerë të tjerë ndërkombëtarë dhe nevojat e ndryshme operacionale kanë prodhuar qasje të veçanta kombëtare, duke e bërë të vështirë trajtimin e Ballkanit si një hapësirë të vetme gjeopolitike.
Në këtë sfond, zgjerimi i bashkëpunimit të Izraelit me vendet e Evropës Juglindore nuk mund të interpretohet vetëm si një vazhdim i eksporteve të tij të mbrojtjes. Përkundrazi, ai pasqyron një afrim më të gjerë interesash që përfshin bashkëpunimin në mbrojtje, transferimin e teknologjisë, partneritetet industriale, sigurinë kibernetike, bashkëpunimin energjetik dhe inovacionin teknologjik. Për shumë vende të Ballkanit, ky bashkëpunim është bërë një mjet për përshpejtimin e modernizimit teknologjik dhe operacional në një periudhë pasigurie të shtuar gjeopolitike. Për Izraelin, ndërkaq, ai forcon lidhjet me tregun evropian dhe me arkitekturën e sigurisë në zhvillim të rajonit.
Biseda telefonike mes Aleksandar Vuçiç dhe Benjamin Netanyahut nuk e ndryshon, në vetvete, ekuilibrin gjeopolitik në Ballkan. Megjithatë, ajo konfirmon një prirje që është konsoliduar gradualisht gjatë viteve të fundit. Ndërsa Evropa po ripërcakton politikat e saj të sigurisë dhe mbrojtjes, dhe krizat rajonale vazhdojnë të nxisin kërkesën për teknologji të avancuara, partneritetet e Izraelit me vendet e Evropës Juglindore po marrin një rëndësi strategjike gjithnjë e më të madhe. Rajoni nuk është më thjesht një korridor që lidh Evropën me Mesdheun Lindor. Ai po shndërrohet gjithnjë e më shumë në pjesë të një rrjeti të ndërlidhur bashkëpunimi që përfshin mbrojtjen, energjinë, teknologjinë dhe sigurinë. /Përshtati Pamfleti nga IBNA/
ndoshta arnautet e sotem mund te kuptojne pse ne kosove dhe shqiperi tani kemi nje fryme antisemite,,,e gjitha per te na mbajtur te pambrojtur nga fqinjet qe po armatosen pikerisht nga izraeli,,dhe arnautet qorra trushpelare qe ulerijne poshte izraeli, debila, kope me debila.