FLASH
Shkruar nga Pamfleti
KLSH audit në Avokaturën e Shtetit, zbulohen shkelje të shumta...
Mbi 180 milionë euro është dëmi financiar që i është shkaktuar buxhetit të shtetit shqiptar nga çështjet e humbura në arbitrazhin ndërkombëtar, ndërsa gati 18 milionë euro vendime të Gjykatës së Strasburgut mbeten ende të paekzekutuara. Këto janë gjetjet kryesore të raportit të Kontrollit të Lartë të Shtetit mbi Avokaturën e Shtetit për periudhën 2023–2024.
Sipas auditimit, deri në dhjetor 2024, Shqipëria rezulton humbëse në katër çështje arbitrazhi ndërkombëtar, me një efekt financiar total prej rreth 180 milionë eurosh. Nga kjo shumë, mbi 11.5 milionë euro përbëjnë vetëm kostot e tribunalit dhe shpenzimet e përfaqësimit ligjor, të paguara nga buxheti i shtetit.
Një tjetër problem i rëndë lidhet me vendimet e arbitrazhit të fituara nga Republika e Shqipërisë, të cilat nuk janë ekzekutuar në kohë. Nga shtatë vendime arbitrazhi ku shteti shqiptar ka rezultuar fitues, vetëm dy janë njohur nga Gjykata e Apelit në Tiranë. Megjithatë, edhe për këto dy raste, KLSH konstaton se nuk është bërë rimbursimi i vlerave përkatëse në buxhetin e shtetit.
Si pasojë, shteti ka humbur të ardhura në vlerën mbi 10 milionë euro dhe 325 mijë dollarë amerikanë, të cilat përfaqësojnë penalitete dhe dëmshpërblime të vendosura në favor të Shqipërisë. Auditimi e cilëson këtë situatë si shkelje të Kodit të Procedurës Civile, duke theksuar se ekzekutimi i vendimeve të arbitrazhit të njohura nga gjykatat është detyrim ligjor dhe publik.
Në çështjet ku Shqipëria ka humbur në arbitrazh, vetëm një vendim është njohur nga Gjykata e Apelit, konkretisht ai i çështjes “GBC”, ku institucionet shtetërore janë detyruar të paguajnë mbi 12.5 milionë dollarë dëmshpërblim, si dhe interesa shtesë.
Sipas KLSH-së, për më shumë se katër vite nga njohja e këtij vendimi, institucionet përgjegjëse nuk kanë marrë masa për planifikimin buxhetor dhe shlyerjen e detyrimit, duke i shtuar buxhetit të shtetit edhe kosto interesi, të vlerësuara në dhjetëra mijëra euro.
Strasburgu: pagesa me vonesë dhe interesa shtesë
Raporti evidenton gjithashtu probleme të përsëritura në ekzekutimin e vendimeve të GJEDNJ kundër Shqipërisë. Vetëm për periudhën 2023–2024, janë paguar jashtë afatit ligjor 19 vendime të kësaj gjykate, duke i shkaktuar buxhetit të shtetit një dëm financiar prej rreth 486 mijë lekësh në formën e interesave për vonesa.
Në vitin 2024, shteti shqiptar ka ekzekutuar 31 vendime të GJEDNJ-së, me një vlerë dëmshpërblimi mbi 30 milionë lekë, por një pjesë e tyre janë shoqëruar me pagesa interesi për shkak të tejkalimit të afatit tremujor të përcaktuar me ligj.
Më shqetësuese, sipas KLSH-së, mbeten gjashtë vendime të GJEDNJ-së të paekzekutuara prej vitesh, me një vlerë totale gati 18 milionë euro. Vetëm një çështje përbën rreth 75% të këtij detyrimi, ndërsa disa vendime datojnë që nga viti 2015–2018, duke e ekspozuar Shqipërinë ndaj kamatëvonesave të konsiderueshme dhe shkeljeve të detyrimeve ndërkombëtare.
Mungesë sistemi dhe rrezik për transparencën
Auditimi evidenton edhe mangësi strukturore në Avokaturën e Shtetit, përfshirë mungesën e një sistemi të integruar digjital për administrimin e çështjeve të arbitrazhit dhe Strasburgut. Sipas KLSH-së, mbajtja e të dhënave në regjistra fizikë dhe tabela Excel rrit riskun e humbjes së informacionit, ul transparencën dhe vështirëson monitorimin e detyrimeve financiare.
Po ashtu, Ministria e Financave nuk ka përllogaritur dhe pasqyruar në evidencat e borxhit publik interesat e krijuara nga vonesat në ekzekutimin e vendimeve ndërkombëtare, duke e bërë të pamundur një pasqyrë të saktë të barrës reale financiare mbi buxhetin e shtetit.
Kontrolli i Lartë i Shtetit thekson se moszbatimi në kohë i vendimeve të arbitrazhit dhe të GJEDNJ-së, përveçse shkelje ligjore, përbën një risk të vazhdueshëm për financat publike dhe kredibilitetin e Shqipërisë në arenën ndërkombëtare. Raporti nënvizon nevojën për rritjen e përgjegjshmërisë institucionale, forcimin e rolit të Avokaturës së Shtetit dhe vendosjen e mekanizmave efektivë për monitorimin dhe ekzekutimin e vendimeve ndërkombëtare.
Gjetjet kryesore të rezultuara nga auditimi
1. Për periudhën nën auditim, Zyra e Inspektimit dhe Këshillimit në ASH, e cila është përgjegjëse për kryerjen e kontrollit të veprimtarisë së avokatëve të shtetit në të dyja nivelet e organizimit, për ushtrimin me efektivitet të funksioneve të institucionit, ka kryer vetëm inspektime tematike dhe të fokusuara mbi veprimtarinë e avokatëve të shtetit individualisht dhe jo mbi veprimtarinë e zyrave në tërësi. Nuk ka informacion lidhur me çështjen dhe pasojat të cilat mund ose kanë sjellë dëm në interesat e shtetit shqiptar, nga veprimet apo mosveprimet e avokatëve të shtetit.
2. Fokusi kryesor i Zyrës së Inspektimit ka qenë “Përditësimi i dosjeve në sistemin elektronik”, në zyrat vendore dhe ato të avokatëve të shtetit pranë Ministrive, por megjithëse është kryer një numër i konsiderueshëm inspektimesh për këtë problematikë (rreth 92 inspektime vetëm për 2023), nuk ka një konkluzion se sa për qind e dosjeve janë hedhur në sistemin elektronik dhe sa jo, e rrjedhimisht asnjë datë fikse se kur ky proces duhet të përfundojë.
3. Regjistrimi i vendimeve të GJEDNJ dhe Gjykatave të Huaja dhe Arbitrazhit Ndërkombëtar, si dhe çdo lloj korrespondence tjetër pjesë e procesit deri në publikimin e vendimit përfundimtar, kryhet sipas një regjistri fizik dhe elektronik (Excel), por mungon një sistem bartës informatik për digjitalizimin e çdo elementi të dosjes, që sjell mungesë transparence dhe llogaridhënie dhe rrit riskun e mosmbajtjes saktë dhe në kohë të çdo të dhëne të nevojshme për monitorimin e të gjithë korrespondencës shkresore apo e-maileve zyrtare.
4. Në lidhje me vendimet e arbitrazhit të fituara nga RSH, në regjistrat elektronikë (Excel) rezulton se janë 7 vendime, nga të cilat 4 vendime janë të fituara gjatë vitit 2024. Sipas këtyre vendimeve, RSH duhet të rimbursohet për kosto të tribunalit dhe shpenzime të përfaqësimit në vlerën 8,971,593 Euro, 1,565,791 USD dhe 108,551 GBP, ose e thënë në një monedhë të vetme 10,473,572 euro, si dhe 6,821,710 euro dëmshpërblim, pra në total 17,295,282 euro të shpenzuara nga buxheti i shtetit, të ndara ndërmjet institucioneve të ndryshme, përfshirë MF, MIE, APD, A, MBZHR dhe AKUK.
Vendimet e Arbitrazhit Ndërkombëtar bëhen të zbatueshme në Shqipëri pas njohjes së vendimit nga Gjykata Shqiptare e Apelit, çka paraqet nevojën për një qasje ndryshe të ASH dhe rrit përgjegjësinë që kanë institucionet përkatëse në rolin e palëve të paditura dhe detyrimin për të zbatuar dhe ndjekur vendimet e gjykatave të arbitrazhit, veçanërisht kur ato janë njohur nga Gjykata e Apelit.
Nga këto 7 vendime, janë njohur nga Gjykata e Apelit Tiranë vetëm 2 vendime:
Çështja ICC Case No. 20564/EMT/GR, iniciuar nga viti 2014, me Vendimin nr. 131 datë 03.05.2023 të Gjykatës së Apelit Tiranë (kërkues MIE), ku Gjykata Ndërkombëtare e Arbitrazhit ka vendosur që pala paditëse H. srl duhet t’i paguajë penalitete për vonesat RSH në shumën 6,821,710 euro dhe 325,000 USD.
Çështja ICSID ARB/14/26, iniciuar nga viti 2014, “A. A.” sh.p.k., A. N., shoqëria “C.” s.r.l, me vendimin nr. 969 datë 25.11.2024, ku pala paditëse duhet t’i paguajë penalitete për vonesat RSH në shumën 3,269,938.71 euro.
Mosrimbursimi i vlerave të vendosura nga vendimet e gjykatave të arbitrazhit në favor të RSH-së, në buxhetin e shtetit, për këto dy çështje të njohura edhe nga Gjykata e Apelit, konsiderohen të ardhura të munguara në buxhetin e shtetit në vlerën totale 10,091,648.7 euro dhe 325,000 USD, veprime në kundërshtim me Kodin e Procedurës Civile, neni 510.
5. Në lidhje me çështjet në gjykatat e arbitrazhit ndërkombëtar dhe vendimet e tyre ku shteti shqiptar është pala humbëse, deri në dhjetor 2024 rezultojnë 4 çështje, me efekte financiare në një vlerë totale 180,125,882 euro, nga të cilat kosto të tribunalit dhe përfaqësimit janë 11,580,103.86 euro, vlerë e cila do të paguhet nga qeveria shqiptare.
Only one of these decisions has been recognized by the Court of Appeal, with decision no. 49 dated 04.05.2021, ICC Case no. 22676/GR, with plaintiff GBC, initiated since 2017, where the defendant MIE and AKBN are obliged to pay damages and relevant interests, including interests accrued until 31.12.2024, which constitute a negative effect on the state budget.
6. Regarding cases pending or discontinued in international arbitration courts, 4 cases are concluded, 2 are suspended and 2 are in process. The negative financial effect of judicial expenses paid from the state budget is 1,949,063 euros.
7. (a–d) Findings regarding the ECHR decisions for the years 2019–2024, payments outside the legal 3-month deadline, interest paid, violations of Article 19/4 of Law No. 10018/2008, as well as the negative financial effect of 485,916 lek, are presented in detail according to the relevant subdivisions.
8. The ASH in cooperation with the responsible institutions has not executed 6 ECHR decisions against Albania with a total value of 17,968,650 euros, including cases that have not been executed for more than 7 years, in violation of Article 46 of the ECHR.
9. The Ministry of Finance has not calculated the interests on the decisions of the ECHR and international arbitration in the public debt records, making it impossible to accurately assess the financial damage to the state budget.
10. The State Attorney's Office has been penalized with fines in the amount of 391,550 lek until 31.12.2024, of which 340,920 lek are in court proceedings.
11. Payments for allowances within the country in the amount of 82,500 lek were made without supporting documentation, in violation of instruction no. 30, dated 27.12.2011 of the Ministry of Finance.
12. In the procedures for contracting law firms for international arbitration, there is a lack of regulatory bylaws, a lack of an approved methodology for evaluating bids, violations of the law on conflict of interest and non-compliance with law no. 10296/2010 on financial management and control. / Pamphlet
Rama ne përmbushje te misionit te tij shkatërrues per Shqiperine Zgjohu, o popull!