FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Details of the document have not been made public. The US and Iran talk about peace, while Israel warns that it will maintain freedom of action against any threat...
The United States and Iran signed a framework agreement that ends their months-long war, but neither side has released its full text. On Monday, American and Iranian officials continued to issue conflicting statements about the content of the agreement.
Its immediate scope of implementation focuses mainly on ending military attacks and restoring navigation through the Strait of Hormuz, the world's most important sea route for energy trade. US and Iranian officials acknowledged that discussions on the more serious disputes have been postponed to a later round of talks.
However, the agreement does not appear to meet the objectives that President Donald Trump had announced at the beginning of the conflict in February: destroying Iran's military capabilities, eliminating its nuclear ambitions, and overthrowing the country's theocratic leadership.
Iranian President Masoud Pezeshkian said on Sunday that the draft memorandum with the United States constitutes an important step forward, but stressed that a long-term peace agreement has not yet been reached.
In a series of posts on the X platform, he said the document was the result of months of negotiations and had the support of almost all members of Iran’s Supreme National Security Council. However, he struck a cautious tone, saying Iran was prepared for any scenario, a possible admission that the talks could fail. He described the memorandum as a test of whether the United States would respect Iran’s rights in practice.
For his part, Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu appeared to distance himself from the US-Iran deal, calling it "his decision," referring to President Trump.
Netanyahu said he had expressed his views in several conversations with Trump, but did not specify the points of disagreement. He stated that, regardless of any agreement between Iran and the United States, Israel would try to maintain “freedom of action” against potential threats.
He added that Israel had acted again in this direction by killing four people in Lebanon, who, according to him, posed a threat to Israeli soldiers.
Asked if the same logic would apply to Iran, Netanyahu stated that he remains committed to ensuring that Iran never becomes a nuclear threat to Israel, without providing further details.
Sipas zyrtarëve amerikanë, zëvendëspresidenti JD Vance, i dërguari special i Trumpit Steve Witkoff dhe dhëndri i presidentit Jared Kushner do të drejtojnë delegacionin amerikan në ceremoninë zyrtare të nënshkrimit të marrëveshjes me Iranin, e planifikuar për të premten në Gjenevë.
Po sipas një zyrtari amerikan, Vance do të vazhdojë të udhëheqë negociatat në fazën e ardhshme të dialogut me Iranin.
Irani do të vendosë tarifa në Hormuz
Megjithëse Presidenti Trump deklaroi se Ngushtica e Hormuzit do të rihapej dhe do të ishte “përgjithmonë pa pagesë”, Irani la të kuptohet të hënën se synon të vendosë tarifa për shërbime të pacaktuara në këtë rrugë ujore.
Kjo do të nënkuptonte pagesa për kalimin në një arterie jetike të furnizimit global me energji, diçka që nuk kërkohej para luftës SHBA-Izrael kundër Iranit. Një masë e tillë mund të rrisë kostot dhe vështirësitë për transportin tregtar detar dhe të krijojë një precedent të rrezikshëm për lundrimin në ujërat ndërkombëtare.
Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme iraniane, Esmail Baghaei, deklaroi të hënën se Irani “nuk synon të vendosë tarifa kalimi”, ndërsa shtoi se do të aplikohen pagesa në këmbim të shërbimeve që do të ofrohen. Ai nuk sqaroi se cilat do të jenë këto shërbime. Disa zyrtarë iranianë kanë përmendur mundësinë e tarifave mjedisore.
Nga pikëpamja juridike, ekziston dallim midis tarifave të kalimit dhe pagesave për shërbime konkrete, si për shembull menaxhimi i mbetjeve në një port. Ekspertët e së drejtës detare theksojnë se në disa raste tarifat për shërbime mund të jenë të ligjshme, por vendosja e pagesave për kalimin në Ngushticën e Hormuzit nuk do të ishte e tillë.
Ideja që anijet të paguajnë për kalimin nëpër Ngushticën e Hormuzit u shfaq fillimisht pas sulmit të Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit ndaj Iranit në fund të muajit shkurt, kur Teherani iu përgjigj me veprime hakmarrëse kundër anijeve tregtare në ujërat rajonale.
Në muajin mars, zyrtarët iranianë deklaruan se do të fillonin të aplikonin pagesa për anijet që lundrojnë në këtë korridor detar. Deri në maj, Irani kishte krijuar Autoritetin e Ngushticës së Gjirit Persik, i cili, sipas autoriteteve, do të administronte «lejet për kalim të sigurt».
Po në maj, Irani dhe Omani, që ndodhet në anën tjetër të ngushticës, diskutuan një sistem pagesash për anijet, i bazuar në tarifa për shërbimet e ofruara.
Megjithatë, ekspertët dyshojnë nëse plani iranian mund të mbështetet juridikisht.
“Nuk ekziston asnjë dispozitë në të drejtën ndërkombëtare që i lejon një shteti bregdetar të kërkojë pagesë për kalimin nëpër një rrugë natyrore ujore, pavarësisht nëse e quan tarifë kalimi, pagesë shërbimi apo diçka tjetër”, tha James Holmes, drejtues i departamentit të strategjisë detare në Kolegjin e Luftës Detare të SHBA-së, duke shtuar se “për shembull, ne nuk paguajmë për të kaluar nëpër Ngushticën e Malakës apo Ngushticën e Tajvanit”.
Holmes vuri në dukje se situata është e ndryshme në rrugët ujore artificiale, si Kanali i Panamasë apo Kanali i Suezit, ku shtetet që i menaxhojnë ofrojnë shërbime dhe mirëmbajtje infrastrukturore, të cilat justifikojnë pagesat.
“Hormuzi është një rrugë natyrore ujore dhe, për aq sa mund të kuptoj, shërbimi i vetëm për të cilin Irani mund të kërkojë pagesë është moskryerja e sulmeve ndaj transportit detar”, tha ai.
Sipas tij, edhe pse moskryerja e sulmeve është e dëshirueshme, ajo nuk mund të konsiderohet një shërbim që justifikon pagesë.
Perspektiva e vendosjes së tarifave ka shkaktuar shqetësim tek udhëheqësit ndërkombëtarë, të cilët druajnë se Ngushtica e Hormuzit mund të mos rikthehet më në gjendjen që kishte para luftës.
“Ne mbrojmë të drejtën ndërkombëtare dhe do të bëjmë gjithçka që është e mundur për të mos lejuar vendosjen e tarifave në këtë rrugë ujore”, deklaroi presidenti francez Emmanuel Macron në një intervistë të dhënë të hënën.
Presidenti Trump ka kundërshtuar vazhdimisht gjatë muajve të fundit mundësinë që Irani të vendosë tarifa kalimi. Megjithatë, ai ka hedhur edhe idenë që vetë Shtetet e Bashkuara, siç i ka cilësuar ai “fituese të luftës”, mund të përfitonin nga të ardhurat ose t’i ndanin ato.
Në maj, Trump e hodhi poshtë kategorikisht çdo ide për pagesa tranziti. “E duam falas, nuk duam tarifa”, tha ai.
Edhe Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, e kundërshtoi muajin e kaluar mundësinë e pagesave për kalimin në Hormuz. “Kjo nuk mund të ndodhë. Do të ishte e papranueshme. Një marrëveshje diplomatike do të bëhej e pamundur nëse Irani do të vazhdonte ta kërkonte këtë”, deklaroi ai.
Sfida ekonomike për Trumpin
Marrëveshja paraprake që Presidenti Trump promovoi të hënën duket se mund të ndalë luftimet në Lindjen e Mesme, por jo menjëherë pasojat ekonomike që kanë prekur familjet dhe bizneset amerikane.
Në fillim të konfliktit, Trump kishte parashikuar se ndërhyrja amerikane do të përfundonte shpejt dhe se ekonomia e SHBA-së do të përballej vetëm me një tronditje të kufizuar dhe të përkohshme.
Megjithatë, konflikti zgjati tre muaj dhe shkaktoi një sërë presionesh ekonomike që pritet të vazhdojnë edhe gjatë muajve në vijim, ndoshta deri vitin e ardhshëm.
Çmimet e naftës kanë nisur të bien, por kostot e karburanteve nuk pritet të rikthehen menjëherë në nivelet para luftës. Mund të duhen muaj të tërë derisa konsumatorët të ndjejnë lehtësim të plotë në pikat e karburanteve.
Deri të hënën, çmimi mesatar i benzinës në SHBA kishte kaluar 4 dollarë për gallon, më i ulët se kulmi i arritur gjatë luftës, por ende rreth 1 dollar më i lartë se një vit më parë.
Probleme të tjera në sektorin global të energjisë dhe transportit detar po japin shenja lehtësimi, ndërsa Ngushtica e Hormuzit, korridori jetik që lidh Gjirin Persik me Gjirin e Omanit, po rihapet gradualisht.
Megjithatë, vonesat në zinxhirët e furnizimit nuk do të zhduken brenda natës. Produkte të rëndësishme, si plehrat kimike, mund të vazhdojnë të jenë në mungesë. Analistët paralajmërojnë se kjo mund të ndikojë në rritjen e kostos së ushqimeve edhe për një periudhë pas përfundimit të konfliktit.
Pas tre muajsh lufte, inflacioni në SHBA u përshpejtua gjatë muajit maj, duke arritur ritmin më të lartë të tre viteve të fundit. Rritja e çmimeve tejkaloi rritjen e pagave, duke shtuar presionin mbi familjet amerikane.
Kjo situatë bie në kontrast me deklaratat e përsëritura të Presidentit Trump, i cili ka këmbëngulur se ekonomia amerikane mbetet në gjendje të mirë dhe se pasojat e luftës do të jenë vetëm të përkohshme.
Muajin e kaluar, ai premtoi se amerikanët do të shihnin «çmimet e benzinës dhe të naftës të bien si gur» sapo të arrihej një marrëveshje mes dy vendeve.
Megjithatë, aftësia e Shtëpisë së Bardhë për ta përmbushur këtë premtim përbën një nga sfidat më të mëdha ekonomike dhe politike të administratës, në një kohë kur votuesit amerikanë po përgatiten për zgjedhjet afatmesme.
James Knightley, ekonomist i lartë ndërkombëtar në ING, deklaroi të hënën se ende ekzistojnë shumë pasiguri rreth marrëveshjes së arritur mes SHBA-së dhe Iranit.
Sipas tij, pyetja kryesore mbetet nëse bëhet fjalë për një paqe të qëndrueshme.
Kushtet e marrëveshjes nuk janë publikuar ende dhe mbetet e paqartë nëse armëpushimi mes dy vendeve do të mund të ruhet për një kohë të gjatë.
Knightley theksoi se edhe nëse çmimet e naftës vazhdojnë të bien, përmirësimi i plotë i kushteve ekonomike mund të kërkojë kohë.
Ai parashikoi se çmimi mesatar i benzinës në SHBA mund të mos rikthehet në nivelet para luftës, nën 3 dollarë për gallon, para vitit 2027. Po ashtu, inflacioni mund të mos rikthehet në objektivin prej 2 për qind të Rezervës Federale amerikane përpara asaj periudhe.
Sipas tij, “ndihma reale” për konsumatorët mund të vijë vetëm pas zgjedhjeve afatmesme, gjë që mund të përbëjë një pengesë politike për Partinë Republikane. Në një deklaratë zyrtare, zëdhënësi i Shtëpisë së Bardhë, Kush Desai, theksoi se administrata Trump ka ndërmarrë masa për të ulur kostot dhe për të nxitur rritjen ekonomike, edhe gjatë periudhës së luftës.
Ai përmendi disa prej politikave të presidentit, përfshirë iniciativat për uljen e çmimeve të barnave. “Presidenti Trump ka argumentuar vazhdimisht se çmimet e naftës dhe gazit natyror dhe për rrjedhojë inflacioni i përgjithshëm, do të bien ndjeshëm sapo të zgjidhet situata me Iranin”, tha Desai.
Kur urdhëroi sulmet e para në fund të shkurtit, Trump e paraqiti luftën kundër Iranit si një domosdoshmëri, duke argumentuar se ishte mënyra e vetme për të parandaluar zhvillimin dhe përdorimin e armëve bërthamore nga Teherani.
During the conflict, he often downplayed the economic consequences of American intervention or argued that the damage had been more limited than expected. After the release of the latest inflation data last week, Trump called the result “great” and declared: “I like inflation.”
Many Democrats saw this statement and the administration's handling of the conflict as an opportunity to argue that Republican control of Washington has worsened the economic situation of American families.
Senator Chuck Schumer, the Democratic minority leader in the Senate, stated during a speech:
" What is Trump thinking? Did he lose a bet that he had to say the most absurd and nonsensical thing possible on national television?" he added.
The White House has dismissed these criticisms, arguing that consumers continue to spend and suggesting that many Americans feel more optimistic about their finances than polls suggest.
Trump hoped to convince voters in the November election that the US economy was entering a strong expansion phase by highlighting his policies, including a broad tax cut package.
The labor market has been one of the main sources of optimism. US employers added 172,000 jobs last month.
The president saw this optimism reflected in financial markets, which rose sharply on Monday after news of the prospect of a deal with Iran.
In the White House's overall assessment, these developments create the basis for what the administration calls an "economic boom with lower inflationary pressure."
Joseph LaVorgna, chief economist at SMBC Nikko Securities America and former senior adviser to the US Treasury Department, said economic growth will help gradually reduce prices that continue to remain high.
Two reports published last week by Oxford Economics also warned of other economic risks beyond the energy sector, including the rising cost of chemical fertilizers.
According to the analysis, this could lead to rising food prices in many countries around the world, even after the war is over. /Adapted from Pamphlet from the New York Times/
Pse i besoni te thenat e te dypaleve qe historikisht jane kampione te genjeshtres e mashtrimit.