FLASH
Shkruar nga Pamfleti
In June 2019, the director of the Pentagon's main intelligence agency came up with a claim about Russia and its nuclear program: Moscow is testing its nuclear weapons.
"The United States government, including the intelligence community, has assessed that Russia has conducted nuclear weapons tests that have left a nuclear footprint," said Lieutenant General Robert Ashley.
China may be conducting tests as well, Ashley added, likely using methods where there is "zero release of nuclear explosive energy," that is, where no nuclear explosion or chain reaction of energy-releasing fission nuclei occurs.
Six years later, the US and Russia are on the brink of a new arms race. The Kremlin is boasting that it is developing new nuclear-powered superweapons. And US President Donald Trump is threatening that the US will resume nuclear testing.
“Russia is testing and China is testing, but they’re not talking about it,” Trump said in an interview filmed on October 31. “No, we’re going to test because they’re testing and everyone else is testing.”
The claim is a matter of debate. However, the threat has prompted criticism from Moscow and been welcomed by hardline national security advocates in the US, while activists have expressed concerns about gun control.
After years of collapse or weakening of arms control agreements - the Intermediate-Range Nuclear Forces Treaty, the Anti-Ballistic Missile Treaty, Open Skies and New START - advocates worry that it may be the turn of the global pact banning nuclear testing.
At a meeting of Russia's Security Council on November 5, Defense Minister Andrei Belousov called for preparations to resume nuclear testing at test ranges on the Arctic archipelago of Novaya Zemlya.
Are you confused by all these treaties? Don't know what 'nuclear explosive energy' means? You can learn about these in this article.
Testing, testing
The last time the US used explosives in its weapons arsenal to split an isotope of uranium or plutonium to trigger a nuclear reaction known as nuclear fission (the splitting of a heavy atom's nucleus into lighter nuclei) was in Nevada in 1992. It wasn't a mushroom cloud explosion like the ones you see in the movies — they were phased out in the 1960s by agreement — but rather an underground explosion.
Herën e fundit që Moska kreu një test fisioni të një arme? Kjo ndodhi në vitin 1990, një vit para kolapsimit të Bashkimit Sovjetik, në Novaja Zemlja. Ndërsa, Kina e ka kryer testimin e tillë të fundit në vitin 1996 në Lop Nur, në provincën perëndimore të Ksinjangut.
Po të njëjtin vit hyri në fuqi Traktati i Përgjithshëm për Ndalimin e Testimeve Bërthamore apo CTBT. Që nga ajo kohë, vetëm Pakistani dhe India kanë kryer teste të ngjashme, ndërkaq Koreja e Veriut ka kryer disa dhe testimi i fundit ishte më 2017.
Në përgjithësi, testimet bërthamore që përfshijnë shpërthime reale të materialit fisil (ky material është çdo substancë që mund t’i nënshtrohet procesit të ndarjes së bërthamës kur goditet nga një neutron me energji të ulët, duke shkaktuar efekt zixhiror dhe materiale të tilla kryesore janë uraniumi-233 dhe 235 si dhe plutoniumi-239) janë relativisht të lehta për t’u detektuar.
Pajisjet jashtëzakonisht të ndjeshme për monitorim sizmik, sikurse ato që përdoren për të monitoruar tërmetet, mund të regjistrojnë valët që shkaktohen nga një shpërthim nëntokësor, ku të gjitha testimet kanë ndodhur për dekada të tëra. Aeroplanët e pajisur me instrumente të sofistikuara për “nuhatje” mund të detektojnë izotopet radioaktive që lëvizin në atmosferë, që janë shenja që tregojnë për një shpërthim bërthamor.
Jokritik, kritik, super-kritik
Përfundimi i Luftës së Ftohtë dhe i garës së armëve midis Bashkimit Sovjetik dhe SHBA-së solli shkurtime të mëdha në arsenalet bërthamore dhe një ulje të buxheteve dhe investimeve në infrastrukturën që kërkohet për të planifikuar dhe për të ndërtuar bomba bërthamore.
Të gjitha vendet që kanë armë bërthamore duhet të sigurohen që arsenalet e tyre mund të shkaktojnë shkatërrim sipas pritjeve, prandaj testimi vazhdon – por, jo në formë të një shtëllunge reje kërpudhore. Testimet jokritike, në të cilat përdoren eksplozivë dhe material fisil, por nuk shpërthejnë për të shkaktuar fision, lejohen sipas CTBT-së. Studiuesit përdorin super-kompjuterë dhe laserë të fuqishëm për të testuar ose imituar reaksionet e fisionit.
Trump fillimisht sugjeroi mundësinë e testimeve të reja në një postim në rrjetet sociale pak para takimit me presidentin kinez, Xi Jinping, në Korenë e Jugut. Më pas e shpjegoi më gjerësisht në intervistën që dha për CBS News.
Zyrtarët amerikanë e kanë mbajtur një poligon testues në Nevadë ku vazhdojnë të kryejnë eksperimente nënkritike. Megjithatë, kryerja e një shpërthimi me material fisil nuk mund të ndodhë menjëherë.
“SHBA-ja nuk mund të kryejë një testim brenda disa ditësh ose javësh, por në varësi të detajeve të testit dhe diagnostikës, ne mund të rifillojmë testimet brenda disa muajsh deri në disa vjet”, tha Jill Hruby, ish-drejtoreshë e Laboratorëve Kombëtarë Sandia në Nju Meksiko dhe ish-drejtuese e Administratës Kombëtare të Sigurisë Bërthamore (NNSA), që menaxhon magazinimin dhe testimet e arsenalit bërthamor të SHBA-së.
Sekretari amerikan i Energjisë, Christopher Wright, departamenti i të cilit mbikëqyr NNSA-në, më vonë sqaroi deklaratat e Trumpit.
“Mendoj se testimet për të cilat po flasim tani janë teste të sistemeve”, tha Wright në një intervistë për Fox News më 2 nëntor. “Këto nuk janë shpërthime bërthamore. Këto janë ato që ne i quajmë shpërthime jokritike”.
Sipas Hrubyt, autoritetet amerikane kanë të dhëna të mjaftueshme nga testimet e mëparshme nëntokësore, si dhe nga eksperimentet laboratorike dhe ato nënkritike, që sipas saj është një argument për të mos rifilluar testet e plota bërthamore.
“Për më tepër, nëse ne fillojmë testimet, është e qartë se edhe të tjerët do t’i rifillonin ose do t’i nisnin ato”, tha ajo. “Sapo të rifillojnë testimet, sipas mendimit tim, ka shumë gjasa që të eksplorohen lloje të reja pajisjesh, duke nxitur edhe më shumë garën e armëve”.
“Dhe në fund, edhe pse testimet mund të jenë të sigurta, aksidentet mund të ndodhin. Mendoj se shumica e njerëzve do të pajtoheshin që testimet bërthamore në shkallë të gjerë nuk sjellin përfitime mjedisore as për planetin dhe as për njerëzimin”, shtoi ajo.
Testimet në botën reale
Në prill, Departamenti amerikan i Shtetit publikoi raportin e tij vjetor për vendet që respektojnë traktatet për kontrollin e armëve. Në raport u tha se Rusia kishte kryer testime “super-kritike” të armëve bërthamore në vitet e kaluara, por kishte dështuar që ta njoftonte SHBA-në apo shtetet e tjera, siç kërkohet me një marrëveshje të vitit 1974, e cila po ashtu vendosi një kufi për madhësinë e shpërthimeve nëntokësore.
Thënë në përgjithësi, termi “super-kritik” i referohet një reaksioni të fisionit, kur një izotop ndahet dhe shkakton një reaksion të plotë zhinxhiror. Termat “jokritik” dhe “nënkritik” nuk përfshijnë një reaksion të tillë.
“Shqetësimet mbeten për shkak të këtyre aktiviteteve në të kaluarën dhe pasigurisë si edhe mungesës së transparencës që lidhen me aktivitetet e Rusisë në Novaja Zemlja”, u tha në raportin e DASH-it.
Për përkrahësit radikalë të sigurisë kombëtare në Uashington, Moskë apo edhe në Pekin bota ka ndryshuar. Kina, e cila nuk ka kufizime nga traktati START-i i Ri midis Uashingtonit dhe Moskës, të cilit po i afrohet afatit të skadimit, po zgjeron arsenalin e saj. Kremlini po modernizon arsenalin bërthamor dhe po prezanton raketa të reja balistike ndërkontinentale si Sarmat, si dhe armë të tjera me kapacitet bërthamor si Burevestnik dhe Poseidon – duke dërguar një sinjal të qartë.
Disa ditë pas deklaratave të Trumpit, drejtori i CIA-s, John Ratcliffe, tha në një postim në X se Trump “kishte të drejtë” për testimet e Kinës dhe Rusisë.
“The United States must maintain technical and numerical superiority over the combined nuclear warhead stockpiles of China and Russia,” Robert O’Brien, a former national security adviser during Trump’s first term, wrote in an article published in Foreign Affairs last year. “To do this, Washington must test new nuclear weapons for reliability and safety in the real world for the first time since 1992 — and not just using computer models.”
"If China and Russia continue to refuse to engage in good faith in arms control talks, the United States should also resume production of uranium-235 and plutonium-239, the main fissile isotopes for nuclear weapons," he added.
O'Brien did not respond to a request for comment from Radio Free Europe/Radio Liberty, which was sent to his firm in Washington.
In Moscow, Russian officials have criticized Trump's pledge to resume testing and have rejected the accusation that they have conducted nuclear tests.
At a Security Council meeting broadcast by Kremlin media on November 5, President Vladimir Putin echoed Minister Belousov’s comments and ordered officials to make proposals on “the possibility of starting work on preparing for nuclear weapons tests.” But he also said that Moscow does not intend to violate the CTBT.
If the Trump administration does not move forward with full testing, it would likely trigger a race, as other states, primarily China, would resume testing. That would push the CTBT agreement toward complete collapse. Russia “deratified” the treaty in 2023; Washington has signed it but not ratified it. Some administration officials have even suggested “withdrawal.” China has signed the treaty but not ratified it.
"Explosive testing would pave the way for other countries to do the same. They haven't done as much testing as the US and would benefit greatly from explosive testing," said Cheryl Rofer, a retired nuclear scientist who worked at Los Alamos National Laboratory, where US researchers developed the first nuclear weapons in the 1940s.
Experts argue that the resumption of large-scale testing would likely undermine the New START treaty, which limits the size of Russian and American nuclear arsenals. The treaty is set to expire next year and there are currently no negotiations to replace it.
In September, Putin proposed to respect the terms of the treaty for another year after it expires in early February, an idea to which the White House showed willingness./REL
Lini një Përgjigje