FLASH
Shkruar nga Yannis Panagopoulos
Ka edhe të vërteta që pluhuri i kohës nuk i ka fshehur. Të dy personalitetet japin përgjigje të ndryshme për të njëjtën pyetje: a formësohet historia nga pushteti apo nga vullneti i popullit?
Çfarë ndodh kur një pushtet përballet me një tjetër që ndihet i aftë të sfidojë supremacinë e tij?
Ishte ajo frazë e kohëve të fundit e Presidentit kinez Xi Jinping në lidhje me “kurthin e Tukididit” që ringjalli interesin tonë për historianin dhe gjeneralin athinas. Dy mijë e gjysmë vjet më vonë, Tukididi vazhdon të ndikojë në mënyrën se si udhëheqësit e perceptojnë botën. Duke kundërshtuar perspektivën e tij, shekuj më vonë, qëndroi politikani, shkrimtari dhe kryeministri britanik Winston Churchill, figura emblematike e rezistencës britanike në Luftën e Dytë Botërore, me rrëfimin e tij.
Njëri jetoi në shekullin e 5-të para Krishtit, tjetri në shekullin e 20-të. Në kohën ndërmjet, ndodhën luftëra, lëvizje popullsish, u krijuan korniza për dialog dhe parandalim të konflikteve ushtarake dhe natyrisht edhe revolucione teknologjike. Por ka edhe të vërteta që pluhuri i kohës nuk i ka fshehur. Të dy personalitetet japin përgjigje të ndryshme për të njëjtën pyetje: a formësohet historia nga pushteti apo nga vullneti i popullit?
Nga njëra anë, kemi Tukididin:
Historiani athinas e shihte konfliktin e armatosur si një pasojë natyrore të natyrës njerëzore dhe konfliktit të interesave. Për të, heroizmi ishte i ndarë nga rezultati i një lufte. Në botën e tij, frika dhe ambicia mund t’i lëvizin shoqëritë më shumë sesa idetë ose vlerat. Politika nuk vepron në bazë të ligjit, por në bazë të asaj që mund të imponojnë të fortët.
Fraza e Tukididit “Të fortët bëjnë atë që u lejon forca e tyre dhe të dobëtit tërhiqen aq sa u imponon dobësia e tyre”, nga “Historia e Luftës së Peloponezit” dhe dialogu midis athinasve dhe melianëve, përmbledh një nga realizmat më të ashpër politikë në historinë e mendimit.
Për Tukididin, shoqëritë rrallë drejtohen nga qëllime të mira. Nën sipërfaqen e ideve gjithmonë ka konkurrencë për më shumë siguri, për ndikim, për mbijetesë.
Këtu qëndron thelbi i mendimit të Tukididit: “Rritja e fuqisë së Athinës dhe frika që ajo frymëzoi në Spartë e bënë luftën të pashmangshme” (“Historia e Luftës së Peloponezit” e Tukididit, Libri I), sepse nën qilimin e preteksteve zyrtare ka forca më të thella.
Ngritja e një fuqie, frika nga një tjetër, pasiguria që çon në vendime politike kontradiktore. Lufta, për Tukididin, nuk është thjesht një fakt. Është një zbulesë. Në veprën e tij, lufta e zhvesh njeriun. Diktatura e vetëmbrojtjes përhapet në çdo fushë. Krizat zbulojnë të vërtetën e shoqërive kur ato humbasin stabilitetin e tyre. Frika gërryen arsyen, pushteti shndërrohet në obsesion dhe politika kalon lehtësisht nga strategjia në arrogancë.
Nga ana tjetër, Winston Churchill:
Politikani, shkrimtari dhe kryeministri britanik, ishte një njeri që i donte purot dhe gjente tek piktura një agjent kundër ankthit. Prania e tij vulosi rezistencën e Britanisë në Luftën e Dytë Botërore. Nëse Tukididi e përshkroi ftohtësisht botën ashtu siç është, Churchill u përpoq të ndërhynte, kirurgjikisht, në të. Mendimi i tij nuk lindi nga pjelloria e filozofisë, por nga përvoja e historisë dhe luftës. Për të, shoqëritë mbijetojnë jo vetëm falë forcës, por edhe falë guximit, vendosmërisë dhe besimit se kolapsi nuk është i pashmangshëm.
Lidershipi, për Churchillin, nuk ishte çështje menaxhimi e ekuilibrave, por e një vlere të paprekshme: shpirtit. Kjo është arsyeja pse, në fjalimin e tij historik në Dhomën e Komunave më 13 maj 1940, ai deklaroi se nuk kishte “asgjë për të ofruar përveç gjakut, mundit, lotëve dhe djersës”.
Aty ku Tukididi pa forcat historike që i zvarrisnin shoqëritë poshtë, ai këmbënguli në përfundimin se njeriu mund të qëndrojë kundër katastrofës, duke ndryshuar rrjedhën e paracaktuar të ngjarjeve.
Kjo është ana tjetër e realizmit: jo mohimi i rrezikut, por shndërrimi i tij në një detyrë. Kjo është arsyeja pse, duke folur në Dhomën e Komunave më 18 qershor 1940, Churchill i bëri thirrje popullit britanik të “ngrihej në lartësinë e situatës, në mënyrë që, nëse Perandoria Britanike dhe Komonuelthi i saj zgjasin një mijë vjet, njerëzit të thonë: kjo ishte ora e tyre më e mirë”.
Churchill nuk premtoi një fitore të lehtë. Ai nuk e anashkaloi realitetin; ai e emërtoi atë dhe kërkoi që një shoqëri t’i kundërvihej. Kjo ishte më e dukshme se kurrë në Luftën e Dytë Botërore. Ndërsa Evropa u shemb, politikani britanik foli si një udhëheqës që përpiqej të frymëzonte moralin e shoqërive të ndryshme përtej kufijve të atdheut të tij. Historia, për të, nuk ishte vetëm rezultat i një reagimi të mbytur në frikë, por mbi të gjitha një rezultat i karakterit.
Kontrasti i madh i dy figurave
Tukididi besonte se njerëzit dhe shtetet vështirë se mund t’i shpëtojnë natyrës së pushtetit. Çërçilli besonte se në kriza, lidershipi mund të përmbysë gjithçka. Edhe atë që paraqitet si e pashmangshme. Dallimi i tyre nuk është vetëm politik, por thellësisht njerëzor. Tek Tukididi ekzistonte një mosbesim ndaj natyrës njerëzore. Tek Çërçilli ekzistonte një besim se disfata nuk është përfundimtare dhe se njeriu duhet të qëndrojë drejt përballë edhe realitetit më të zymtë.
E megjithatë, të dy nuk ishin krejtësisht të kundërt. Të dy e dinin se historia nuk drejtohet nga pafajësia. Të dy vëzhguan se si frika dhe pushteti ndryshojnë shoqëritë dhe formësojnë kujtesën njerëzore. Dallimi qëndron në atë nëse lidershipi, në fund të fundit, mund ta kufizojë këtë pushtet apo thjesht i shërben atij.
Tukididi tha: pushteti përcakton botën. Çërçilli tha: karakteri përcakton historinë.
Ndoshta kjo është arsyeja pse të dy mbeten kaq të rëndësishëm. Në një botë plot tensione gjeopolitike, pasiguri sociale dhe udhëheqës që vihen në provë çdo ditë, pyetja rikthehet, ndoshta sepse nuk u zhduk kurrë: a shpëtohen shoqëritë nga ekuilibri i pushtetit apo nga njerëzit që marrin përgjegjësinë për t’i frymëzuar ato?
Midis Tukididit dhe Çërçillit, dilema mbetet e hapur: a është historia një zinxhir konfliktesh të pashmangshme apo vullneti i udhëheqësit mund ta ndryshojë rrjedhën e saj?/ Përshtati “Pamfleti”, nga “New money.gr”
THËNIE TË WINSTON CHURCHILL: "Politics is not a game. It is an earnest business." "Diplomacy is the art of telling people to go to hell in such a way that they ask for directions." “Demokracia është forma më e keqe e qeverisjes, përveç të gjitha të tjerave që janë provuar.” “Politikani duhet të jetë në gjendje të parashikojë se çfarë do të ndodhë nesër, javën tjetër, muajin tjetër dhe vitin tjetër — dhe pastaj të shpjegojë pse nuk ndodhi.” “Argumenti më i mirë kundër demokracisë është një bisedë pesëminutëshe me votuesin mesatar.” “Suksesi nuk është përfundimtar, dështimi nuk është fatal: rëndësi ka guximi për të vazhduar.” “Pushteti i njeriut rritet kur ai di të kontrollojë veten.” “Në luftë: vendosmëri. Në humbje: sfidë. Në fitore: madhështi. Në paqe: vullnet i mirë.” “Politika është pothuajse po aq emocionuese sa lufta — dhe po aq e rrezikshme.” “Një komb që harron të kaluarën e tij, humbet të ardhmen.” “Kur shqiponjat heshtin, papagajtë fillojnë të bërtasin.” (Për zhurmën politike dhe mungesën e liderëve të vërtetë.) “Populli ka gjithmonë të drejtë të ndryshojë mendim.” “Kur nuk ke armiq, do të thotë se nuk ke mbrojtur asgjë.” “Kurioziteti dhe guximi janë dy cilësitë më të rëndësishme të një udhëheqësi.” “Një politikan bëhet burrë shteti kur fillon të mendojë për brezat e ardhshëm dhe jo për zgjedhjet e ardhshme.” “Frika është reagim. Guximi është vendim.” “Është më e lehtë të sundosh njerëzit sesa t’i bindësh ata.” ___________________________________________ THËNIE NGA THUKIDIDI:........ “Ata që kanë pushtet gjithmonë kërkojnë më shumë pushtet.” “Populli ndryshon mendim sipas fatit të ngjarjeve.” (Për paqëndrueshmërinë e opinionit publik). “Është zakon i njerëzve të përçmojnë atë që i trajton mirë dhe të admirojnë atë që nuk u nënshtrohet.” “Interesi personal është armiku më i madh i gjykimit të drejtë.” “Njerëzit i besojnë më lehtë dëshirës sesa arsyes.” “Paqja zgjat vetëm derisa të dyja palët e shohin të dobishme.” “Frika, nderi dhe interesi janë forcat që lëvizin shtetet.” “Në politikë, drejtësia merret parasysh vetëm mes të barabartëve në fuqi.” “Turma është e paqëndrueshme: sot adhuron, nesër dënon.” “Fjalët përdoren për të fshehur qëllimet, jo gjithmonë për t’i zbuluar ato.” “Më i rrezikshëm është pushteti që mbështetet te frika sesa ai që mbështetet te respekti.” “Shpresa është ngushëllim i rrezikshëm për ata që nuk kanë fuqi.” “Një shtet bëhet i fortë kur qytetarët vendosin të mbrojnë ligjin më shumë se interesin e tyre.” “Në kohë trazirash, fjalët ndryshojnë kuptimin e tyre.” (Një ide shumë e njohur e Thukididit mbi propagandën dhe manipulimin politik.) “Ambicia dhe frika janë dy tiranët e politikës.” “Popujt rrallë mësojnë nga paqja; zakonisht mësojnë nga fatkeqësia.” “Forca pa mençuri bie nga pesha e vet.” “Ata që kërkojnë pushtet me çdo kusht, zakonisht humbin edhe drejtësinë edhe qetësinë.”