FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Superfuqitë nuk gjykohen, ato gjykojnë...
Për 12 vite me radhë, Nicolás Maduro terrorizoi Venezuelën. Ai vodhi zgjedhjet dhe, kur populli protestonte, bandat e tij vrisnin, përdhunonin apo torturonin njerëzit duke i mbytur me qese plastike. Bashkëpunëtorët e tij grabitën dhe shkatërruan ekonominë me një papërgjegjshmëri të tillë sa prodhimi i brendshëm bruto u rrëzua me 69%. Një e katërta e popullsisë u detyrua të largohej jashtë vendit. Si rënia ekonomike, ashtu edhe eksodi masiv kanë qenë më të rëndë se çfarë përjetohet zakonisht edhe në një luftë civile të përgjakshme.
Maduro ishte gjithashtu një rrezik ndërkombëtar: bashkëpunonte me kartelet e drogës, kërcënonte Guajanën e pasur me naftë dhe mbështeste regjimin komunist të Kubës me karburant të lirë. Mbështeste Hezbollahun, ndihmonte Iranin të shmangte sanksionet dhe u ofronte Rusisë e Kinës praninë strategjike përballë brigjeve të Floridës. E pastaj u zhduk, u kap nga forcat speciale amerikane më 3 janar.
Ky operacion ka rëndësi që shkon përtej Venezuelës. Së pari, për mënyrën se si ndodhi: një shfaqje befasuese force – dhe e kufizimeve të saj. Së dyti, për arsyen pse ndodhi: ndryshe nga presidentët e mëparshëm amerikanë që flisnin për demokracinë dhe të drejtat e njeriut, Trump e justifikoi me nevojën për të marrë naftën e Venezuelës dhe për të riafirmuar dominimin amerikan në hemisferën perëndimore. Dhe së treti, për momentin kur ndodhi: Trump po përshpejton fundin e rendit të vjetër ndërkombëtar, të mbështetur në rezolutat e OKB-së, ligjin ndërkombëtar dhe vlerat universale. Ajo që po ndodh tani do të ndikojë në atë që do të vijë më pas.
Asnjë forcë tjetër ushtarake nuk do të kishte mundur të rrëmbente një diktator (dhe gruan e tij) me aq precizion. Operacioni zgjati më pak se tre orë. Asnjë amerikan nuk humbi jetën, ndonëse 32 agjentë kubanë që ruanin çiftin Maduro u vranë. Më 5 janar, çifti u paraqit në gjykatën e Nju Jorkut për akuza për trafik droge dhe përballet me burgim të përjetshëm. Kundërshtarëve të Amerikës u është dhënë një sinjal i qartë.
Megjithatë, historia ilustron edhe kufijtë e fuqisë ushtarake. Ky ishte një operacion i shpejtë, jo një pushtim. I lodhur nga dështimet në Afganistan dhe Irak, SHBA po përpiqet të bëjë më pak se ndryshim regjimi, duke e drejtuar nga larg. Maduro është zhdukur, por makineria e korrupsionit dhe shtypjes ka mbetur. Zëvendëspresidentja Delcy Rodríguez duket se ka marrë drejtimin. Milicitë me motor, të njohura si “colectivos”, janë sërish në rrugë duke përhapur terror. Me shumë grupe të armatosura, një ushtri me 2,400 gjeneralë dhe një klimë paranoje në nivelet më të larta të pushtetit, vendi mund të përfundojë në konflikt të armatosur.
Trump tani pretendon se “drejton” Venezuelën, me kuptimin që Rodríguez duhet të veprojë sipas urdhrave të tij, përndryshe. Por zbatimi i këtyre urdhrave do të jetë i vështirë. Është e vërtetë që Marina amerikane vazhdon të bllokojë eksportet e naftës, nga të cilat varet ekonomia venezuelane. Më 7 janar, forcat amerikane sekuestruan dy tankera që transportonin naftë venezuelane – një afër Islandës dhe një në Karaibe. Por kërcënimet e Trump për të vendosur trupa në Venezuelë apo për të organizuar sulme të përsëritura, me muaj planifikimi, janë të pabesueshme.
Mësimi i dytë nga rasti i Venezuelës është “pse-ja”. Rrëmbimi i Maduro-s është një shembull i qartë i asaj që Trump e quan “doktrina Donroe”, vizioni i tij për mënyrën si Amerika duhet të afirmojë veten në rajon. Ai u shpreh me krenari: “Dominimi amerikan në hemisferën perëndimore nuk do të vihet më kurrë në dyshim. Nuk do të ndodhë.”
Kjo doktrinë nuk ka të bëjë me vlera, por me pushtet dhe burime natyrore. Politikania më popullore e Venezuelës është një demokrate, fituesja e çmimit Nobel, María Corina Machado. Trump e hodhi poshtë duke thënë se “nuk ka mbështetje”. Në fakt, ajo është aq popullore saqë Maduro e përjashtoi nga zgjedhjet presidenciale të vitit 2024. Por për Trump, mbështetje do të thotë të kesh kontroll mbi ushtrinë. Ai preferon të mbështesë njerëzit me armë. Ata nuk kanë asnjë interes për zgjedhje të ndershme, zgjedhje që do t’i linin pa pushtet dhe në rrezik burgimi. Venezuelianët ende shpresojnë që Trump mund të ndërmjetësojë një tranzicion drejt demokracisë, por ai nuk jep shenja se ka interes për këtë.
Strategjia e tij e sigurisë kombëtare, e publikuar në fund të vitit 2025, fliste për ndërtimin e miqësive dhe zgjerimin e aleancave në Amerikë. Tani është e qartë se kjo ftesë vjen në majën e një pushke. Brenda orëve nga kapja e Maduro-s, Trump kishte kërcënuar edhe Kolumbinë, Kubën, Grenlandën dhe Meksikën.
Ai e bën të qartë se lakmon burimet natyrore, kryesisht për Amerikën. Trump ka pretenduar se SHBA do të marrë menjëherë 30-50 milionë fuçi nga rezervat e mëdha të papërpunuara të Venezuelës, që janë më të mëdhatë në botë. Nafta venezuelane është keqmenaxhuar në mënyrë katastrofike, por me ndihmën amerikane, një rritje e vogël e prodhimit mund të jetë e mundur. Megjithatë, pretendimi i Trump se do ta rikthejë industrinë e naftës shpejt dhe me fitim është iluzor. Kërkesa globale është e dobët, vendi nuk ka kapacitete teknike, dhe kompanitë e naftës nuk janë të gatshme të investojnë miliarda dollarë në një vend të pasigurt për dekada.
Së fundmi, kjo ka pasoja për gjithë hemisferën dhe botën. Vendet më të vogla afër SHBA mund të ndihen të detyruara të nënshtrohen përballë shantazhit të Trump. Por në vitet që vijnë, shumë liderë do të përpiqen të rimarrin sovranitetin e tyre. Disa shtete do të afrohen më shumë me fuqi të tjera, si Kina. Nëse kërcënimi nuk balancohet me ndikim tërheqës, doktrina e Trump në hemisferë do të dështojë, duke dëmtuar edhe fuqinë e SHBA.
Duke pohuar kaq hapur se forca bën të drejtën, Trump ka minuar tashmë aleancat amerikane. Grenlanda është një territor vetëqeverisës i Danimarkës, e cila është anëtare e NATO-s. Ta pushtosh atë do të thotë të shkatërrosh aleancën. Edhe aleatët e SHBA-së në Paqësor do të kuptojnë se të mbështetesh te Trump është të jesh i pambrojtur ndaj oreksit të tij për grabitje.
Në kontrast, Kina dhe Rusia janë mjeshtre në lundrimin e një bote ku të fortët imponojnë vullnetin e tyre. Trump mund të besojë se secili do të qëndrojë në zonën e tij të ndikimit, por ku fillojnë dhe ku mbarojnë ato zona? Ndërsa shtetet ndihen gjithnjë e më të guximshme për të sfiduar fqinjët e tyre, po shfaqet një botë e shekullit XIX me kufij që lëkunden, por me armë të shekullit XXI.
Amerika ishte një superfuqi e suksesshme sepse interesat e saj kombëtare shoqëroheshin me një besim të sinqertë në vlerat universale të demokracisë dhe të drejtave të njeriut. Trump beson se kjo ka qenë një dobësi e çmendur. Por basti që ai ka bërë në Venezuelë mund të dëshmojë se është pikërisht ajo besnikëri ndaj vlerave që e bëri Amerikën të fuqishme, dhe se pa to, ai nuk po ndërton një perandori, por një iluzion që s’do të zgjasë. /Përshtati “Pamfleti” nga “The Economist”
Lini një Përgjigje