FLASH
Shkruar nga Jen Kirby
Jared Kushner's multi-billion dollar project in the south of the country has sparked a powerful civic movement that is filling the squares of Tirana in a sign of revolt against luxury tourism that excludes locals. This peaceful protest has channeled Albanians' deep fatigue with corruption, lack of transparency, and a political system that enriches the elite at the expense of public assets.
Protests in Albania have become routine. Every evening, protesters gather in Skanderbeg Square, in the center of the capital. As the summer days get hotter, the meeting time is pushed back, first to 6:00 PM, then to 7:00 PM, and now to around 8:00 PM.
The crowd gathers and marches towards the prime minister's office. There, they hold a short rally and give speeches, before continuing their march around the ministries or along the main streets of Tirana. They repeat the same ritual the next day.
This has been going on for 46 days. The movement began at the end of May in Zvërnec, Vlorë, after guards from a private security company clashed with local residents. The latter were protesting against the installation of a barbed wire fence that blocked their access to the beach.
Although it has not been officially confirmed who built the fence, this stretch of coastline has been directly linked to Jared Kushner, former President Trump's son-in-law. In 2024, Kushner announced plans to invest in this stretch of Zvernec coastline and build a multi-billion dollar luxury resort on Sazan Island, where military units were once located.
The very week that private guards dragged a local protester away, Ivanka Trump, Kushner's wife and daughter of the former president, recounted in a podcast how she and Kushner had "discovered" Sazan during a boat ride.
"In addition to the island, we also have about 8 km of coastline in front of it. It's a wonderful peninsula, with a lagoon on one side and the sea on the other, with fantastic white sand beaches," Ivaka told moderator David Senra.
But this lagoon is part of the Vjosa-Narta protected area, a migratory wetland for birds and a critical habitat for about 70 endangered species. Environmental groups have been fighting plans to build in the area for years.
The violent intervention in Zvërnec quickly became a symbol of a non-transparent and unaccountable land grab. From here, what is being called the “Flamingo Revolution” erupted as a tribute to the birds that populate the endangered lagoon.
Kjo lëvizje ka kanalizuar zemërimin e thellë dhe lodhjen e publikut nga një sistem politik i kalbur dhe i korruptuar. “Është thjesht ajo ndjenja që ne, si shqiptarë, nuk jetojmë dot më në vendin tonë; që Shqipëria po kthehet në parajsë për të huajt dhe në ferr për vendasit”, thotë Arilda Lleshi, një nga aktivistet e përfshira në protesta.
Kur protestat u zhvendosën në Tiranë, Lleshi u çudit tek pa që çdo ditë e më shumë njerëz po dalin në shesh. Nuk ishin më vetëm protestuesit e zakonshëm, por familje të tëra, që nga të moshuarit e deri te fëmijët e vegjël.
Si aktiviste e vjetër, ajo ishte mësuar që tubimet të shuheshin apo të fashiteshin shpejt. “Kjo energji nuk duket se do të ndalet lehtë”, thotë ajo. Ky marshim po kthehet në një nga mobilizimet më të mëdha, më jetëgjata dhe më paqësore që nga rënia e komunizmit në fillim të viteve 1990.
“Është një protestë shumë paqësore dhe mendoj se kjo është arma jonë më e fortë”, thotë Xhemal Xherri, aktivist dhe mbrojtës i mjedisit nga PPNEA, organizatë që po lufton për mbrojtjen e Vjosë-Nartës.
Në një cep të sheshit, fëmijët pikturojnë dhe përgatisin pankarta. Shpirti i flamingove është kudo: në pankarta, vizatime apo figura kartoni që ngrihen mbi turmë. Kryeministri Edi Rama i ka sulmuar ashpër protestat, duke fajësuar që nga ndërhyrjet e huaja e deri te ndjenjat globale anti-Trump.
Ai ka qëndruar evaziv mbi statusin real të projektit në Sazan, por i ka mbrojtur me forcë këto lloj investimesh. “Shqipëria s’duhet t’i trembet një projekti kaq të jashtëzakonshëm, ku partnerë kaq seriozë bëhen bashkë për të investuar 4 miliardë euro”, ka thënë Rama, sipas Al Jazeera-s.
“Nuk ka asnjë shans që ky investim të ndalet për sa kohë që unë jam këtu”, theksoi ai. Edhe pse dorëheqja e Ramës është një nga kërkesat kryesore, zemërimi i protestuesve drejtohet ndaj të gjithë klasës politike, nga partia në pushtet e deri te lideri i opozitës, Sali Berisha.
Një nga parullat më të dëgjuara në shesh është: “Rama në burg, Berisha në burg”. Migen Qiraxhi, aktivist nga OJQ-ja Qëndresa Qytetare, thotë se njerëzit janë lodhur duke parë udhëheqësit që “i mbajnë të gjitha përfitimet për vete, në vend që ato të shpërndahen tek pjesa tjetër e shoqërisë”.
Projekti i Kushner-it është vetëm simboli i kësaj krize, por protestat po godasin pikërisht ato forca politike që e mundësuan këtë pazar. Në vitin 2024, parlamenti shqiptar miratoi Ligjin Nr. 21/2024, i cili lejoi ndërtimin e resorteve luksoze me pesë yje në zonat e mbrojtura, bashkë me të gjithë infrastrukturën shoqëruese elektrike dhe ujore.
Po atë vit, Kushner publikoi projektet e para 3D për Sazanin dhe bregdetin jugor.
Prokuroria e Posaçme (SPAK) ka nisur hetimet për këtë rast dhe për aspekte të tjera të projektit. Këtë javë, SPAK njoftoi se po heton biznesmenin Artur Shehu, me banim në Majami, nën dyshimet për falsifikim të dokumenteve të pronësisë së tokës ku planifikohet të ndërtohet resorti.
Ndonëse projekti fillimisht lidhej me firmën e Kushner-it Affinity Partners (e financuar nga miliarda dollarë nga Arabia Saudite, Katari dhe Emiratet), kompania që po e menaxhon aktualisht është Sazan Real Estate Development LLC, ku bëjnë pjesë partnerë amerikanë, grupi katarian Assets Group dhe kompania shqiptare Kastrati.
Lidhur me hetimet e SPAK, një zëdhënës i Sazan Real Estate Development LLC deklaroi përmes një emaili: “Ne nuk jemi palë në këtë çështje dhe as subjekt i ndonjë hetimi. Besojmë plotësisht se blerja e tokës është bërë në mënyrë të ligjshme dhe sipas procedurave. Si gjithmonë, jemi të hapur të bashkëpunojmë me drejtësinë për çdo proces ligjor”.
Sa i përket resortit, zëdhënësi shtoi se “projekti është ende në fazën e planifikimit dhe projektimit, dhe ekipi ynë po punon për të detajuar vizionin tonë përmes një procesi të kujdesshëm që i jep prioritet mbrojtjes së mjedisit dhe nxjerrjes në pah të bukurisë natyrore të vendit”.
Megjithatë, protestat e pandalshme tregojnë se shqiptarët nuk i gëlltitin më arsyetimet e investitorëve. Siç u shprehën shumë qytetarë, njerëzit nuk janë parimisht kundër zhvillimit apo investimeve të huaja, por kërkojnë transparencë dhe llogaridhënie.
“Problemi nuk është se kush është investitori, por nëse respektohet shteti i së drejtës; nëse qytetarët ndihen të informuar, të konsultuar dhe të përfaqësuar kur merren vendime që prekin komunitetet e tyre dhe pasuritë publike”, shprehet Erida Skëndaj, drejtuese e Komitetit Shqiptar të Helsinki-t.
Ose siç thotë Qiraxhi, premtimet për pasuri nga këto projekte përfundojnë gjithmonë në afera korrupsioni. “Nuk është se kjo qeveri ka bërë 10 kryevepra dhe qytetarët po refuzojnë të 11-tën”, shton ai.
Shqipëria mbetet një nga ekonomitë më të varfra në Evropë, me një normë të lartë emigrimi, sidomos mes të rinjve që kërkojnë punë dhe arsim më të mirë. Rama dhe zyrtarët janë përpjekur ta shesin Shqipërinë si destinacion të investimeve të huaja, veçanërisht në turizmin e luksit, me premtimin e paprovuar se këto para do të pasurojnë edhe popullin.
“Shëndetësia është katastrofë. Sistemi arsimor është katastrofë. Ndërkohë, Rama flet për marina jahtesh, resorte luksoze dhe kullën më të lartë në Tiranë gjëra që s’kanë asnjë lidhje me hallet e përditshme të njerëzve, por janë tërësisht në shërbim të asaj që Bernie Sanders-i juaj do ta quante “klasa e miliarderëve”, thotë Blendi Kajsiu, politolog shqiptar dhe profesor në Universitetin e Antioquia-s në Kolumbi.
This approach risks deepening tensions in a tourism sector that is already growing at a frightening pace. According to INSTAT, in 2024 tourism experienced an 82 percent increase compared to 2019, accounting for about 22 percent of the country's GDP.
But this surge has raised concerns about the concreteisation of the coastline. The cost of living has risen, while critics say tourism is consuming resources at the expense of local needs. Public spaces, such as beaches, are being rapidly privatised, and it is this exclusion of citizens that lies at the heart of the protests.
Public power in Albania has been privatized by money and corrupt interests, Kajsiu argues. "First, institutions, the government and parliament are privatized. Then territories are privatized and fences begin to be placed around properties and public spaces," he emphasizes.
Jerry, the environmentalist, brings to attention the sand dunes in Zvërnec. They took hundreds of years to form, but can be destroyed in a matter of hours. They are natural monuments and should belong to all Albanians.
“If the resort is built, this natural monument and this beach will become a no-go area (practically illegal) for the rest of the population,” he says. For now, work in Zvërnec has stopped, says Xherri, although he knows full well that this battle does not end here. And yet, it is an achievement.
"People are really outraged by this government and its arrogance. We don't have any big victories, but we have some battles won and we won't stop," he concludes. / Adapted from "Pamphlet", from "America Prospect"
Lini një Përgjigje