FLASH
Shkruar nga Arbër Agalliu
Dissatisfaction with the political class, distrust of traditional parties, and the demand for a new alternative have led to many comparisons between today's protests in Albania and the conditions that favored the birth of the Five Star Movement in Italy. But can the Albanian protest produce a similar political force, or will its role remain primarily civic and pressure-based on the existing system?
The recent protests in Albania have prompted many comparisons with the rise of anti-establishment movements in other countries, most notably the Five Star Movement in Italy. The comparison is interesting because in both cases a common element is noted: the loss of trust in traditional parties and the feeling that the government and the opposition represent parts of the same political system.
In Italy, the Five Star Movement was not born by chance. It was the product of a long crisis of representation, where an increasingly large portion of citizens no longer saw themselves represented by either the traditional right or the traditional left.
After corruption scandals, the transformation of parties into increasingly centralized structures, and their removal from the real problems of citizens, space was created for a new political force that promised to challenge the establishment.
Even in Albania, the current protest seems to go beyond opposition to a specific project or government decision. It reflects a deeper dissatisfaction with the way the political system as a whole functions.
The slogans attacking both the government and the opposition show that the anger is not directed only at the current government, but at the entire political class. This is perhaps the strongest point of similarity with Italy in the years preceding the rise of the Five Star Movement.
However, this is where the differences begin. History shows that protests rarely directly produce political parties. They can create pressure, strengthen civic consciousness, change public debate, and weaken existing actors, but not necessarily build new alternatives.
The square can unite people against something, but it is much more difficult to unite them around a common project. The Five Star Movement succeeded not only because it channeled popular anger, but because it managed to organize it.
It had a charismatic leader, Beppe Grillo, a political strategist like Gianroberto Casaleggio, a clear identity, a language understandable to the public, and an organizational network that ranged from online communities to local elections.
Zemërimi u shndërrua në identitet, identiteti në votë dhe vota në pushtet. Në Shqipëri për momentin, duket se jemi ende në fazën e parë të këtij procesi. Protesta ka simbolikën e saj, energjinë e saj dhe një mesazh të qartë kundër mënyrës aktuale të qeverisjes.
Ajo ka arritur të krijojë një ndjenjë identiteti kolektiv mes qytetarëve që ndihen të përjashtuar nga vendimmarrja. Por ende mungojnë elementët që do ta kthenin këtë energji në një alternativë politike të organizuar: një lidership i njohur, një program minimal, një strukturë funksionale dhe një strategji elektorale.
Kjo nuk është domosdoshmërisht një dobësi. Jo çdo protestë duhet të shndërrohet në parti. Në shumë raste, roli i saj kryesor është të kujtojë klasën politike se shoqëria ekziston dhe se qytetarët nuk janë thjesht spektatorë.
Në demokraci, protestat janë një tregues vitaliteti. Një shoqëri që proteston është një shoqëri që ende beson se mund të ndikojë në të ardhmen e saj. Megjithatë, protestat kanë edhe kufijtë e tyre.
Është relativisht e lehtë të bashkohesh kundër korrupsionit, kundër oligarkëve, kundër projekteve të paqarta ose kundër një klase politike të perceptuar si e mbyllur në vetvete. Më e vështirë është t’u përgjigjesh pyetjeve themelore: Cila është alternativa? Kush do
ta drejtojë atë? Cili është programi? Çfarë modeli zhvillimi propozohet? Si do të funksionojë shteti?
Pa përgjigje ndaj këtyre pyetjeve, energjia e protestës rrezikon të mbetet vetëm një shpërthim pakënaqësie. Përvoja italiane ofron edhe një paralajmërim të rëndësishëm. Lëvizja Pesë Yjet lindi si forcë kundër partive tradicionale, por sapo hyri në institucione u përball me kufizimet e qeverisjes.
Ajo që nisi si një lëvizje anti-sistem, u detyrua të bëhej pjesë e sistemit. Premtimet radikale u moderuan dhe kompromiset u bënë të pashmangshme. Fenomeni nuk është unik për Italinë. E njëjta gjë ka ndodhur me shumë lëvizje të tjera proteste në Evropë, nga Greqia në Spanjë.
Qeverisja kërkon vendime, negociata dhe përgjegjësi që janë shumë të ndryshme nga dinamika e protestës. Në rastin e Shqipërisë, sfida është edhe më komplekse për shkak të kontekstit ndërkombëtar.
Vendi është i lidhur ngushtë me procesin e integrimit europian, me NATO-n, me institucionet financiare ndërkombëtare dhe me një sërë reformash strategjike. Kjo do të thotë se hapësira për një forcë vërtet anti-sistem është më e kufizuar sesa mund të duket në retorikën e sheshit.
Çdo aktor që synon të qeverisë duhet të operojë brenda këtyre realiteteve. Prandaj, ndoshta nuk është e saktë të thuhet se në Shqipëri po lind një “Lëvizje Pesë Yjet” e re. Më shumë duket se vendi po kalon një moment para-politik, një fazë në të cilën një pjesë e shoqërisë zbulon se nuk ndihet më e përfaqësuar nga aktorët ekzistues dhe kërkon forma të reja shprehjeje politike. Ky është një moment i rëndësishëm, sepse shpeshherë nga këto periudha lindin transformime të mëdha politike.
The essential question is not whether the protests will create a new party, but whether they will manage to produce long-term political consequences. These consequences may manifest themselves in future elections, in the growth or weakening of small parties, in changing the relationship between citizens and government, or in creating a stronger culture of civic participation.
One thing seems certain: protests do not pass without leaving a mark. Even when they do not produce new leaders or new parties, they change the way citizens see politics and the way politics is forced to see citizens.
In this sense, their impact can be much greater than the immediate result they seek. And this is precisely the importance of the moment that Albania is experiencing today./ Pamphlet
Note: Arbër Agalliu, analyst and commentator on political and social issues in the Balkans and Italy.
Nese duam qe protesta te vazhdoj te arrij qellimet e saj, duhet qe kjo energji te menaxhohet me mire. Duhet patjeter nje perfaqesi me njerez te besueshem patriot intelektuale me kontribute dhe integritet. Vetem keshtu rritet besueshmeria. Behet serioze merr drejtim. Pakenaqesia ketu ka arritir kulmin. Te gjithe ne shesh ta rrezojme e shporrim qelbesiren. Kjo eshte. Pa frike pa komplekse. Po luftojme me nje te keqe te madhe qe e ka kap kete vend per gryke. Kemi te bejme me nje hajdut psikopat trafikant te korruptuar. MJAFT
Kur populli ngrihet tiranet lebetiten, ngrehuni e bjeruni... Problemi eshte se gjithnjen kur populli nuk duron me dalin t'i udheheqin oportuniste qe ruajne momentin. Del ndonje Ahmet Zogoll, Enver Hoxhe, ndonje Sali Berisha, Edi Rama pizevenge te ndyre. Ku jane avoqetet e politiqent e nuk ndihen, ku jane? Jo po gjeopolitika, e Shqiperise i lepihen te gjithe te medhenjte e te fortet se ka rendesi strategjike. Ku jane keta patliote te shqual qe rrine urte si muter te dhjere. Kemi nje dekade qe degjojme SPAK, SPAK, SPAK, sa, na eshte care daullja e veshit. Jo po e ka sjelle Amelika te na pastroje pisllekun e Amelika na perlan troje prona qe ndoshta nuk e dime qe na e kane perlare tere token me gjithe varret e atyre qe na dhane jeten. Te gjithe qurrashet me pampersa gerthasin me dreqin flamengo e i mirepresin investitoret e huaj. Ka ikur gjysma e popullates e eshte krijuar gjenerata e re ne dhe te huaj, sidomos ne EU e USA. Ata jane e duhet te jene prioriteti i investimeve. Gjeja me e thjeshte eshte kush investon mendon si te fitoje e shtoje parane ne banke edhe kur fle gjume. Pse te mos investojne Shqiptaret e damkosur si mafioze, nga shteti yne i shitur? Pse te mos i trashet palla Shqiptarit e te behet dhender i Shqiptares por te vijne muter nge e gjithe bota e piset qe do na zhdukin si entitet? Pse nuk ndihet ai Trapi qe po e pe me inat e ia thua troc te verteten nuk le gure pa levizur per te rrezuar nga kali? Dhjeramane pushter qe pispilloseni si grate ,ish pabreksa me tre kurora ne nje hyrje 2 1, tani jetoni ne vila 2-3 kateshe me pishina. Pse more te pacipe e jevgjoset ate popull krenar, pse?