FLASH
Shkruar nga Pamfleti 
History teaches us that the folly of a leader becomes catastrophic only when it feeds into the system. America today faces the risk of a decadence that could outlast the Trump presidency itself.
World peace is being destroyed by crazy people. At every turn, economies are being destroyed and lives are being lost through arbitrary wars and political blunders. It is remarkable how often these actions are ordered by regimes and leaders who are blind not only to common sense and morality, but also to the long-term interests of their peoples.
Consider Vladimir Putin's war to erase Ukraine as a sovereign state: a fabricated conflict that Russian generals promised would be over within days, and which is now in its fifth bloody year.
Then move on to the horrors of Gaza and the cruel gamble of Hamas leaders on October 7, 2023. They thought that coordinated brutality would provoke a wounded Israel into overreaction. In their fanaticism, Hamas leaders did not care that the Palestinians would pay the heaviest price.
In response, Benjamin Netanyahu's government has pursued a war goal that is clearly doomed to failure: the complete pacification of Gaza through siege and brute force. Today, Gaza is not at peace, and Israel's global prestige has been severely damaged.
The exposure of mistakes continues with Iran's Islamic regime. However the Gulf War ends, the survivors of that grim theocracy realized that amassing all the ingredients for a nuclear bomb - without actually building the device to deter attack - was not the foolproof strategy they had envisioned.
Then there are the blunders of US President Donald Trump. His threats to annex Greenland and alienate difficult but useful allies have already secured him a place in the annals of self-mutilating leaders.
Now he has ignited a war in the Persian Gulf. If the skeptics are right, and America and Israel fail to turn Iran into a docile state through bombs and blockades, but instead fuel a Middle East arms race, then Trump's self-inflicted mistakes will require a chapter of their own to analyze.
The wickedness of the world is not news. What is shocking is its current capacity for stupidity. Eighty years without a direct clash between great powers, a depressing number of leaders seem to be looking for trouble at all costs, disregarding national interests.
For a broader perspective, we turned to the renowned historian of bad governance, the late Barbara Tuchman. Her 1984 book, “The March of Folly: From Troy to Vietnam,” analyzes self-destructive decisions from antiquity to the Nixon era.
Disa katastrofa mund t’i faturohen një individi. Për shembull, perandori aztek i shekullit të XVI, Montezuma, sundimtar i ushtrive të mëdha, iu dorëzua pasivisht nja 200 ushtarëve spanjollë, edhe pasi familjarët e tij e kuptuan se pushtuesit ishin thjesht njerëz të uritur për ar, dhe jo perëndi hakmarrëse siç frikësohej ai.
Ndërkohë, sundimtarët e Britanisë së shekullit të XVIII ndanin një faj kolektiv për humbjen e kolonive amerikane. Sipas Tuchman, Xhorxhi III dhe ministrat e tij i “prodhuan vetë rebelët”.
Shkaqet: snobizmi britanik, arroganca dhe injoranca ndaj realiteteve të Botës së Re.
Kjo u konsiderua marrëzi që në atë kohë. Opozita britanike mendonte se Amerika vlente shumë më tepër si partnere sesa për taksat që mund t'i vileshin, ndërsa lufta do të ishte rrënuese.
Mjerisht, lordët e sëmurë nga përdhesi që drejtonin Britaninë ishin përbuzës, duke i krahasuar kolonët me fëmijë që “duhet të jenë të dëgjueshëm”. Konti i Sandwich-it - më i zoti si shpikës sanduiçësh sesa si shtetar - e siguronte Shtëpinë e Lordëve se amerikanët nuk do të luftonin, duke i quajtur “njerëz të trashë, të padisiplinuar e frikacakë”.
Tuchman sugjeron se historianët mund të mësojnë pak nga sundimtarët budallenj si individë. Gabimet e tyre janë tepër idiosinkratike (personale). Interesi i saj qëndron te vetë-gjymtimi që ndërmerret nga një klasë sunduese dhe që “vazhdon përtej një jete politike”.
Një mendje idiote mund të bëjë dëm, por për katastrofa që ndryshojnë epokat, çelësi është “këmbëngulja te gabimi”. Paaftësia e qeverisë britanike ishte “marrëzi e sistemit”. Lufta e Vietnamit përfshiu tre presidentë radhazi.
Tuchman ka goditur në shenjë. Duke u rikthyer në të tashmen, pyetja që shtrohet është: a janë vizionet e Putinit, Netanyahut apo udhëheqësit të ri iranian, Mojtaba Khamenei, më të mëdha se ata vetë (pra, a do t’u mbijetojnë atyre)?
Pastaj vjen Trump. Nëse huqet e tij janë vetëm të tijat, ndikimi i tij duhet të zbehet pas mandatit. Por, marrëzitë e tij po mundësohen nga një grup i gjerë votuesish dhe zyrtarësh republikanë. A janë gabimet e tij sistemike?
Tuchman nuk është aspak ngushëlluese kur vëren një tjetër kategori keqqeverisjeje: paaftësinë që shfaqet kur një perandori rrëshqet drejt dekadencës. Etërit themelues të Amerikës diskutuan gjatë mbi degjenerimin e Republikës Romake në një perandori korrupte e brutale.
Ata i trembeshin tiranëve si Kaligula, i cili riemërtonte tempujt në nder të vetes dhe shijonte poshtërimin e elitave romake - përfshirë senatorët frikacakë që i dorëzuan pushtetin absolut. Shumë romakë të thjeshtë e donin Kaligulën si një “showman” që ngrinte monumente mermeri dhe organizonte parada ushtarake e ndeshje gladiatorësh sa më të përgjakshme. Për të treguar përbuzjen ndaj klasës sunduese, Kaligula kërcënoi se do ta bënte konsull kalin e tij.
Trump, obsessed with golden statues and cage fistfights, has yet to appoint a single horse to his cabinet. However, he has appointed unqualified serviles to senior positions, who compete for loyalty while squabbling over the privileges of office.
Americans can only hope that these follies remain personal to the Trump era and are corrected after an election or two. Otherwise, a decadence rooted in the system would be a much harder mistake to correct. / Pamphlet from “The Economist”
Ju jeni gallate fare. Nga nje gazete "prestizhoze" si kjo nga e keni pershtatur artikullin nuk ka su te shkruaje ndryshe. Mjafton te dini kush jane boset e kesaj "prestizhozeje" dhe jeni ne rregull. Trump-i po i heq perfundimisht njerezimit nje lak shekullor nga fyti. Po i heq te drejten ketyre funderrinave te vjedhin e shkaterrojne kombe sipas oreksit she interest te tyre. Sa me shume e shan kjo "prestizhose" aq me i mire he dobishem behet ai per njerezimin.
Shkolla e Femrave Dijetare quhet një komedi e Molierit. Maje autobusin tha Gimi budallai i Tiranës Pse ¿ Na mytën budallejt tha Gimi dhe dolì