FLASH
Shkruar nga Pamfleti
The invasion of Albania by fascist Italy in April 1939 is known to have enjoyed a wide resonance in Albanian historiography. But it has often, as has happened with other fragments of our history, been abused, or rather, the “I” has not been dotted. In fact, it seems as if we have been dealing the whole time with only two characters (of course, this does not apply to professional historians), so to speak, respectively with the Italians and the Albanians, forgetting the historical context and other actors who contributed to this dirty affair, which in a way also sank the fate of a small people.
Thus, by delving into an article taken from the archives of the American magazine 'TIME' (original title: "Birth & Death", Monday, 17th of May 1939), published just ten days after the invasion of Albania by Mussolini's troops, we learn a lot about the historical, political and diplomatic background that paved the way for this invasion, which is marked in black letters in the history of Albania.
What stands out most in this article is the fact that for this step taken by Italy at that time, of course, in addition to its old declared and undeclared ambitions to have small Albania completely under control for itself, there is also the role, or rather the secret political games and flirtation of English diplomacy with Mussolini, at the expense of Albania's fate.
This fact is explicitly highlighted in the article in question, while referring to the signing of the 1926 agreement, known as the Pact of Tirana, which had previously received the "blessing" of former British Foreign Secretary, Sir Austen Chamberlain.
In addition to it, we have a clear and reliable overview of the first days of the fascist occupation, the atmosphere in the Royal Court, the journey of the family and the royal escort, the antics and efforts to organize a small resistance against the new occupier. Finally, the importance that Albania had suddenly acquired, thanks to its geographical position, is highlighted, foresightfully anticipating in a way the fate of its neighbors, while World War II was knocking at the door.
There are some, let's say, inaccuracies in the article, but in any case, to better judge it, we are publishing it in full and without abbreviations, inviting you to travel back in time and feel the atmosphere of those days, accompanied by a well-known magazine of a country across the ocean, which later, when the war was over, would thus become the number 1 superpower in the world and would decide many things in our world, but without being able to influence the fate of Albania. Let's see specifically below what the TIME magazine article suggests to us:
Writing of the American magazine, 'TIME', about the events of April 1939
One morning last week, two hours before dawn, the sound of a bang shattered the almost absolute rural silence of Tirana, the small capital city nestled among the mountains, in the small Kingdom of Albania. Bang after bang, explosion after explosion, until they reached 101, shaking the sleepy city.
A son and heir have just been born to King Zog I by his Hungarian-American wife, Queen Geraldine. The child was named Skanderbeg, after the great Albanian patriot who, in the 15th century, managed to keep the Turks at bay during some 30 years of fierce fighting.
Less than 50 miles away, in the Strait of Otranto, in the Italian ports of Brindisi and Bari, armed detachments were ready for action, almost at the same hour. There, while warships, gunboats and other motorized military vehicles were ready for departure, men and heavy weapons were also being prepared for transport. 384 fighter planes were at the airports.
48 hours later, the Queen, sick in her delivery bed, was staying in the temporary Royal Palace of Tirana, and could thus hear the noise of all the airplane flights passing overhead one after the other, knowing full well that they were not from Albania, as her country only had two of them.
They were not dropping bombs, but leaflets that flew, aided by the spring breeze, warning the Albanian people that "friendly" Italian troops were arriving that day to take control of the small country, to "restore order, peace and justice."
In the four Albanian ports, the nearest of them (Durrës), only 25 miles from Tirana, warships were soon seen, which began the bombardment. The troops had already landed. The war had begun. The small Albanian army, consisting of 13,000 men, was quickly mobilized, and the brave mountain warriors took out their old rifles, pistols and axes from their homes.
But within a day, heavily armed fascist legions overcame this scant resistance and fought their way through the hills, reaching the capital. Within two days, they had captured all the important points of the country, with losses amounting to only 21 killed and 97 wounded.
Ushtria shqiptare u zhduk në shkretëtirat e alpeve dinarike shqiptare, ku “Bijtë e Shqipeve” (siç e thërrasin shqiptarët vetveten), janë fshehur e kanë luftuar, derisa turqit dikur u morën vesh me ta. Ata pritet të organizojnë tashmë një luftë guerrile, derisa të rikthehet Mbretëria.
Ministri i Jashtëm italian, Konti Galeazzo Ciano, i cili në dasmën e Zogut vitin që shkoi ishte dhe miku e i ftuari më special, mbërriti aty menjëherë për të formuar një “qeveri provizore shqiptare” dhe Duçja, me sa mundi, kurseu kohë nga takimi që kishte në “Palazzo Venezia”, për të bërë tashmë të ditur në Tiranë, atë që ai sapo kishte ndërmend të bënte me “pronën” e tij të re.
Ajo që mund të merret me mend në rastin më të mirë, është se mund të bëhet kështu një protektorat nën sovranitetin e Madhërisë së tij perandorake, Mbretit Viktor Emanueli III-të të Italisë.
Ndërkohë, me afrimin e rrezikut, Mbreti 43-vjeçar Zog i I-rë, hipi në një automobil të përshtatur si autoambulancë, bashkëshorten e tij 23-vjeçare dhe të birin e sapolindur, të cilët i dërgoi me një eskortë më vete, në një udhëtim prej mbi 160 miljesh, në një rrugë të ashpër malore drejt Greqisë fqinje, duke bujtur në një han të vogël primitiv në Follorinë, ndanë kufirit.
Madhëria e saj, nëpërmjet gjyshes së vet hungareze, Konteshës D‘Estrelle D‘Ekna, i lëshoi një apel botës me fjalët: “Unë e lashë tim shoq duke udhëhequr trupat e tij, ushtrinë e gjorë e të vogël shqiptare — në luftë. Çfarë mund të bëjë Shqipëria kundër një ushtrie kaq të armatosur si kjo, e cila po na sulmon pabesisht”?
Ndërkohë, Mbreti Zog e zhvendosi kryeqytetin e vendit në Elbasan, një qytet ky 25 milje në juglindje të Tiranës. Mbreti Zog nuk vazhdoi më të udhëhiqte “ushtrinë e tij të vogël” në betejë. Vetëm një ditë pas mbërritjes së Mbretëreshës, ai iu bashkua asaj në Follorinë. Me të shkuan edhe 115 anëtarë të Oborrit të tij Mbretëror dhe gjithashtu dhjetë valixhe të rënda, me objekte me vlerë.
Duke shkuar fillimisht në Selanik e më pas në resortin bregdetar të Vollosit, familja mbretërore shqiptare më pas mori një njoftim ku thuhej se Greqia, duke pasur frikë për strehimin e tij, nuk mund t‘u ofronte atyre një azil afatgjatë. Sapo Mbretëresha u përmirësua nga gjendja shëndetësore, ata u bënë gati të shkonin drejt Egjiptit, një vend mysliman ky, që është shumë i sjellshëm e i përzemërt kundrejt vizitorëve të shquar.
Gjithashtu, një njeri që pritej të lëvizte pak më vonë drejt një vendi më pak të trazuar, ishte edhe bankieri J. P. Morgan dhe miku i tij, arqipeshkvi i Canterbury-it, që u prit kështu pa zhurmë në Athinë, në jahtin e Morgan-Corsair.
Vendi më i prapambetur e më primitiv në Evropë, më shumë oriental se sa perëndimor, dy të tretat e 1.000.000 banorëve të së cilit janë të besimit mysliman, Shqipëria, nuk paraqet shumë leverdi ekonomike për Perandorinë e diktatorit roman, Musolini.
Eksportet kryesore (thuajse plotësisht drejt Italisë), janë lëkurët, djathi dhe duhani. Nafta shqiptare në rastin më të mirë është e cilësisë së dytë, e me shumë gjasa e aftë të mbulojë me furnizime madje as një të dhjetën e nevojave të Italisë, edhe në kohë paqeje. Për më shumë te Mbreti Zog, Duçja është dashur të mposhtte një Mbret, sikurse do të donte çdo diktator normal.
Anëtar i fisit shqiptar të Matit, i biri i një kreu trashëgimtar të Luginës së Matit, Ahmet Zogu, ka trashëguar karakteristikat tipike të një politikani ballkanas, vendi i të cilit duhet të mbetet përgjithmonë peng i politikave të forcës. Një herë ai u detyrua ta linte vendin. Por u rikthye sërish, u bë President e më pas mori kurorën në vitin 1928.
Për sa i përket Mbretërisë së tij, opinionet janë të ndryshme. Italianët e akuzojnë se ai paskësh qenë një tiran, e se ka abuzuar me fondet shtetërore. Për të tjerë, ai shihet si një njeri i mirë-arsimuar (ai shkoi në shkollë në Kostandinopojë), ku në një vend me një ekonomi fshatare, ku njerëzit janë masivisht analfabetë dhe kanë gëzuar pavarësi vetëm 27 vjet, ka bërë të pamundurën për ta reformuar e zhvilluar.
Ai është përpjekur t‘i jepte fund gjakmarrjes, njëra ndër traditat e ngulitura thellë në atë vend. Nëse kryeministri Neville Chamberlain, tashmë ndjehet i alarmuar për sulmin e Italisë, ai për këtë nuk duhet të fajësojë tjetër në përgjithësi, përveç vendit të tij dhe në veçanti gjysmë-vëllain e tij, tashmë të vdekur, Sir Austen.
Në vitin 1926, Duçja po bënte presion kundrejt “interesave të zgjeruara” etiopiane. Për t‘i hequr vëmendjen ndaj kësaj çështjeje, sekretari i Jashtëm britanik, Sir Austen Chamberlain, i bëri me dije se Shqipëria, ishte një pazar më i leverdisshëm për interesat ekspansioniste italiane dhe që rastësisht nuk interferonin aspak me interesat strategjike britanike.
Duçja e pranoi këtë sugjerim, e menjëherë i dërgoi një notë Shqipërisë, ku këmbëngulte se ai bëhej kështu “garantuesi i pavarësisë së Shqipërisë”. Në një rast të mëparshëm, kur italianët i paraqitën kërkesat e tyre Presidentit Zog, ky i fundit i bëri apel Britanisë së Madhe dhe mori përgjigje të menjëhershme prej saj.
Asokohe, gjithsesi, ministri i Jashtëm britanik informoi Presidentin në Tiranë se “Londra priste që Shqipëria të arrinte një marrëveshje miqësore me Italinë, pa vonesa të panevojshme”. Sir Austen dhe Duçja u takuan më pas në një jaht jashtë Livornos, për të konsumuar rezultatet e marrëveshjes së tyre. Pakti i Tiranës, i cili e bëri Shqipërinë një protektorat ekonomik virtual italian, u nënshkrua pikërisht më 27 nëntor 1926.
That the consequences of post-war political agreements tend to backfire was evident not only in what happened in Albania but also in the fate of Ethiopia three years ago. Last week, Albania suddenly became important. Across southern Albania, from Durrës to Thessaloniki, runs an ancient road that once connected Rome with Byzantium (now Istanbul).
Italian forces could advance again along this old imperial road, recently used in World War I (translator's note), in the Battle of Thessaloniki, now partially equipped with a railway, and thus could practically cut off the route by which the British and French could send their aid to a threatened Yugoslavia. / Memorie.al
Lini një Përgjigje