FLASH
Shkruar nga Diplomatico | Pamfleti.net
Përshkallëzimi i konfliktit në Lindjen e Mesme dhe rreziku për bllokimin e Ngushticës së Hormuzit po shtojnë presionin mbi tregjet energjetike, ndërsa analistët paralajmërojnë se çmimi i naftës mund të ngjitet nga 100 deri në 150 dollarë për fuçi nëse kriza zgjatet...
Pyetja që po trondit tregjet nuk është më nëse nafta do të shtrenjtohet, por deri ku mund të shkojë. Në kushte normale, para shpërthimit të ri të luftës në Lindjen e Mesme, parashikimet bazë ishin relativisht të qeta: Administrata Amerikane e Informacionit për Energjinë parashikonte që Brent të mesatarizohej rreth 58 dollarë për fuçi në vitin 2026, ndërsa JP Morgan fliste për një mesatare pranë 60 dollarëve. Por lufta e ka thyer këtë logjikë të tregut.
Reuters raportoi se Brent ka kaluar mbi 90 dollarë për fuçi, ndërsa tregu ka futur tashmë një “premium lufte”, domethënë një çmim shtesë të diktuar jo nga kërkesa normale, por nga frika se furnizimi global mund të goditet më fort në ditët ose javët në vijim.
Ajo që e bën situatën veçanërisht të rrezikshme është fakti se tregu nuk po çmon vetëm humbjen e disa fuçive iraniane, por rrezikun sistemik për gjithë Gjirin. Reuters thekson se rreth 20% e naftës dhe gazit të botës lidhen me qarkullimin përmes Ngushticës së Hormuzit, ndërsa konflikti ka sjellë ndërprerje të mëdha në rajon, dëmtime infrastrukturore dhe pezullim ose tkurrje të eksporteve nga disa prodhues kyç. Kjo do të thotë se çmimi i naftës nuk varet më vetëm nga Irani, por nga pyetja nëse Arabia Saudite, Iraku, Kuvajti, Katari dhe Emiratet mund të vazhdojnë të nxjerrin dhe eksportojnë normalisht. Sa herë që tregu dyshon për këtë hallkë, çmimi reagon me nervozizëm ekstrem.
Në skenarin e parë, që do të quhej i kufizuar, lufta vazhdon, por pa një bllokim të plotë e të zgjatur të Hormuzit dhe pa shkatërrim masiv të infrastrukturës së Gjirit.
Në këtë rast, nafta mund të mbetet në një korridor të lartë, por ende të menaxhueshëm, diku rreth 90 deri në 110 dollarë për fuçi. Kjo është zona ku tregu do të vazhdonte të mbajë “premiumin e frikës”, por do të besonte se furnizimi global mund të kompensohet pjesërisht nga prodhues të tjerë, rezerva strategjike dhe devijime logjistike. Edhe në këtë skenar, goditja për konsumatorët do të ishte reale, sepse një çmim mbi 100 dollarë do të përkthehej shpejt në karburant më të shtrenjtë, transport më të kushtueshëm dhe presion inflacionist në Europë.
Reuters ka cituar analistë që presin çmime të larta për ditë ose javë edhe pa hyrë tregu në skenarin më të errët.
Në skenarin e dytë, që është ai i përshkallëzimit të zgjatur, lufta vazhdon për javë të tëra, sulmet ndaj depove, rafinerive, terminaleve dhe cisternave shumëfishohen, dhe eksportet nga Gjiri ngadalësohen ndjeshëm edhe pa një mbyllje formale totale të Hormuzit. Këtu hyn në lojë pragu psikologjik dhe ekonomik i 120 dollarëve.
Reuters raportoi se Bernstein e ka ngritur supozimin e vet për Brent në 80 dollarë si bazë vjetore, por në një rast ekstrem konfliktesh të zgjatura e sheh tregun në zonën 120 deri në 150 dollarë për fuçi. Ky është momenti kur tregu ndalon së funksionuari si treg i zakonshëm mallrash dhe fillon të sillet si treg paniku, ku çdo incident i ri, çdo cisternë e sulmuar dhe çdo ditë e re bllokimi shton një valë të re spekulative mbi çmim.
Në skenarin e tretë, pra në rastin e një bllokimi real dhe disa-javor të Ngushticës së Hormuzit, çmimi mund të futet në territorin 120 deri 150 dollarë, madje me luhatje që mund ta çojnë përkohësisht edhe më lart. Reuters citoi edhe ministrin e energjisë të Katarit që paralajmëroi se nafta mund të prekë 150 dollarë për fuçi.
Macquarie, sipas Reuters, ka vlerësuar se tregu mund ta përballojë një mbyllje një ose dyjavore, por pas javës së tretë dhe sidomos të katërt, efekti mbi çmimin do të përshpejtohej fort. Kjo sepse në javët e para tregu jeton me stoqe, me pritshmërinë e hapjes së korridorit dhe me shpresën se ndërhyrja diplomatike ose ushtarake do ta zhbllokojë kalimin; por kur bllokimi zgjatet, tregu fillon të çmojë jo më krizën, por mungesën reale të furnizimit.
Ekziston pastaj skenari i katërt, ai i tronditjes së madhe globale, ku nuk kemi vetëm bllokim të Hormuzit, por edhe dëme serioze në terminale, rafineri, fusha nafte dhe infrastrukturë LNG-je në disa vende njëherësh.
Reuters ka raportuar se konflikti ka prekur tashmë terminale gazi në Katar, rafineri në Arabinë Saudite dhe qarkullimin e eksporteve rajonale, ndërsa IEA ka paralajmëruar se ndërprerjet e zgjatura mund ta kthejnë tregun global nga suficit në deficit.
Në këtë skenar, 150 dollarë nuk do të ishin më tavani psikologjik, por vetëm hyrja në një fazë të re. Atëherë do të flitej për një krizë energjetike klasike, ku çmimi nuk përcaktohet më nga modeli ofertë-kërkesë, por nga mungesa fizike e mallrave dhe nga lufta për sigurimin e furnizimeve.
A mund të shkojë nafta në 180 ose 200 dollarë?
Po, por ky është skenari ekstrem, jo skenari bazë. Për të ndodhur kjo, duhen bashkuar disa zhvillime njëherësh: mbyllje e zgjatur e Hormuzit, reduktim i rëndë i prodhimit në Gjirin Persik, dëmtime të mëtejshme të infrastrukturës energjetike dhe pamundësi e shpejtë e fuqive të tjera për ta zëvendësuar mungesën.
Guardian, duke cituar vlerësime mbi efektet ekonomike të luftës, paralajmëron se çmimet e energjisë mund të rriten deri në 80% nëse ndërprerjet zgjasin, ndërsa Reuters flet për pezullim të një pjese të madhe të prodhimit dhe eksporteve rajonale.
Një lëvizje prej kësaj përmase nuk do të ishte thjesht shtrenjtim i naftës; do të ishte një goditje e plotë inflacioniste globale, me pasoja mbi normat e interesit, rritjen ekonomike dhe stabilitetin politik në shumë vende importuese.
Megjithatë, ka edhe një skenar të pestë, atë të zbutjes. Nëse korridori i Hormuzit rihapet relativisht shpejt, nëse sulmet ndaj infrastrukturës ndalen dhe nëse fuqitë e mëdha arrijnë një lloj frene diplomatike, një pjesë e “premiumit të luftës” mund të shkrihet. Kjo do të thotë se çmimi mund të bjerë sërish nga nivelet e panikut drejt 75 deri 85 dollarëve, ndoshta më poshtë me kalimin e kohës, duke u afruar gradualisht me bazat që kishin parë EIA dhe JP Morgan para shpërthimit të luftës. Por kjo do të kërkonte jo vetëm qetësim ushtarak, por edhe rikthim besimi logjistik: anijet duhet të kalojnë lirisht, siguruesit duhet të ulin primet, rafineritë të punojnë normalisht dhe tregu të bindet se furnizimi nuk është më peng i raketave. Sot, ky skenar ekziston, por nuk është ai që tregu po çmon më fort.
Prandaj përgjigjja më serioze për pyetjen “deri ku mund të shkojë çmimi i naftës?” është kjo: në një krizë të kufizuar, nafta mund të lëvizë rreth 100 dollarëve; në një luftë të zgjatur me goditje të vazhdueshme ndaj infrastrukturës, mund të prekë 120 deri 150 dollarë; në një skenar ekstrem me bllokim të zgjatur të Hormuzit dhe ndërprerje të rënda rajonale, mund të hyjë në territorin 150 plus, me rrezik real për një shpërthim edhe më lart. Me fjalë të tjera, tavani i parë është 100, tavani i dytë është 150, ndërsa 200 dollarë do të ishte jo më treg, por krizë botërore energjetike. Dhe sot, për herë të parë pas shumë kohësh, kjo nuk tingëllon si hiperbolë, por si një skenar që tregu është i detyruar ta llogarisë./Pamfleti
Lini një Përgjigje