FLASH
Shkruar nga Pamfleti 
Ballkani përballë shtrenjtimit të karburantit: pse Shqipëria paguan më shumë se fqinjët...
Tensionet në Lindjen e Mesme dhe paqëndrueshmëria në tregjet globale të energjisë po rrisin frikën për një cikël të ri shtrenjtimi të karburanteve. Në Ballkan, qeveritë po përballen me një zgjedhje të vështirë: të mbrojnë buxhetin e shtetit apo xhepin e qytetarëve. Serbia po shqyrton uljen e akcizave për të amortizuar goditjen e tregut. Shqipëria, ndërkohë, mbetet vendi ku shteti merr pjesën më të madhe nga çdo litër karburant.
Tregjet ndërkombëtare të naftës po hyjnë në një fazë të re pasigurie. Konfliktet dhe tensionet në Lindjen e Mesme, rritja e kërkesës globale për energji dhe paqëndrueshmëria e furnizimeve kanë shtuar frikën për një rritje të re të çmimeve të naftës gjatë muajve në vijim. Në këtë kontekst, qeveritë në Ballkan po përballen me një presion të dyfishtë: nga njëra anë rritja e kostove globale, nga ana tjetër pakënaqësia sociale që shkakton shtrenjtimi i karburantit.
Në Serbi, debati është hapur publikisht. Autoritetet kanë sinjalizuar mundësinë e ndërhyrjes në politikën fiskale përmes uljes së akcizave, një instrument që përdoret shpesh në periudha krize për të zbutur rritjen e çmimeve në pompë. Aktualisht, sipas analizave ekonomike në median serbe, më shumë se gjysma e çmimit të karburantit në Serbi përbëhet nga taksa shtetërore.
Ekonomistët në Serbi argumentojnë se ekziston hapësirë për ndërhyrje fiskale. Një ulje e akcizave me rreth 20% do të reduktonte ndjeshëm barrën fiskale dhe do të ulte presionin mbi inflacionin. Në një ekonomi ku transporti dhe industria varen fort nga çmimi i energjisë, kjo shihet si një lëvizje stabilizuese.
Por në rajon ekziston një vend ku barra fiskale mbi karburantin është edhe më e rëndë.
Ai vend është Shqipëria.
Në Shqipëri, struktura e çmimit të karburantit është ndër më të ngarkuarat në Ballkan. Në çdo litër naftë përfshihen disa taksa njëkohësisht, të cilat e rrisin ndjeshëm çmimin final që paguan konsumatori.
Struktura e taksave mbi karburantin në Shqipëri
Në total, vlerësimet e tregut energjetik tregojnë se 60–65% e çmimit final të karburantit në Shqipëri përbëhet nga taksa dhe tarifa shtetërore.
Kjo është arsyeja pse Shqipëria shpesh rezulton me çmimin më të lartë të naftës në Ballkan, pavarësisht se është një nga ekonomitë me të ardhurat më të ulëta në rajon.
Në shumicën e vendeve të rajonit, ulja e përkohshme e akcizave është përdorur si një instrument për të stabilizuar tregun gjatë krizave energjetike. Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi kanë ndërhyrë disa herë në taksat mbi karburantin gjatë periudhave të shtrenjtimit global.
Në Shqipëri, kjo nuk ka ndodhur asnjëherë.
Arsyeja është strukturore. Karburantet përbëjnë një nga burimet më të sigurta të të ardhurave për buxhetin e shtetit. Akcizat mbi energjinë janë ndër kontribuesit më të qëndrueshëm në financat publike, ndaj çdo ulje e tyre prek drejtpërdrejt të ardhurat fiskale.
Por kjo strategji ka edhe një kosto ekonomike të rëndësishme.
Çmimi i karburantit është një faktor kyç në gjithë zinxhirin ekonomik. Ai ndikon drejtpërdrejt në transport, në bujqësi, në prodhimin ushqimor dhe në kostot logjistike të bizneseve. Kur nafta shtrenjtohet, efekti domino përhapet në gjithë ekonominë dhe shton presionin inflacionist.
Për këtë arsye, shumë vende përdorin uljen e akcizave si një “valvul sigurie” për të amortizuar goditjet e tregjeve ndërkombëtare.
Serbia duket se po shqyrton pikërisht këtë instrument.
Shqipëria, ndërkohë, ka një hapësirë shumë më të kufizuar për ndërhyrje. Kur më shumë se 60% e çmimit të një produkti përbëhet nga taksa, çdo ulje fiskale do të ketë ndikim të drejtpërdrejtë në arkën e shtetit.
Megjithatë, nëse çmimet globale të naftës vazhdojnë të rriten gjatë vitit 2026, presioni social dhe ekonomik pritet të shtohet ndjeshëm. Në një rajon ku të ardhurat mesatare mbeten të ulëta dhe ekonomitë janë të ndjeshme ndaj inflacionit, karburanti mund të kthehet shumë shpejt në një çështje të nxehtë politike.
Në fund, dilema për qeveritë është e njëjtë në gjithë Ballkanin: të mbrojnë stabilitetin fiskal apo fuqinë blerëse të qytetarëve.
Shqipëria, për momentin, mbetet vendi ku shteti fiton më shumë nga çdo litër naftë që futet në depozitën e makinave.
Sa lekë nga një litër naftë shkojnë për shtetin në Shqipëri (shembull ilustrues)
Shqipëria rezulton shpesh ndër tregjet më të shtrenjta të karburantit në Ballkan, edhe pse ekonomia e saj është më e vogël se disa nga vendet fqinje./Pamfleti
Lini një Përgjigje