FLASH
Shkruar nga Pamfleti
"National Interest" ngre alarmin: Shqipëria, rreziku i ri për investimet amerikane
Një analizë e gjatë e publikuar nga revista amerikane “National Interest” e vendos Shqipërinë në qendër të një alarmi serioz amerikan për Ballkanin Perëndimor, duke e përshkruar vendin si një rast kritik ku dobësimi i shtetit ligjor dhe përqendrimi i pushtetit po e shtyjnë demokracinë drejt një forme autokracie funksionale. Ndryshe nga analiza të tjera rajonale, ky shkrim nuk e trajton Shqipërinë si një problem periferik, por si një test kyç për besueshmërinë e politikës amerikane në Ballkan dhe për sigurinë energjetike dhe gjeopolitike të Europës.
Sipas autorëve, Ballkani Perëndimor mbetet një hapësirë strategjikisht e paqëndrueshme, ku shtetet lëkunden mes demokracisë formale dhe autoritarizmit praktik. Edhe pse shumica e vendeve të rajonit janë anëtare të NATO-s dhe disa kandidate për Bashkimin Europian, mungesa e reformave reale, kapja e institucioneve dhe përdorimi selektiv i drejtësisë po krijojnë kushte për regres demokratik. Në këtë panoramë, Shqipëria del si rasti më kontradiktor: një aleat i fortë i SHBA-së në planin strategjik, por me institucione të brendshme gjithnjë e më të brishta.
Shkrimi thekson se problemi kryesor nuk është thjesht korrupsioni, por mënyra se si lufta kundër tij po shndërrohet në instrument politik. Ky është një model i njohur në regjimet hibride, ku drejtësia ruan formën institucionale, por humbet funksionin demokratik. Në këto sisteme, pushteti ekzekutiv forcohet, kontrolli parlamentar dobësohet dhe gjykatat përdoren për të neutralizuar kundërshtarët politikë ose për të disiplinuar aktorë institucionalë që dalin nga rreshti. Kjo dinamikë, sipas National Interest, është shenjë paralajmëruese e autokracisë moderne, e cila nuk shfaqet përmes grushteve të shtetit, por përmes konsumimit gradual të demokracisë nga brenda.
Në këtë kontekst, Shqipëria përmendet drejtpërdrejt në raport me vlerësimet e Freedom House, e cila e klasifikon vendin si “regjim hibrid”, në kufijtë e ç-demokratizimit. Centralizimi i pushtetit, dobësimi i institucioneve të pavarura dhe mungesa e një balance reale mes pushteteve konsiderohen elementë tipikë të një sistemi që po largohet nga standardet liberale perëndimore.
Një pjesë qendrore e analizës i kushtohet rastit të Kryetarit të Bashkisë së Tiranës, Erion Veliaj, i cili u mbajt për muaj të tërë në paraburgim pa aktakuzë formale dhe pa transparencë procedurale. Sipas shkrimit, ky rast nuk trajtohet si çështje individuale penale, por si simptomë e një sistemi drejtësie që vepron pa mekanizma të mjaftueshëm kontrolli dhe llogaridhënieje. Mbajtja e një zyrtari të zgjedhur në paraburgim të zgjatur, pa vendim gjyqësor të formës së prerë, shihet si praktikë që bie ndesh me standardet perëndimore të procesit të rregullt ligjor.
Analiza vë në dukje se përfshirja politike në shkarkimin e tij nga detyra, me nismë të Kryeministrit Edi Rama, dhe korrigjimi i mëvonshëm nga Gjykata Kushtetuese, ekspozon një kaos institucional ku pushteti ekzekutiv dominon dhe institucionet e tjera reagojnë me vonesë. Kjo gjendje përforcon perceptimin se drejtësia nuk po funksionon si arbitër i pavarur, por si pjesë e një mekanizmi pushteti gjithnjë e më të përqendruar.
Sipas National Interest, ky zhvillim ka pasoja që shkojnë përtej demokracisë shqiptare. Shqipëria po shndërrohet në një nyje të rëndësishme të arkitekturës energjetike dhe infrastrukturore të rajonit, duke përfshirë porte, korridore tranziti dhe projekte energjetike që lidhen me diversifikimin e furnizimit të Europës. Por investimet amerikane dhe europiane në këto sektorë kërkojnë siguri ligjore, parashikueshmëri institucionale dhe mbrojtje nga ndërhyrjet politike. Në një sistem që rrëshqet drejt autokracisë, këto kushte zhduken.
Analiza paralajmëron se Rusia historikisht ka shfrytëzuar pikërisht këto dobësi në Ballkan, duke përdorur korrupsionin dhe drejtësinë e politizuar për të kapur infrastrukturë strategjike dhe për të zgjeruar ndikimin e saj. Në këtë prizëm, Shqipëria nuk shihet më vetëm si një aleat, por si një pikë e mundshme dobësie për interesat amerikane dhe për sigurinë e NATO-s në krahun lindor të Europës.
Raportet e DASH dhe debatet në Kongresin amerikan për reformën në drejtësi në Shqipëri përforcojnë këtë shqetësim. Pyetja që shtrohet hapur në Uashington është nëse reforma, pas më shumë se një dekade zbatim, po prodhon drejtësi të paanshme apo po konsolidon një model të ri kontrolli politik, tipik për autokracitë moderne.
Në përfundim, National Interest argumenton se Shtetet e Bashkuara nuk mund ta trajtojnë Shqipërinë thjesht si një aleat formal në NATO, duke injoruar degradimin e brendshëm demokratik. Pa një angazhim më të fortë diplomatik dhe pa kushte të qarta mbi shtetin ligjor, Shqipëria rrezikon të shndërrohet nga një histori suksesi e Perëndimit në Ballkan në një shembull paralajmërues të autokracisë së butë, por funksionale. Dhe në një rajon ku energjia, siguria dhe gjeopolitika janë të ndërthurura ngushtë, ky nuk është vetëm një problem shqiptar, por një sfidë direkte për interesat amerikane dhe europiane. /Pamfleti
Mos i jepni shume rendesi. Autoritaret jane trima. Ky eshte nje hajdut ordiner qe eshte i trembur ne mbrojtje te gjese se vjedhur.
Fiks nje hajdut i trembur eshte ky i gjati yne.