FLASH
Shkruar nga Pamfleti
I lindur në vitin 1921, Edgar Morin është ish-anëtar i Rezistencës franceze gjatë Luftës së Dytë Botërore, antropolog i vdekjes, sociolog i kohës sonë dhe një intelektual me vizion, i angazhuar thellësisht në jetën publike. Si analist i paradigmave të reja shkencore – që e çuan në zhvillimin e konceptit të “kompleksitetit” në gjashtë vëllimet e “La Méthode” (1977-2004) – dhe i përkushtuar për të kuptuar forcat që drejtojnë historinë, së fundmi në librin “A ka mësime nga historia?” (2025), filozofi njëqindvjeçar reflekton mbi situatën globale.
-Si e analizoni klimën aktuale politike?
Një valë e fuqishme regresi neo-autoritar po përhapet në të gjithë botën. Forma e saj më e avancuar është neo-totalitarizmi kinez, i cili mbështetet jo vetëm te policia, por edhe te teknologjia digjitale, njohja e fytyrës, monitorimi i email-eve dhe komunikimeve telefonike, për të konsoliduar pushtetin. Në Rusi, diktatura e Vladimir Putinit është përkeqësuar me luftën në Ukrainë. Hungaria është nën një regjim neo-autoritar. Italia drejtohet nga një qeveri ku disa anëtarë shfaqin nostalgji për fashizmin. Ringjallje fashiste shihen në mbarë botën, por jo në formën e një partie të vetme totalitare si më parë. Donald Trump ka sjellë triumfin e një Amerike reaksionare. Mund të përmend edhe shumë vende në Azi dhe Amerikën Latine. Mund të jetë afër mesnata e këtij shekulli.
-Lindja e Mesme është zhytur në një luftë të paprecedentë pas sulmeve të Izraelit dhe SHBA ndaj Iranit, të ndjekura nga konflikti në Liban. Si ta kuptojmë këtë përshkallëzim?
Regjimi i urryer i mullahëve po përballet me sulme po aq të dënueshme nga Donald Trump dhe Benjamin Netanyahu. Por është populli iranian që po përjeton vuajtje të njëpasnjëshme. E gjithë Lindja e Mesme po vihet nën kontrollin izraelito-amerikan, veçanërisht sepse mbështetja për Izraelin është një shtyllë e trumpizmit. Një proces katastrofik është në zhvillim, edhe pse Trump dhe Netanyahu nuk janë të përjetshëm. Aktualisht nuk ka asnjë shans shpëtimi. Mund të dëshmojmë vetëm pafuqinë tonë. Shpresa e vetme qëndron te e pamundura. Duhet të rezistojmë.
-A nuk përbën regjimi iranian, me programin e tij bërthamor, një kërcënim ekzistencial për Izraelin?
Irani dhe Izraeli e shohin njëri-tjetrin si kërcënim.
-Si ndihmon koncepti juaj i “kompleksitetit” për të analizuar konfliktin izraelito-palestinez?
Duke vendosur së pari kontekstin. Duke marrë parasysh shekujt e përndjekjeve fetare dhe racore ndaj hebrenjve. Duke kuptuar se, edhe pse Izraeli është i fuqishëm, ai ndodhet në një mjedis potencialisht armiqësor dhe kërkon siguri përmes forcës ushtarake dhe zgjerimit territorial. Duke marrë parasysh zhdukjen e së majtës izraelite dhe dominimin e forcave reaksionare që nuk pranojnë vizionin e dy shteteve.
Po ashtu, duke konsideruar tragjedinë e arabëve palestinezë, shumë prej të cilëve u dëbuan nga tokat e tyre dhe jetojnë si refugjatë, si dhe zgjerimin e vendbanimeve izraelite në Bregun Perëndimor. Masakra e 7 tetorit 2023 ndaj izraelitëve dhe më pas viktimat e shumta në Gaza vetëm sa e kanë përkeqësuar situatën.
Duhet parë edhe konteksti gjeopolitik: Izraeli si një bastion i Perëndimit në një botë arabe ku popullsitë janë armiqësore ndaj tij, dhe ku çdo incident mund të përshkallëzohet në luftë. Si e drejta e Izraelit për të ekzistuar, ashtu edhe e drejta e palestinezëve për shtet janë të domosdoshme nga pikëpamja etike dhe politike.
-A është e vështirë të flitet për palestinezët, sidomos kur je hebre?
Është e zakonshme të përballesh me kritika të ashpra kur kritikon politikat represive të Izraelit ndaj palestinezëve. Për disa, nëse je hebre, kjo shihet si tradhti. Megjithatë, unë nuk e kam vënë kurrë në dyshim të drejtën e Izraelit për të ekzistuar. E shoh veten në traditën e hebrenjve humanistë, nga Spinoza te Hannah Arendt. Ekziston një dallim – por ndonjëherë edhe mbivendosje – mes antisemitizmit, anti-judaizmit dhe anti-izraelizmit.
-Si e shihni rikthimin e antisemitizmit në botë?
Dominimi i Izraelit mbi palestinezët ka nxitur anti-judaizmin në botën arabe dhe myslimane, e cila në të kaluarën ka qenë mikpritëse ndaj hebrenjve. Ka lindur edhe një formë e re antisemitizmi që identifikon të gjithë hebrenjtë me Izraelin. Kjo ka ringjallur forma të vjetra të urrejtjes. Por nuk duhet harruar edhe urrejtja ndaj myslimanëve, e cila është po aq shkatërruese.
-Ju citoni: “Jeta është dyshim, dhe besimi pa dyshim është vdekje”. Pse e vlerësoni dyshimin?
Mendimi kompleks pranon se nuk mund të jetë kurrë i plotë, ndaj pranon pasigurinë. Në këtë kuptim, jam trashëgimtar i Montaigne. Por mbaj brenda meje edhe një besim te potenciali njerëzor. Te unë, besimi dhe dyshimi janë në dialog të vazhdueshëm.
-Çfarë vini në dyshim dhe në çfarë besoni?
Dyshoj në çdo pohim derisa të kem prova për të vërtetën e tij. Dyshoj te njerëzimi, por njëkohësisht besoj tek ai. Kam besim te dashuria dhe te vëllazëria. /Përshtatur nga "Le Monde"
Lini një Përgjigje