FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Trump flet për kaos në Iran, por pas negociatave të bllokuara po formohet një qendër e re pushteti. Ndërsa ajatollahu Khamenei është zhdukur nga skena publike, gjeneralët marrin komandën…
Raundi i ardhshëm i negociatave dështon, presidenti amerikan Donald Trump zgjat armëpushimin dhe ia hedh fajin Teheranit. Sipas tij, Irani është “i përçarë” dhe udhëheqja “e paaftë për të vepruar”. Por ndërsa në Uashington krijohet përshtypja e kaosit, në Teheran po formohet një tablo tjetër: jo një kolaps, por një ndryshim pushteti në hije, me pasoja të drejtpërdrejta për luftën dhe diplomacinë. Më poshtë shpjegohet se kush e mban sot realisht pushtetin në Iran.
Ajatollahu i padukshëm
Në qendër duhet të ishte një figurë: ajatollahu Mojtaba Khamenei. Megjithatë, deri tani nuk ka asnjë shenjë të qartë publike prej tij. Më shumë se 6 javë pas emërimit, ai nuk është shfaqur publikisht: as fjalime, as intervista, as pamje video të verifikuara. Në vend të tyre qarkullojnë mesazhe të lexuara dhe deklarata të krijuara me inteligjencë artificiale. Për një sistem që për dekada është mbështetur te autoriteti i dukshëm i një lideri, kjo përbën një thyerje. Babai i tij, Ali Khamenei, ishte vazhdimisht i pranishëm. Djali, përkundrazi, mbetet në hije, ndoshta jo me vullnetin e tij.
Raportime nga brenda regjimit përshkruajnë një situatë dramatike: Khamenei thuhet se është plagosur rëndë nga sulmet ajrore, mezi mund të flasë dhe mbahet i izoluar për arsye sigurie. Komunikimi zhvillohet, sipas këtyre burimeve, përmes korrierëve, ndërsa vendimet transmetohen në mënyrë të tërthortë. Kjo ngre një pyetje thelbësore: nëse lideri suprem nuk është i dukshëm, a po udhëheq ende ai?
Gardat Revolucionare marrin kontrollin
Përgjigjja çon te Gardat Revolucionare. Pasdaranët prej kohësh nuk janë më vetëm një milici. Ata përbëjnë një shtet brenda shtetit: elitë ushtarake, rrjet ekonomik dhe faktor politik. Tani, sipas këtyre zhvillimeve, ata janë bërë edhe qendra reale e vendimmarrjes.
Pushteti i tyre shpërndahet mes disa figurave kyçe: komandanti i përgjithshëm Ahmad Vahidi drejton strategjinë ushtarake, Mohammad Bagher Zolghadr udhëheq Këshillin e Sigurisë Kombëtare dhe veterani Yahya Rahim Safavi këshillon udhëheqjen për çështjet kryesore.
Një burim iranian e përshkruan sistemin si një bord drejtues: Khamenei si kryetar formal, ndërsa gjeneralët si vendimmarrësit realë. “Gjeneralët janë anëtarët e bordit”, ka deklaruar një ish-këshilltar qeveritar për “The New York Times”. Sipas kësaj logjike, ajatollahu i ri vetëm miraton vendime të marra paraprakisht – ose i merr ato si të gatshme.
Pushtet pa fytyrë
Kjo strukturë e re pushteti ka pasoja konkrete. Politikanët civilë po humbasin ndikim, ndërsa presidenti merret kryesisht me administrimin e përditshëm të vendit. Çështjet strategjike vendosen nga ushtarakët.
Një shembull i qartë është çështja e Ngushticës së Hormuzit: qeveria njoftoi hapjen e saj, por Gardat Revolucionare e anuluan vendimin pak më vonë.
Edhe në negociata ndodh e njëjta gjë. Sipas raportimeve, gjeneralët i ndërprenë bisedimet me SHBA-në pasi e interpretuan politikën bllokuese të Trumpit si shenjë dobësie. Zërat civilë që kërkonin vazhdimin e dialogut nuk arritën të imponohen.
Pse diplomacia dështon
Kjo situatë paraqet problem për Shtetet e Bashkuara. Diplomacia kërkon përgjegjësi të qarta: kush negocion, kush merr vendime dhe kush garanton zbatimin e marrëveshjeve? Në Iranin aktual, këto përgjigje mbeten të paqarta.
Negociatorët paraqiten dhe mbrojnë pozicione, por brenda vendit këto qëndrime rishikohen ose anulohen nga qendra të tjera pushteti. Vendimet mund të ndryshojnë në çdo moment, duke i bërë bisedimet të paparashikueshme. Kjo shpjegon pse edhe marrëveshjet e arritura vihen papritur në dyshim.
Vlerësimi i Trumpit
Trump e sheh këtë situatë si shenjë dobësie. Për të, Irani është i përçarë dhe më i lehtë për t’u vënë nën presion. Por shumë ekspertë vlerësojnë të kundërtën: sistemi duket kaotik, por është shumë i adaptueshëm. Pushteti nuk është zhdukur; ai është rishpërndarë.
Sot ai ndodhet më shumë se kurrë në duart e një rrjeti ushtarak, më pak i prirur për kompromis dhe më i vështirë për t’u parashikuar.
Irani nuk është pa udhëheqje. Ai po drejtohet ndryshe: jo më nga një ajatollah i gjithëpushtetshëm, por nga një kolektiv gjeneralësh, strukturash sigurie dhe figurash të linjës së ashpër.
Pyetja kryesore nuk është nëse regjimi po shpërbëhet. Pyetja është nëse po formohet një bërthamë e re pushteti, një shtet ushtarak në hije që e drejton Iranin, ndërsa ajatollahu mbetet një figurë simbolike dhe e padukshme. /Përshtatur nga Blick/
Lini një Përgjigje