FLASH
Shkruar nga Gianluca Eramo
Ballkani Perëndimor është aktualisht zona kryesore gri në zemër të kontinentit evropian...
"Unë jam presidenti i një vendi numerikisht të vogël. Unë nuk jam Trump. Unë nuk jam Putin." Kur, në mbrëmjen e 13 marsit 2026, Aleksandar Vuçiç shqiptoi këtë frazë në televizion, ai nuk po tallte veten; ai po krijonte një narrativë të njohur: Serbia, një komb i prekshëm, i rrethuar nga fuqi armiqësore, është i detyruar të mbrohet nga një mjedis gjithnjë e më armiqësor dhe i rrezikshëm. Shqipëria, Kroacia dhe Kosova, sipas kësaj narrative, po përgatisin një aleancë ushtarake kundër Beogradit, duke pritur momentin e duhur. Është një histori e thjeshtë dhe e lashtë, e treguar tashmë në Kremlin, në Budapest, në Teheranin e mullahëve: "Ne jemi viktimat, fqinjët tanë janë agresorët dhe pjesa tjetër e botës është e shëmtuar dhe e keqe."
Ndërsa flet për rrethim, Beogradi po ndjek programin më ambicioz të riarmatimit në Ballkan që nga fundi i luftërave jugosllave. Në planin e tij Serbia 2030, Vuçiç premton një forcë të armatosur "ndër më të fortat në Evropë" dhe bën thirrje për shpenzime për mbrojtje dhe siguri prej rreth 2.5% të PBB-së. Serbia tani është importuesi kryesor në rajon i sistemeve të mëdha të armëve, me furnizime nga Rusia, Kina dhe Bjellorusia, por edhe nga Franca dhe Izraeli. Nuk është një fuqi globale, por në hartat ushtarake rajonale është lojtari dominues.
Akuzat e Vuçiçit kundër Shqipërisë, Kroacisë dhe Kosovës janë mohuar kategorikisht si nga kryeqytetet ballkanike ashtu edhe nga NATO. Tirana ka zgjedhur të zbusë narrativën e aleancës për të sulmuar Serbinë: Ministri i ri i Jashtëm, Ferit Hoxha, i ka quajtur publikisht këto fjalë propagandë vetëm për konsum të brendshëm. Megjithatë, narrativa e një vendi të rrethuar mbetet politikisht e vlefshme. Ajo legjitimon riarmatimin si vetëmbrojtje dhe fsheh neutralitetin selektiv: bashkëpunim praktik me NATO-n, por jo anëtarësim formal; negociata me Brukselin, por lidhje të konsoliduara politike, energjetike dhe mediatike me Moskën. Është politika e sabotatorit: mjaftueshëm afër Perëndimit për të përfituar prej tij, mjaftueshëm e paqartë për të bllokuar zgjerimin e tij dhe për të mbajtur kanalet hapur me Rusinë.
Dhe pikërisht ndërsa ky ribalancim po merr formë, një luginë në Serbinë jugore po bëhet laboratori i heshtur i një krize që ndikon edhe në sigurinë evropiane: Lugina e Preshevës, një rrip territori midis Kosovës dhe Maqedonisë së Veriut, me shumicë shqiptare dhe nën sovranitetin serb që nga viti 1913. Pas luftës së Kosovës, ajo përfundoi në depo të konflikteve të ngrira: mjaftueshëm e qetë për t'u zhdukur nga radari, shumë e pazgjidhur për t'u mbyllur vërtet. Këtu, konflikti po rishfaqet përsëri në një formë të re: administrative.
Mjeti kryesor quhet "pasivizimi i adresës": nëse autoritetet vlerësojnë se një qytetar nuk jeton më përgjithmonë në adresën e tij të regjistruar, ata mund ta fshijnë atë nga regjistrat. Në Luginën e Preshevës, kjo procedurë është aplikuar masivisht ndaj popullsisë shqiptare, me mijëra adresa të çaktivizuara në komuna si Medvegja dhe Bujanoci. Ata që humbasin vendbanimin e tyre hyjnë në një zonë gri: ata nuk mund të rinovojnë më dokumentet e identitetit, të regjistrojnë automjete ose pronë, kanë vështirësi në qasje në kujdes shëndetësor dhe mirëqenie dhe përjashtohen nga listat zgjedhore. Beogradi e quan këtë zbatim të thjeshtë të ligjit, por çështja është përfshirë në raportet e Komisionit Evropian, Departamentit të Shtetit të SHBA-së dhe madje edhe të Kongresit të SHBA-së.
Nuk është dëbim; është një erozion administrativ i shtetësisë. Një spastrim etnik burokratik që nuk prodhon kolona refugjatësh, por që me kalimin e kohës ndryshon ekuilibrin demografik të një zone kufitare që ndikon drejtpërdrejt në stabilitetin e Kosovës dhe, si rrjedhojë, të Bashkimit Evropian.
Kjo ide e konfliktit administrativ nuk është një anomali ballkanike. E kemi parë tashmë, të çuar në ekstrem, në Sirinë e Bashar al-Asadit. Pas vitit 2011, regjimi përdori një arkitekturë komplekse ligjesh dhe dekretesh mbi pronën, planifikimin urban dhe antiterrorizmin për të synuar kundërshtarët politikë. Emblematik i kësaj rruge burokratike drejt diktaturës ishte Ligji famëkeq nr. 10 i vitit 2018, i cili i lejoi qeverisë të shpallte zona rindërtimi kudo në vend dhe u dha pronarëve një kohë shumë të kufizuar për të demonstruar të drejtat e tyre, përndryshe pronat e tyre do të shiten në ankand. Në zonat e shkatërruara nga lufta, ku shumë ishin refugjatë ose të zhvendosur, ky kombinim i prishjeve, taksave, afateve të pamundura dhe ankandeve publike i lejoi Assadit dhe aleatëve të tij, përfshirë investitorët e lidhur me Pasdaranin iranian, të pushtonin lagje të tëra, siç është kështjella e lashtë e Homsit, që më parë kishin qenë fortesa të opozitës. Kontekstet janë të ndryshme, por logjika është e njëjtë: përdorni ligje dhe procedura për të vendosur se kush njihet ende si qytetar i plotë dhe kush, në fakt, përjashtohet nga komuniteti.
Për Evropën, ky lloj inxhinierie administrative duhet të jetë një zile alarmi e dyfishtë. Nga njëra anë, na kujton sa i brishtë është kufiri midis sundimit të ligjit dhe abuzimit me ligjin: i njëjti grup mjetesh, regjistri i tokës, kodet e planifikimit urban, rregulloret e banimit, mund të shërbejnë për të mbrojtur qytetarët ose për t'i zgjedhur ata bazuar në pasuri, origjinë dhe besnikëri politike. Nga ana tjetër, tregon se konfliktet nuk janë kurrë vërtet të ngrira: nëse nuk gjejnë një zgjidhje të negociuar, ato ngecin në boshllëqe procedurale dhe rishfaqen kur është tepër vonë për menaxhimin e zakonshëm.
Ekziston gjithashtu rreziku i një imitimi të heshtur. Nëse "pasivizimi" në Luginën e Preshevës mbetet pa pasoja politike, qeveritë e tjera në rajon, aleatë sot, ndoshta më pak nesër, mund të ndihen të fuqizuara për të eksperimentuar me mjete të ngjashme kundër komuniteteve problematike: pakicave kombëtare, opozitës lokale dhe grupeve shoqërore të perceptuara si të pabesueshme. Unioni, i cili kërkon reforma të sundimit të ligjit nga vendet kandidate, nuk mund të lejojë të injorojë një precedent të tillë në fqinjësinë e tij të afërt, pa dëmtuar edhe besueshmërinë e vet.
Ballkani Perëndimor është aktualisht zona kryesore gri në zemër të kontinentit evropian, duke nxitur cenueshmërinë dhe pasigurinë. Brukseli deri më tani është përgjigjur pothuajse ekskluzivisht me mjete dhe masa teknike të hartuara për të çaktivizuar krizën e ardhshme, por këto nuk e ndryshojnë logjikën themelore: duke vazhduar ta trajtojë rajonin si një ushtrim administrativ, jo një qendër strategjike për sigurinë evropiane. Nëse Evropa vazhdon ta trajtojë Ballkanin si një zonë tampon për të shkarkuar krizat e veta, nga qendrat italiane të riatdhesimit në Shëngjin dhe Gjadër, deri te menaxhimi i korridorit vertikal të gazit të Azerbajxhanit dhe ndarja e inteligjencës së NATO-s kundër kërcënimeve ruse në Adriatik, pa u dhënë atyre një vend nga frika e ndryshimit të ekuilibrit politik në Parlamentin Evropian ose Këshillin Evropian, zgjerimi do të mbetet thjesht një ushtrim teknik dhe vrima e zezë do të mbetet një plagë në zemër të Evropës. Lugina e Preshevës tregon se çfarë ndodh kur kjo boshllëk përkeqësohet nga një shtet që përdor mjete administrative kundër një pakice: konflikti nuk zhduket; ai ndryshon formë dhe transformohet në diçka më të fshehtë dhe delikate.
Stabilizimi i vërtetë i Ballkanit Perëndimor do të thotë zvogëlimi i zonës gri, jo menaxhimi i saj për një kohë të pacaktuar. Rajoni nuk mund të mbetet në një dhomë pritjeje evropiane, ndërsa fuqitë e jashtme, rivalitetet historike dhe udhëheqësit oportunistë mbushin boshllëkun. Nevojitet një zgjedhje politike: përshpejtimi i rrugës euroatlantike për vendet që e kanë zgjedhur qartësisht atë, Shqipëria dhe Kosova para së gjithash, dhe lidhja e çdo hapi të ndërmarrë nga Beogradi me respektimin e plotë të të drejtave të njeriut në zona të ndjeshme si Lugina e Preshevës. Ky nuk është një lëshim simbolik për pakicën shqiptare; është një masë sigurie evropiane dhe prova më konkrete e aftësisë së Unionit për të transformuar burokracinë e tij në politikë./Përshtati “Pamfleti” nga “Linkiesta”
Na ka bllokuar Greqia dhe Rumania. Nuk hyjme ne BE.