FLASH
Shkruar nga Carl Bild dhe Wolfgang Petritsch
Bosnjë-Hercegovina nuk ka më nevojë për administrim ndërkombëtar. Tërheqja e Christian Schmidt ofron mundësinë për një riorientim themelor…
Tërheqja e papritur e Christian Schmidt nga posti i Përfaqësuesit të Lartë për Bosnjë-Hercegovinën ngre shumë më tepër sesa vetëm çështjen e pasardhësit të tij. Ajo e detyron Evropën të përballet me një realitet të pakëndshëm gjeopolitik: 30 vjet pas Marrëveshjes së Paqes të Dejtonit, vendi mbetet i bllokuar në një gjendje pezull politike, formalisht sovran, por në praktikë ende nën mbikëqyrje ndërkombëtare.
Institucioni i Përfaqësuesit të Lartë të bashkësisë ndërkombëtare është ai institucion ad-hoc që, në masë të madhe, arriti me sukses rindërtimin e vendit të shkatërruar nga lufta. Pa angazhimin amerikano-evropian, ku në “Këshillin për Zbatimin e Paqes” përfaqësoheshin edhe Rusia, Japonia, Kanadaja si dhe Bashkimi Evropian si sponsori kryesor, zbatimi i Marrëveshjes së Paqes të Dejtonit pas vitit 1995 vështirë se do të kishte qenë i mundur.
Megjithatë, ajo që ishte menduar si një zgjidhje kalimtare për periudhën e menjëhershme pas luftës, u shndërrua në një gjendje të përhershme. Prej kohësh, ky institucion civil, i cili me kalimin e viteve ka humbur ndikim dhe legjitimitet, u shërben shumë politikanëve lokalë njëkohësisht si armik i përbashkët ose si mekanizëm shpëtimi, duke i çliruar kështu nga detyrimi që shoqëritë demokratike kanë për të gjetur, me përgjegjësi të vetën, kompromise politike funksionale.
Rusia është shndërruar në faktor destabilizues rajonal
Pikërisht për këtë arsye do të ishte gabim që tani, në mënyrë refleksive, të emërohej një tjetër Përfaqësues i Lartë dhe kështu të vazhdohej status quo-ja e pakënaqshme. Bashkësia ndërkombëtare, veçanërisht BE-ja, duhet të pyesë veten nëse me këtë hap po promovon vërtet stabilitetin dhe pavarësinë, apo thjesht po ruan një stagnim të administruar.
Kësaj i shtohet edhe ndryshimi thelbësor i situatës gjeopolitike. Ndërsa në vendet e Ballkanit Perëndimor rruga e gjatë drejt Brukselit po humbet tërheqjen, konsensusi ndërkombëtar për të ardhmen e Bosnjës është bërë prej kohësh i brishtë. Rusia e kundërshton prej vitesh hapur rolin e Përfaqësuesit të Lartë të pajisur me kompetenca të veçanta dhe tashmë është shndërruar në një faktor destabilizues rajonal.
Tani, megjithatë, edhe në Uashington po shfaqet një qasje qartësisht transaksionale ndaj Ballkanit. Vizita e fundit e djalit të Donald Trump në kryeqytetin e pjesës serbe të Bosnjë-Hercegovinës duhet parë si një përpjekje për krijimin e një tjetër marrëdhënieje të dyshimtë biznesi. Zhvillime të ngjashme po ndodhin tashmë në Serbi dhe Shqipëri, dhe kjo në shpërfillje flagrante të rregullave dhe ligjeve evropiane. Në këto kushte, një pasardhës i Përfaqësuesit të Lartë në largim vështirë se do të kishte më shumë legjitimitet sesa paraardhësi i tij.
Prandaj, pyetja vendimtare nuk është se kush do ta zëvendësojë zotin Schmidt, por cilat reforma mund ta afrojnë me sukses Bosnjën me Bashkimin Evropian. Sepse nuk përputhet fakti që Bosnja vazhdon të mbahet nën një formë të vazhdueshme kontrolli të jashtëm, pa perspektivë për sovranitet dhe përgjegjësi të plotë, ndërkohë që njëkohësisht synon rrugën drejt Bashkimit Evropian. Duke u bazuar në një analizë të thelluar të procesit tridhjetëvjeçar të ndërtimit të shtetit, Evropa ka nevojë për një fillim të ri strategjik në Bosnjë.
Ky fillim i ri duhet të mbështetet mbi dy elemente të ndërlidhura: nga njëra anë korrigjimi i sistemit jofunksional të qeverisjes dhe nga ana tjetër përfundimi i mbikëqyrjes së posaçme ndërkombëtare. Kjo axhendë reformash duhet të koordinohet ngushtë me afrimin gradual ndaj strukturave evropiane. Nuk bëhet fjalë për një riorganizim radikal të sistemit të Dejtonit, por për përshtatje realiste: prej kohësh janë të domosdoshme struktura më efikase vendimmarrjeje, kompetenca më të qarta dhe kufizimi i mundësive të përhershme për bllokim politik.
Paralelisht me këtë, mbyllja e Zyrës së Përfaqësuesit të Lartë duhet të lidhet ngushtë me procesin e anëtarësimit në BE. Kushtet që Schmidt dhe paraardhësit e tij kanë kërkuar prej vitesh pa sukses, si për shembull rregullimi i pronës shtetërore, mund të transferohen në kapitujt përkatës të traktatit të anëtarësimit. Në këtë mënyrë, diskutimi pothuajse i pafund nëse Bosnja “i përket” Evropës do të merrte fund në mënyrë të qartë.
E integruar në një perspektivë të besueshme evropiane, Bosnjë-Hercegovina do të bëhej pjesë e një projekti politik dinamik. Ky do të ishte kalimi nga mbikëqyrja ndërkombëtare drejt integrimit evropian. Për këtë arsye, tërheqja e Christian Schmidt ofron një mundësi të vonuar prej kohësh për të rimenduar rrënjësisht politikën ndërkombëtare ndaj Bosnjës, në mënyrë evropiane. Bosnjë-Hercegovina nuk ka nevojë për një administrim ndërkombëtar të pafund. Ajo që i duhet vendit është një e ardhme evropiane e besueshme. /Përshtati Pamfleti nga FAZ/
Lini një Përgjigje