FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Chi deciderà il destino della Repubblica Islamica? Guardie Rivoluzionarie e riformisti vivono per determinare il futuro della Repubblica Islamica.
In seguito alla morte della Guida Suprema iraniana, Ali Khamenei, avvenuta il 1° marzo 2026, il Paese è entrato in una fase politica incerta in cui diversi attori all'interno del regime si contendono il futuro dello Stato.
Le autorità iraniane hanno reagito prontamente nominando suo figlio, Mojtaba Khamenei, nonché suo successore. Tuttavia, questa rapida transizione non ha impedito la creazione di un vuoto di potere. A differenza del suo predecessore, Mojtaba non gode della stessa autorità ed esperienza per bilanciare le diverse fazioni all'interno dell'élite iraniana.
L'analisi pubblicata su Foreign Affairs dall'autore Afshon Ostovar sottolinea che gli attori più favoriti per dominare questa fase sono legati al Corpo delle Guardie Rivoluzionarie Islamiche (IRGC), che rappresenta la forza militare e politica più potente del paese.
Se questa struttura consoliderà il suo potere, è prevedibile che l'Iran continuerà ad adottare una politica estera di confronto nei confronti degli Stati Uniti e di Israele, nonché un approccio repressivo nei confronti degli oppositori interni.
Tuttavia, questa non è l'unica strada possibile. All'interno del sistema esiste anche una corrente riformista e pragmatica, composta da figure politiche attuali ed ex leader, i quali sostengono che le dure politiche delle Guardie Rivoluzionarie non siano riuscite a migliorare la situazione economica e sociale del Paese.
Secondo loro, l'Iran potrebbe trarre vantaggio da un approccio più cooperativo con l'Occidente, scambiando restrizioni al suo programma nucleare e alle attività regionali con un allentamento delle sanzioni e lo sviluppo economico.
Storicamente, Ali Khamenei consolidò il potere facendo affidamento sulle Guardie Rivoluzionarie, rendendole il pilastro principale del regime. Questa alleanza ha plasmato per decenni la politica interna repressiva e la strategia estera espansionistica dell'Iran.
Ma secondo Ostovar, questa strategia ha avuto un costo elevato: severe sanzioni economiche, inflazione elevata e persistente malcontento popolare. Le ripetute proteste degli ultimi anni indicano un divario crescente tra il regime e la società iraniana.
La situazione è ulteriormente peggiorata in seguito all'escalation del conflitto con Israele e agli interventi militari congiunti israelo-americani, che hanno indebolito significativamente le capacità militari dell'Iran e portato all'assassinio di Khamenei e di altri alti funzionari.
In questo contesto, secondo l'analisi, il futuro più probabile è la creazione di uno stato autoritario controllato dai militari, con una figura religiosa simbolica al vertice. Tuttavia, vincoli economici, pressioni internazionali e malcontento interno potrebbero rendere questo modello insostenibile.
Analisi pubblicata su Foreign Affairs
Më 1 mars 2026, qeveria iraniane e bëri zyrtare. “Pas një jete të tërë përpjekjesh,” deklaroi një transmetues shtetëror, “lideri suprem i Iranit, Ali Khamenei, piu kupën e ëmbël dhe të pastër të martirizimit dhe iu bashkua mbretërisë së lartë qiellore.” Transmetuesi e lavdëroi Khamenein si “të pandalur dhe të palodhur” dhe për “shpirtin e tij të lartë dhe qiellor”. Teksa lexonte njoftimin, dëgjoheshin njerëz që qanin jashtë ekranit. Kur përfundoi, edhe ai shpërtheu në lot.
Shumica e iranianëve ndoshta nuk qanë kur mësuan për vdekjen e Khameneit. Për më shumë se 35 vjet, lideri suprem sundoi me dorë të fortë, duke shtypur gratë, pakicat dhe këdo që guxonte ta sfidonte. Megjithatë, mënyra dramatike e njoftimit ishte në një farë mënyre e justifikuar: më shumë se kushdo tjetër, Khamenei është arkitekti i Republikës Islamike dhe i gjithçkaje që ajo përfaqëson.
Edhe pse Ajatollah Ruhollah Khomeini e krijoi teokracinë gjatë revolucionit të vitit 1979, ishte pasardhësi i tij ai që e shndërroi në shtetin që është sot. Ishte Khamenei ai që siguroi që lideri suprem të mbetej autoriteti kryesor në praktikë. Ishte ai që e shtyu Iranin drejt hegjemoni rajonale, duke e angazhuar në konflikt të vazhdueshëm me Izraelin dhe Shtetet e Bashkuara. Dhe ishte ai që e shndërroi Gardën Revolucionare Islamike (IRGC) në shtyllën qendrore të regjimit.
Elita iraniane veproi shpejt për të emëruar një zëvendësues. Pak më shumë se një javë pas vdekjes së tij, Asambleja e Ekspertëve shpalli se djali i tij, Mojtaba, do të merrte postin. Por shpejtësia dhe trashëgimia familjare nuk do të shmangin një vakum pushteti. Vetëm Khamenei i vjetër kishte përvojën dhe autoritetin për të mbajtur nën kontroll kampet e ndryshme të regjimit. Si rezultat, zyrtarët më të lartë të Iranit tani po pozicionohen për të përcaktuar të ardhmen e vendit.
Në kohën e shkrimit, aktorët më të favorizuar janë ata të lidhur me IRGC-në, përfshirë edhe Mojtaba Khamenein. Si forca më e fuqishme e armatosur, ajo ka burimet për të imponuar vullnetin e saj mbi popullsinë. Kjo nuk është një shenjë e mirë për Iranin. Udhëheqësit e IRGC-së janë kryesisht të linjës së ashpër, që mbështeten në konflikt të vazhdueshëm si me jashtë ashtu edhe brenda vendit. Nëse ata konsolidojnë pushtetin, Teherani do të mbetet kundërshtar i vendosur ndaj Izraelit, SHBA-së dhe elementëve pro-demokracisë brenda vendit.
Megjithatë, kjo e ardhme nuk është e paracaktuar. Politikat e pandryshueshme të IRGC-së kanë dështuar të mbrojnë vendin dhe të përmirësojnë jetën e qytetarëve, dhe prej kohësh janë parë nga reformistët si një rrugë pa dalje. Ka shumë reformistë, përfshirë zyrtarë aktualë dhe ish-presidentë, që mund të ndjekin një kurs më bashkëpunues. Nëse ata arrijnë të ndikojnë shtetin, regjimi mund të pranojë të shkëmbejë programin bërthamor dhe agresionin rajonal për lehtësim ekonomik dhe zhvillim.
Pragmatistët përballen me sfida të mëdha. Ndryshe nga linja e ashpër, ata kanë pak fuqi ushtarake. Ata gjithashtu kanë humbur besimin e popullit për shkak të rolit të tyre në shtypjen e protestave. Por Irani është në kaos, dhe reformistët kanë përvojën për ta drejtuar vendin drejt stabilitetit. Ata mund të përfitojnë nga fakti që linja e ashpër është dobësuar nga goditjet amerikane dhe izraelite. Për ta arritur këtë, ata duhet t’i drejtohen qytetarëve të zhgënjyer me premtime për një të ardhme më të qetë dhe më të begatë.
Ali Khamenei nuk ishte menduar fillimisht të bëhej lider suprem. Gjatë revolucionit, ai ishte një ndër shumë ndjekës të Khomeinit. Statusi i tij si klerik i nivelit të mesëm nuk përmbushte standardet e larta fetare të kërkuara për këtë post. Megjithatë, ai krijoi aleanca të fuqishme dhe u bë president në vitin 1981. Në atë kohë, presidenca kishte rol dytësor përballë autoritetit të Khomeinit.
Khomeini kishte larguar figura të tjera fetare që mund ta sfidonin dhe, para vdekjes së tij në 1989, ndryshoi kushtetutën për të lejuar që edhe klerikë të nivelit të mesëm të bëheshin lider suprem. Kjo i hapi rrugën Khameneit. Me mbështetjen e Akbar Hashemi Rafsanjanit, ai u emërua pasardhës.
Megjithatë, Khamenei fillimisht kishte legjitimitet të kufizuar. Ai e kompensoi këtë duke krijuar një aleancë të fortë me IRGC-në. Ai i dha kësaj force më shumë ndikim në politikë dhe shoqëri, ndërsa ajo përdori fuqinë e saj për të shtypur reformistët. Me kalimin e kohës, kjo aleancë siguroi dominimin e linjës së ashpër në Iran.
Në politikën e jashtme, Khamenei dhe IRGC ndanë të njëjtin vizion: kundërshtimin e SHBA-së dhe Izraelit dhe përhapjen e ndikimit iranian në rajon. Ata ndërhynë në Afganistan, Irak, Siri dhe Jemen dhe zhvilluan programe raketore dhe bërthamore.
Fillimisht, kjo strategji e rriti ndikimin e Iranit në Lindjen e Mesme. Por kostot ishin të mëdha: sanksione të rënda, inflacion i lartë dhe pakënaqësi në rritje. Protestat u shfaqën në mënyrë të përsëritur.
Pas sulmit të Hamasit ndaj Izraelit më 7 tetor 2023, Izraeli ndërmori një seri sulmesh kundër objektivave iraniane dhe aleatëve të tij. Në shkurt 2026, Izraeli dhe SHBA goditën sërish, duke vrarë Khamenein dhe duke dëmtuar rëndë aparatin ushtarak dhe të sigurisë së Iranit.
Vdekja e tij ka hapur rrugën për ndryshime, por gjithashtu ka fuqizuar IRGC-në. Tani ajo nuk ka rival të brendshëm. Kjo mund të çojë në një shtet autoritar të kontrolluar nga ushtria, me një figurë fetare në krye.
Megjithatë, kjo rrugë përballet me vështirësi: ekonomi e dobët, mungesë burimesh dhe mbështetje e kufizuar nga aleatët si Kina dhe Rusia. Ndërkohë, pakënaqësia e popullit vazhdon.
Brenda sistemit ekzistojnë figura që kërkojnë ndryshim, përfshirë presidentin Masoud Pezeshkian dhe ish-udhëheqës si Rouhani dhe Khatami. Ata mund të përpiqen të mobilizojnë mbështetje për një kurs më pragmatik.
Anche i cittadini possono svolgere un ruolo chiave. I commercianti tradizionali, i sindacati e i giovani hanno il potenziale per esercitare pressioni per il cambiamento attraverso proteste e scioperi.
Se i riformisti riuscissero ad acquisire influenza, l'Iran potrebbe intraprendere un percorso più moderato, cercando accordi con gli Stati Uniti per l'allentamento delle sanzioni in cambio di restrizioni ai suoi programmi nucleari e militari.
In conclusione, secondo Ostovar, il modo più efficace per cambiare l'Iran è attraverso attori interni al sistema. Essi possiedono le conoscenze e le capacità per influenzare la direzione del paese, e la situazione attuale offre loro una reale opportunità per farlo. /Adattato da un opuscolo /
Lini një Përgjigje