FLASH
Shkruar nga Afrim Imaj
"I was at the tail end of the situation, I showed myself liberal and allowed degenerates to destroy me. I agreed with the immorality of the two deputy ministers, Mantho Bala and Hasan Dume. I wanted to solve the problems well and quietly, with Christian gentleness and false harmony"
The decline of the emblematic former Minister of Education, Thoma Deliana, began in the mid-1970s, when he had served 15 years in this position and had been decorated with the highest titles of the time several times. He had escaped unscathed from the storm of the Fourth Plenum of the Party Central Committee, where his friends, led by Fadil Paçram, were crucified, but this did not happen in the subsequent plenums that penalized a good part of the ministers of the communist government, starting with Abdyl Këllëz, Koço Theodhos, Kiço Ngjela and their close deputies and associates. Mentioned in one of them briefly by Enver Hoxha, Deliana was placed in the eye of the cyclone to subsequently become the object of a fierce campaign of attacks. As always in such cases, the attack began at the meeting of the Party organization of the Ministry of Education, the leadership of which “Unity” had entrusted to one of the Party’s senior exponents. Manush Muftiu, then the First Secretary of the Party for Tirana, according to the boss's instructions, without waiting for others to judge Deliana, listed a multitude of accusations that the Party leadership had recently addressed to him.
At the three-day marathon meeting (March 29-31, 1976), the Politburo delegate, while inviting others to take a tough stance against the head of the department who "had violated the Party line and had manifested liberal and opportunist displays," did not stop to bring to their attention cases that compromised not only the minister's personality, but also his moral image.
Among the multitude of such facts, the Mufti singled out the immoral acts of the two deputy ministers of education, influence peddling and clientelism as dominant practices in the recruitment of ministry employees. Faced with this barrage, the minister tried to defend himself with various arguments of a justificatory nature, but when he saw the persistence of the delegate, he began to reflect on how to save what he could.
In the final product, the sensational meeting delegated the issue for consideration to the Party's leading bodies to assess Deliana's membership not only in the ranks of the CC, where he had been active for a decade, but also his membership in the Party. Terrorized by what was expected to happen after this, thanks also to his several years of experience in Party leadership and in the highest structures of the state, Thoma Deliana hurried to address Enver Hoxha with a long self-criticism, through which, asking for a second chance to reward the Party, he swore that he would remain a loyal soldier to it until his last breath.
Below is the text of the letter that the former head of education addressed to the head of the regime, along with the latter's dismissive response...
Deliana's letter
Comrade Enver,
It is difficult for me to appear before you with the events that have recently occurred in our ministry, after the conclusions that the Party drew from the recent Plenums of the Central Committee regarding hostile work and after the very fair criticisms that you have made to me about our work.
Within a year, two ugly events have occurred in our Ministry: the case of Hasan Duma and now recently the ugly case of Mantho Bala, which have severely damaged the Party line and have shocked public opinion. This situation was analyzed in the Secretariat of the CC on 29.3. 1976 and in the general meeting of communists for three days in a row. The conclusions of the Secretariat, the remarks made to me by my comrades as well as the criticisms in the Party organization, have greatly helped me to reflect more deeply on the weaknesses of my work.
From the analysis I have made of my work these days, it turns out that I was not at the forefront of the situation, but at its tail end, I have shown myself liberal and have tolerated bigoted, careerist and degenerate people like Hasan Duma and Mantho Bala to step on my neck, I have maintained opportunistic positions towards them and I have not learned lessons from the Party's criticisms, especially after the 4th and 7th plenums of the CC.
We have not deeply analyzed the shortcomings and criticisms that the IV plenum made to us, but starting from the opposition that we had as a minister with Fadil Paçram, we have removed ourselves as persecuted by him and we have not made a deep blunder in the responsibilities that we had as a minister. If we had stopped properly in this direction, we would have strongly hit these foreign liberal performances that are emerging today. A negative role in this regard has been played by Mantho Bala.
Sukseset në revolucionarizimin e shkollës na mbyllën sytë para disa shfaqjeve relativisht të vogla, por që më vonë u frynë dhe plasën. Mantho Bala dilte si luftëtar i madh pas Plenumit të IV, kurse Hasan Duma korifeu i arsimit, që të dy mëndjemëdhenj, arrogatë, prepotentë e të degjeneruar moralisht. Këta ishin dy gjela që herë ziheshin për sfera influence dhe herë pajtoheshin kur u puqeshin interesat. Këto diheshin, njiheshin, por ne s’jemi ndalur t’i analizonim e të nxirrnim konkluzione, e veçanërisht unë jam pajtuar gjithnjë e më shumë me këtë situatë dhe kam mbajtur një qëndrim liberal. Unë kam dashur të ruaj një qetësi e harmoni të rreme në udhëheqjen e Ministrisë, kam dashur që çështjet të zgjidhen urtë e butë brenda për brenda ministrisë. Po kjo situatë s’mund të vazhdonte gjatë e një ditë lakrat dolën sheshit. Hasan Duma vitin e kaluar bëri gabime të rënda dhe ne nuk e dënuam rëndë, i zbutëm gjërat dhe çështja u mbyll brenda organizatës ku bënte pjesë Hasani, ku ai bënte ligjin. Duke mos e bërë operacionin deri në fund Hasani përsëriti gabimet duke iu kundërvënë kontrollit punëtor në rastin e luftës kundër burokratizmit në aparatet shtetërore. Ky nuk u vlerësua si një gabim i rëndë politik nga ana ime, prandaj mbajta një qëndrim liberal ndaj Hasan Dumës.
Po kështu Mantho Bala si njeri hileqar, i pasinqertë dhe shumë i djallëzuar shfrytëzoi dobësitë e të metat e punës time, deri sa u zbulua nga Partia dhe u dënua. Ndaj tij unë përsëri mbajta një qëndrim oportunist, duke mos e dënuar me tërë forcën veprimtarinë e tij moralo-politike të cilën do ta shpjegoj më poshtë.
Në marrëdhënie me Hasanin ka influencuar edhe familjariteti që kam patur me të si specialist i mirë i arsimit dhe kam pasë një ndjenjë inferioriteti ndaj tij në këtë fushë. Po kështu ka ndodhur edhe me Manthon. Kur Parita na i zbuloi lakuriq fytyrat e tyre, mua më vrau ndërgjegjia se si ndodhi kjo përsëri tek ne, me ç’sy e faqe do t’i dal KQ e qeverisë dmth e pashë më shumë në prizmin sentimental mikroborgjez se sa në prizmin politik, se po t’i qëronim këto qelbësira puna jonë do të shkonte përpara. Dua të siguroj KQ se asnjë gjë kopromentuese moralo-politike s’ka nga ana ime me Mantho Balën. Kam mbajtur qëndrim të butë ndaj Mantho Balës, se në gabimet e rënda moralo-politike që i viheshin në dukje, veçanërisht për Asije Hoxhën e Miho Gjinin, unë shikoja edhe përgjegjësinë time pse i lejova këto e kjo më rëndonte ndërgjegjen e më bënte të mos isha i vendosur si shokët e tjerë. Ai ishte mjaft finok, i pasinqertë, njeri me dy fytyra dhe ta linte dobiçin në derë.
Unë s’jam kapur si duhet nga lufta e klasave për zgjidhjen e problemeve, nga ballafaqimi i të kundërtave, nga çuarja deri në fund e kësaj lufte, por kam dashur t’i zgjidh me të mirë e me të butë, me një butësi të krishterë, me një harmoni falso në dukje, gjë që s’shkon gjatë dhe plasë. Pra, ky është një koncept revizionist në kokën time.
Ka edhe politikë personale me kuadrin si rasti i ardhjes nga Lushnja i Asije Hoxhës me ndërhyrjen e Adem Sollakut, e cila edhe pasi u hoq për arsye të burgosjes së të shoqit, me ndërhyrjen e Manthos është mbajtur në shtëpinë qendrorë të krijimtarisë, në kundërshtim me vendimin për ta çuar në Mirditë.
Po ashtu është edhe rasti i Miho Gjinit, kritik letrar, i cili për gabime ideologjike dhe karakterin e tij të dobët qysh në vitin 1973 u hoq nga ministria dhe Mantho Bala, e vendosi në Tiranë në shkollën e kulturës dhe e ka aktivizuar në jurira deri në ekipe të ministrisë për të kontrolluar. Këto janë gabime të rënda oportuniste për të cilat mbaj edhe unë përgjegjësi që nuk kam ngulur këmbë që këta elemnetë të largoheshin fare nga Tirana.
Koncept tjetër liberal kam patur për kompetencat e zëvendësministrave, duke u dhënë më shumë inisiativë për t’i zgjidhur vet problemet dhe duke mos i kontrolluar si duhet. Veçanërisht Hasan Dumen që merrej me kuadrin, i kisha lënë më shumë kopetenca. Ndaj kërkesave, ankesave e sinjalizimeve që kam pasur nuk jam treguar rigoroz t’i çoj deri në fund, i kam nënvleftësuar shpesh si gjëra të vogla dhe nuk i kam parë në këndin që dhe gjërat e vogla dalin të mëdha. Kështu edhe sinjalizimi që më ka dhënë Hasani për Manthon në kohën kur po kritikohej vet, se kur ka qënë në Shkodër si sekretar partie ka qënë imoral dhe tani vazhdon përsëri, unë e quajta si shpifje hakmarrëse ndaj tij dhe e nënvleftësova.
E gjithë kjo situatë që u krijua në dikaster dalngadalë, me të metat e predispozitat e mija liberale, mosthellimi sa duhet në mësimet e Partisë, sidomos në luftën kundër armiqve të brendshëm, mos vlerësimi sa duhet i presionit ideologjik imperialisto-revizionist, qënia e dy zëvëndësministrave me të meta shumë të theksuara në karakter, kanë bërë që unë si drejtues të mos jem në krye të punëve dhe me qëndrimet oportuniste të humb dhe besimin e kolektivit. Veç kësaj tek unë ka ndikuar paaftësia ime për të drejtuar këta sektor kaq delikat si dhe boshllëqet e përgatitjes ideologjike e profesionale.
Dobësitë e mija në punë e në drejtim, predispozitat e mija liberale, Hasani e Mantho i kanë ditur dhe i kanë shfrytëzuar për interesat e tyre dhe të prirur për karrier e për pozita janë munduar sa njëri tjetri të përfitojnë nga këto e të livadhisin.
I jam shumë mirnjohës Partisë dhe shokut Enver për ndihmën dhe kujdesin që kanë treguar kurdoherë ndaj meje dhe më vjen shumë rëndë që ua shpërblejë në këtë mënyrë. Unë s’kam justifikuar besimin e madh që më ka dhënë Partia dhe populli dhe gabimet e mija e kanë dëmtuar rëndë vijën e Partisë.
I promise that I am and will be loyal to the Party and comrade Enver until the end of my life, I have great faith in the Party and I am ready to accept even the most severe punishment that it will give me. I feel heavy and ashamed that not even a year has passed since comrade Enver severely criticized me and warned me at the 7th plenum of the CC for lack of vigilance and political acumen as well as for liberal attitudes towards the people, and I have fallen into exactly these mistakes again.
I fully agree with the proposals made in the Party organization that I be dismissed from the functions I hold and for the mistakes and great damage I have brought to the Party that I go to the farthest corner of the country, start life from scratch, because I need to be educated among the working class and to be accepted into its bosom. I do not say this for capitulation or to avoid responsibility, but for the sake of the work of the Party and for the authority of the ministry.
I tell the Party and Comrade Enver that my last wish is to close my eyes as its simple soldier.
With deep respect
Thomas Deliana
Tirana, April 3, 1976.
Enver's Note: Take the worker to a mountain village
This self-criticism is to excuse himself for his serious and reprehensible sins and to blame them on others who have equally serious ones.
We must take serious measures against him because he has acted against the Party. All decisions of the grassroots organization should be accepted, he should be returned to the party's ranks. The minister should be expelled altogether. He should not be given any managerial job and should be made a manual worker or teacher in some mountain cooperative.
That's what I think, and what you wrote to me further strengthens my conviction that this man is not pure.
Kana
pamphlet
Lini një Përgjigje