FLASH
Shkruar nga Pamfleti
The rise in the price of gold in international markets is bringing this metal back to the center of attention of investors and central banks, in a climate of economic and geopolitical uncertainty. In Albania, however, investment in gold remains limited and informal, with its role more related to physical gold, family tradition and the jewelry market. While the Bank of Albania is gradually increasing its gold reserves, the domestic market is characterized by informality, low price transparency and a demand that is often intertwined between savings, consumption and cultural symbolism.
Gold has returned strongly to the spotlight of global financial markets, at a time when economic and geopolitical uncertainties are changing investor behavior.
The price of the precious metal has moved to historic levels, reflecting not only fears of inflation or international tensions, but also a broader shift of capital towards assets perceived as safe havens. On international exchanges, gold has reacted whenever stock markets have shown nervousness, while demand from central banks has remained high, signaling a long-term strategy of diversification beyond traditional currencies.
This global context makes it inevitable to ask how and to what extent these developments are reflected in smaller and less financially deep markets, such as Albania.
If a few years ago, gold was seen mainly as jewelry or as a traditional form of preserving family wealth, today it is re-emerging in the public discourse as an investment instrument, either through physical purchase or through financial products linked to its price. However, unlike developed economies, where investment in gold is structured and mediated by regulated markets, in Albania, interest remains fragmented and often informal.
Globally, the rise in gold prices is not an isolated phenomenon. It is closely linked to expectations of interest rate cuts in major economies, the periodic weakening of the US dollar, and rising geopolitical uncertainties, from open conflicts to trade tensions.
For institutional investors, gold functions as a hedge in a portfolio, not necessarily to generate quick returns, but to cushion shocks in periods of turbulence. This philosophy is also reflected in the behavior of central banks, which in recent years have increased their gold reserves, considering it a stabilizing element in an increasingly financially unstable world.
Në Shqipëri, ndërkohë, interesi për arin nuk ka marrë ende përmasat e një zhvendosjeje masive të kursimeve. Depozitat bankare mbeten forma kryesore e ruajtjes së parave për familjet, ndërsa investimet alternative, përfshirë arin, mbeten një zgjedhje e kufizuar për një segment të vogël individësh. Megjithatë, sinjalet e fundit tregojnë një rritje të vëmendjes, veçanërisht në periudha kur inflacioni perceptohet si kërcënim për fuqinë blerëse dhe kur normat reale të interesit mbeten të ulëta.
Në këtë kontekst, ari shihet jo aq si mjet fitimi, por si një mënyrë për të ruajtur vlerën e kursimeve në kohë.
Një element dallues i tregut shqiptar është roli i arit fizik. Blerja e arit në formë bizhuterish apo monedhash mbetet forma më e zakonshme e ekspozimit ndaj këtij aktivi, shpesh e lidhur me traditën, sigurinë psikologjike dhe mungesën e besimit tek instrumentet financiare më komplekse, pak edhe me kulturën, duke qenë se konsiderohet dhuratë për ngjarje familjare.
Kjo e dallon Shqipërinë nga tregjet ku mbizotëron investimi në ar përmes fondeve të tregtueshme në bursë apo produkteve të strukturuara financiare. Në të njëjtën kohë, kjo sjell edhe rreziqe, nga mungesa e transparencës tek informaliteti dhe vështirësia për të vlerësuar saktë çmimin dhe cilësinë.
Marian Gjermeni, Drejtor i Departamentit të Operacioneve Monetaren pranë BSh-së, thotë për “Monitor” se, qasja e ndjekur nga Banka e Shqipërisë vitet e fundit ka rezultuar e ngjashme me atë të bankave të tjera qendrore, të cilat kanë rritur peshën e arit në rezervat e tyre.
“Ky fenomen ka rezultuar më i theksuar për bankat qendrore të vendeve me ekonomi në zhvillim krahasuar me ato të vendeve me ekonomi të zhvilluara. Rezervat e arit të Bankës së Shqipërisë vijojnë të jenë të krahasueshme me bankat qendrore të ngjashme. Gjatë vitit të fundit, Banka e Shqipërisë ka rritur sasinë e arit në rezervat e saj. Kjo qasje do të vijojë të ndiqet në vitet e ardhshme”, thotë z. Gjermeni.
Tregu dytësor
Tregu dytësor i arit është i lidhur ngushtë me sektorin e bizhuterive, me blerjen dhe rishitjen e arit të përdorur, me monedha dhe objekte që qarkullojnë jashtë kanaleve formale financiare. Ky është një treg që nuk matet lehtë, por që ekziston dhe aktivizohet veçanërisht në periudha pasigurie ekonomike.
Bizhuteritë prej ari vijojnë të shihen nga shumë familje jo vetëm si element estetik apo simbol social, por edhe si formë kursimi. Në mungesë të instrumenteve të thjeshta investuese dhe në kushte ku besimi te produktet financiare mbetet i kufizuar, ari fizik perceptohet si një aset i prekshëm, i kuptueshëm dhe i shpejtë për t’u kthyer në para në rast nevoje.
Në këtë segment, çmimi i arit ndërkombëtar shërben si pikë reference, por nuk reflektohet gjithmonë në mënyrë lineare. Diferencat në cilësi, në karatë, në kosto pune dhe në marzhet e ndërmjetësimit krijojnë një çmim real që shpesh është më pak transparent për konsumatorin.
Tregu dytësor i arit në Shqipëri karakterizohet edhe nga një nivel i lartë informaliteti. Transaksionet realizohen shpesh jashtë faturimit, pa dokumentacion të plotë dhe pa gjurmë të qarta fiskale, duke e bërë të vështirë monitorimin e volumit real të qarkullimit. Kjo situatë jo vetëm që kufizon mbrojtjen e konsumatorit, por krijon edhe hapësira për abuzime, nga përzierja e metaleve deri te nënvlerësimi i qëllimshëm i çmimit në momentin e blerjes.
Sipas Albina Spahiut, argjendare në Grand Gold Jewellery, lidhja e familjeve shqiptare me arin mbetet ende shumë e fortë dhe shpesh lidhet me idenë e një kursimi të sigurt. “Shumë klientë e shohin bizhuterinë jo vetëm si stoli, por si një mënyrë për të ruajtur vlerë. Kur çmimi i arit rritet në tregjet ndërkombëtare, kjo reflektohet menjëherë edhe në interesin për të shitur ose për të blerë ar të përdorur”, shpjegon ajo.
Sipas saj, një pjesë e konsiderueshme e qarkullimit ndodh pikërisht në këtë treg dytësor, ku individët sjellin bizhuteri të vjetra për t’i shitur ose për t’i kthyer në modele të reja. “Ka periudha kur njerëzit vijnë për të shitur ar, zakonisht kur kanë nevojë për likuiditet të menjëhershëm. Në raste të tjera, klientët sjellin ar të vjetër familjar dhe e përdorin si bazë për të realizuar një bizhuteri të re”, thotë znj. Spahiu.
Ajo shton se kërkesa për bizhuteri ari mbetet veçanërisht e fortë në raste festash familjare, ku tradita vazhdon të luajë një rol të rëndësishëm. “Në dasma, në lindjen e një fëmije, në përvjetorë apo në festa të tjera familjare, dhuratat në ar janë ende shumë të parapëlqyera. Është një traditë që vazhdon dhe shpesh shihet si një mënyrë për të dhënë një dhuratë me vlerë të qëndrueshme”, shprehet ajo.
Sipas znj. Spahiu, vitet e fundit është rritur edhe interesi për bizhuteri më cilësore, me karatë më të lartë dhe me gurë të çmuar. “Klientët po kërkojnë gjithnjë e më shumë ar me karatë më të lartë, ndërsa diamanti mbetet një nga gurët më të kërkuar, sidomos për unaza fejese apo dhurata në momente të rëndësishme familjare”, thotë ajo.
Importet e arit dhe bizhuterive, një treg i paqëndrueshëm në volum, por gjithnjë e më i shtrenjtë
Në vitet e fundit, ari është kthyer sërish në një aset strehë për investitorët në një klimë të mbushur me pasiguri ekonomike dhe gjeopolitike, duke shtyrë çmimin e tij në nivele historikisht të larta. Sipas Trade Economic, në 12 muajt e fundit, çmimi i arit është rritur rreth 70–74% në tregjet ndërkombëtare. Ky zhvillim global po reflektohet drejtpërdrejt edhe në strukturën e importeve shqiptare.
Tregu shqiptar i arit, i bizhuterive dhe i produkteve të ngjashme nuk po rritet domosdoshmërisht në sasi, por po bëhet gjithnjë e më i shtrenjtë. Të dhënat e INSTAT për importet e perlave natyrale, gurëve të çmuar, bizhuterive dhe monedhave tregojnë një dinamikë të fortë luhatëse në volum, por një rritje pothuajse të pandërprerë në vlerë, duke reflektuar ndikimin e çmimeve ndërkombëtare dhe ndryshimin e kërkesës.
Në periudhën 2015–2017, importet shfaqin një interval relativisht të qëndrueshëm në peshë, rreth 57–80 tonë, ndërsa vlera rritet gradualisht nga rreth 1.1 miliardë lekë në mbi 1.3 miliardë lekë. Në këtë fazë, tregu global i arit ishte relativisht stabil dhe luhatjet e çmimeve ishin të moderuara. Viti 2018 shënon një kthesë të dukshme, me pothuajse dyfishim të volumit të importuar krahasuar me vitin pararendës dhe një rritje të fortë të vlerës.
Tendenca vazhdon edhe në 2019, me volum të lartë dhe vlerë të qëndrueshme mbi 1.6 miliardë lekë, duke reflektuar një kërkesë më të madhe për bizhuteri dhe produkte të lidhura me arin në tregun vendas. Reflektimi i efekteve të pandemisë në 2020 shihet qartë. Pesha neto e importeve bie ndjeshëm, në vetëm rreth 38 tonë, niveli më i ulët i dekadës.
Megjithatë, vlera e importeve jo vetëm që nuk bie, por rritet, duke iu afruar 2 miliardë lekëve. Kjo tregon se, edhe pse tregtia fizike u tkurr, çmimi i arit në tregjet ndërkombëtare u rrit ndjeshëm, duke e bërë çdo kilogram të importuar më të shtrenjtë. Në vitin 2021 importet arrijnë nivelin më të lartë të dekadës në peshë, mbi 213 tonë, ndërkohë që vlera pothuajse dyfishohet krahasuar me vitin pararendës, duke kaluar 3.6 miliardë lekë.
Kjo periudhë përkon me një moment kur kërkesa globale për ar u rrit, ndërsa investitorët kërkonin mbrojtje nga inflacioni dhe pasiguritë në tregjet financiare. Pas këtij kulmi, viti 2022 shënon një tjetër rënie të fortë në volum, ndërsa vlera mbetet e lartë dhe vazhdon rritjen.
Kjo shkëputje mes peshës dhe vlerës bëhet edhe më e qartë në vitet 2023 dhe 2024, duke treguar se tregu po ndikohet më shumë nga çmimet ndërkombëtare sesa nga dinamika e kërkesës fizike në vend.
Në fakt, gjatë kësaj periudhe çmimi global i arit është rritur ndjeshëm, i shtyrë nga inflacioni i lartë, tensionet gjeopolitike dhe blerjet rekord nga bankat qendrore në mbarë botën. Kjo ka bërë që edhe tregje relativisht të vogla si ai shqiptar të reflektojnë të njëjtën prirje, më pak sasi fizike, por me vlerë gjithnjë e më të lartë.
Të dhënat paraprake për vitin 2025 tregojnë një stabilizim të volumit krahasuar me 2024, por me një rënie të lehtë në vlerë, e cila mund të lidhet me luhatjet e fundit të çmimeve globale dhe me një normalizim gradual të tregut pas rritjes së fortë të muajve të fundit. Megjithatë, sipas argjendarëve në tregun vendas, çmimet e bizhuterive prej ari kanë vijuar të rriten, duke reflektuar drejtpërdrejt shtrenjtimin e arit në bursat ndërkombëtare dhe kostot më të larta të furnizimit.
Ata tregojnë se, edhe kur sasia e shitjeve nuk rritet ndjeshëm, çmimi për gram është rritur krahasuar me vitet e mëparshme, duke e bërë çdo produkt më të kushtueshëm për konsumatorin. Aktualisht, çmimi për gram i floririt 14 karat ka arritur në 10 mijë lekë, me një rritje prej 54% krahasuar me dhjetorin.
A ka etje për arin?
In the Albanian market, while the impacts of global fluctuations are evident, the use of gold as an investment instrument is still modest compared to developed countries. Second-tier banks have offered investment opportunities in gold, but volumes remain small and activity has not taken off. Local experts estimate that factors such as limited information, volatility and operating costs influence this behavior.
The amount of gold held in Albanian banks' portfolios is low and its use for investment purposes has not reached high levels, suggesting that public awareness and interest remains relatively limited, although global trends are increasing./ Monitor
Lini një Përgjigje