FLASH
Shkruar nga Dr. Isuf Tushe
What should be done with the Sprig and what is the best solution?
Two months ago, someone wrote these few lines, in English and Albanian, on Linkedin:
SHPIRAG exploration phase and appraisal phase for OIL & GAS on dispatch!
Unfortunately it stopped! There is no more oil and gas exploration activity in SHPIRAG. Everything is empty. Abandoned. There was not even a guard!
Sadly over. No more exploration operations for oil and gas in SHPIRAG. Abandoned with no surveillance!
Who will be the "Next Empty Spoon for Albanians"?
The discovery in the Shpirag structure was officially declared by the Oxidental Petroleum Company, (OXY), with the Shpirag–1 well in 2001. 24 years have passed and for the last 16 years, Shpirag has been operated by the Shell Company. The latter and Petromanas before it, in fact, have received a concession for an oil/gas deposit localized by our specialists that OXY discovered and not a new exploration field, but the contract signed with the government has never been made public. In this long period of time, only 4 wells have been drilled, of which 3, Shpirag–2, 4, 5 have been tested for oil/gas and Shpirag–3 was discontinued for technical reasons. The Shpiragu 1, 2, 4 wells, which are almost duplicates of each other and of Shpiragu-5, about 1 km to the northwest, do not create a safe surface for drilling appraisal-exploitation wells or for calculating reserves. Therefore, since then this accumulation has remained as such, unknown, neither its contour nor its commerciality has been assessed, to be elevated to the category of a resource and put into exploitation.
Shell used only one probe the whole time. This means that it did not evaluate this discovery with much interest, otherwise it would have used an aggressive contouring-evaluation project with more than one probe. In our practice, the first well that discovers the bed is subjected to experimental study and immediately put into operation with an optimal regime. Meanwhile, based on these data, 3-4 wells are designed and drilled at the same time for preliminary contouring. The income is invested in contouring-evaluation of the bed and thus the time for its putting into operation is shortened. However, Shell does not apply either one or the other. In television debates, ideas have been put forward that the bed should not be exploited with one or two wells, because it creates negative effects on the movement of fluids in the reservoir. In a massive limestone bed, with a large oil-gas bearing layer, as claimed, the exploitation depression with depth gradually disappears and its influence up to the level of gas-oil or oil-water contact becomes negligible.
Throughout the entire course of the work that Shell carried out on this collection, but especially near or after each result and when the government was in difficult situations due to corruption in its ranks or during election periods or when specialists wrote about the staggering theft of natural hydrocarbon and mineral resources discovered over several years, Deputy Minister Rama and his deputy, Mrs. Balluku, with the pseudo-specialists from the ministry at Albpetrol, developed their ugly political propaganda, full of deception and lies, with the aim of maintaining power, while the company remained silent and never made public, in a scientific aspect, the interpretation of the results in progress.
The Deputy Prime Minister declared that "It is news that we cannot bear and should not share with others, etc.", but in fact there was no new news that the affair had been discovered since 2001 by OXY, while the rest was just propaganda! The public interviews of the Deputy Minister with an empty spoon spread everywhere, reaching their peak, from one city to another, throughout Albania, in his meetings with heads of state or in European institutions and even in New York. Our scoundrel became the main news of the day, turned into a legend, he would save not only us from the energy crisis but also the region. Our and prestigious international media wrote non-stop, they flooded TV screens with fake news and interviews with noisy journalists or selected party analysts, who are financed by the government. Rarely would a specialist in the field be invited among them to discuss our experience in oil/gas exploration and production and explain the truth about what was expected in Shpirag, but it was impossible because they would drown out the noisy serviles with their stale propaganda.
The discovery was sometimes promoted as a "great sea of oil", sometimes as "an important artery of oil and gas; with several thousand barrels/day . . . several hundred-thousand-million tons/year". It was preached as a giant, compared to Val d'Agri in Italy, to Saudi Arabia, . . . with its premium oil, . . the first time this has happened in our country, etc. The tellers spoke enthusiastically about the results, experience, reputation of Shell in exploration, about the gas stations in the world and that its arrival with investments in Albania was a great fortune for us, etc. But the delays or difficulties in drilling and testing the wells were justified by "limestone and breakage of the pump heads, probe heads" or "repeated breakage of the probes as a result of the geological formation", etc. Then, they continued with the technology that would bring the reserve out of the ground, for the Sovereign Fund with prominent people or foreign experts in economics and finance or that would be outside the state budget and would eliminate the poverty of pensioners, etc., empty promises but also to create some sophisticated variant of corruption.
K/ministri, me propogandën e tij i mohoi gjithë pasuritë minerare të zbuluara, i cilësoi të “shfrytëzuara . . . burime modeste, të keq-përdorura, . . . keq-shfrytëzuara”, me nafta të rënda bituminoze, squfurore, por flitet se nafta në Shpirag përmban 8–16% squfur. Rafinerinë në Ballsh e quante teknologji të vjetër, të degraduar, etj. Gjithë këto mashtrime kishin si qëllim për të ligjëruar dhe larguar vëmëndjen e publikut apo naftëtarëve mbi korrupsionin, shfrytëzimin barbar që po shkatërron plotësisht pasuritë natyrore dhe për të mbuluar gabimin e tij të rëndë që ҫoj për SKARP Uzinën e Përpunimit Thellë të Naftës Ballsh, vetëm për të kënaqur oligarkët e importit të karburanteve, ata të vendburimeve që refuzonin t’a furnizonin atë me naftë bruto dhe “investitorët” oligarkë të fshehur pas saj që kërkonin paratë.
Analizat e mia mbi Shpiragun dhe Shell-in, bazohen në ecurinë e kërkim-prodhimit në vendburimet tona, krahasuar edhe me atë në disa basene gjeologjike ku kamë punuar. Qëllimi im është që të shpjegoj se ҫ’përfaqëson ky zbulim, sa të interesuara janë kompanitë e huaja të investojn në të tilla shtratime por jo të mohoj naftëgazmbajtjen e Shpiragut dhe ky nuk më rezulton që të jetë si Val d’Agri në Itali. Mirëpo, dy drejtuesitë e qeverisë dhe specialistët mediokër pranë tyre deri në Albpetrol, “helmuan” publikun me mashtrime mbi këtë zbulim, ndërkohë që Shell-i nuk bëri kurrë transparencë mbi rezultatet e konturim–vlerësimit në këtë shtratim. Ishte qeveria ajo që me gënjeshtrat e saj avancoi aq shumë para rezultateve konkrete apo pritëshmërive dhe dështoi plotësisht. Pra, me injorancën e saj ajo e përdori mirë Shpiragun për propogandë politike, që të trashgoj sa më gjatë karriken e pushtetit të korruptuar.
E kamë theksuar se kompanitë e huaja serioze nuk investojn më për kërkimin e naftës/gazit në teritorin tonë, sepse sistemi politik i korruptuar nuk i favorizon ato, nuk është zgjidhur me ligj pronësia mbi tokën dhe të drejtën minerare, rrisku kërkimit dhe kosto e punimeve të tyre është e lartë, gjë që kërkon investime të mëdha, të cilat nuk mbulohen me sasinë e rezervave që mund të zbulohen dhe ato nuk kanë kapacitet shkencor për kërkim në zonat tektonike të rrudhosura gjeosinklinale, siҫ është teritori ynë. Nëse Shell-i do vazhdoj, me këtë ritëm si deri tani, për konturim-vlerësimin dhe vënien në shfrytëzim të këtij zbulimi do ti duhen pa frikë rreth 100 vite dhe me një kosto marramendëse, ku edhe fitimi i tij vihet në pikëpyetje!
Dështimin në kërkime e vërtetuan më së miri kompanitë Petromanas, Coparex, Sky Petroleum, OMV, OXY, etj., dhe tani Shell-i, megjithëse kontrata e nënshkruar me qeverinë favorizon vetëm atë. Shteti, nëse vlerësohej dhe vihej në shfrytëzim ky shtratim, do përfitonte vetëm ca thërrime nga kjo pasuri, një taksë minerare të reduktuar dhe vetëm 1% të prodhimit naftës. Shteti i fali gjithҫka këtyre kompanive edhe studimet tona, sepse fushat e reja që ato operuan ishin studiuar dhe përgatitur ndër vite nga specialistët e Institutit Naftës dhe ishin në pronësi të kompanisë shtetërore Albpetrol, për kërkim. Por ato prapë nuk arritën në sukses dhe nuk e panë të arsyeshme të sakrifikonin investimet e tyre për të vazhduar kërkimin e naftës/gazit në vendin tonë, sepse ka shtete me pasuri natyrore të mëdha që ju afrojn atyre fusha të reja për kërkim me kushte më të favorshme se ato që trajtova më sipër.
Shell-i, me sa duket nuk ka dorëzuar asnjë studim me konkluzionet përfundimtare dhe përspektivën në Shpirag, bazuar në rezultatet e punës disa vjeҫare në ato pak puse që shpoi. Këto janë detyrim kontraktor i shërbimit gjeologo–teknik për ҫdo kompani që ka aktivitet në një rajon. Shpresojë të ketë dorëzuar studimet e specialistëve të Institutit Naftës që i falën apo shitën servilat në institucionet tona dhe të dhënat e vrojtimeve gjeologjike, ato sizmike apo ato mbi kompletim-testimin e puseve të tij.
Edhe në zonën e shelfit detar, pas vitit 90’, erdhën disa kompani si AGIP, Deminex, Chevron, etj. Kryen punime sizmike me cilësi, bënë studime, shpuan disa puse kërkimi, por jo të gjithë i ҫuan deri në projekt që të kontrollonin strukturat perspektive. Gjatë testimit paraprak, nga të dhënat që ato dorëzuan, në disa shtresa është marrë gaz kondensat dhe naftë, disa të tjera me interes ato nuk i testuan se në atë kohë, institucionet tona filluan ti drejtonin militantë partie të paaftë, që ҫuan për të asistuar në sondat e shpimit specialistë mediokër, të pa përgjegjshëm që neglizhuan të vrojtonin cilësinë e punimeve gjatë aktivitetit të tyre operativ dhe studimor. Ato e shfrytëzuan momentin dhe nuk i vlerësuan shkencërisht këto rezultate dhe të investonin për të vazhduar më tej aktivitetin, por puset i konsideruan negativ, rezultatet jo komerciale dhe u larguan pa dhënë konkluzione të plota mbi perspektivën e kërkimit në ato blloqe. Pra, kompanitë e huaja të kërkimit në territorin tonë, si në det ashtu dhe në tokë, bënë një punë jo cilësore dhe jo shkencore duke e lënë prapë në mjergullë perspektivën e zbulimit të fushave me rezerva të reja.
Përvoja deri tani e kërkim–prodhimit për fusha të reja nafte dhe gazi me kompanitë konҫesionare, në teritorin tonë, në tokë dhe në det, tregon se ka dështuar plotësisht. Shell-i që operoi Shpiragun për disa vite, me kosto shumë të lartë dhe me një kontratë që i siguronte vetëm atij fitime financiare, nëse e vinte në shfrytëzim, nuk arriti prapë t’a konturonte dhe vlerësonte atë, për arsyet që i kamë trajtuar në disa shkrime. Po ashtu edhe një shtet serioz, jo ky i korruptuari, se ka të lehtë të bëjë kërkime në fusha të reja perspektive për naftë/gaz me investimet e tij. E vetmja mundësi për të bërë kërkime është vetë financimi i naftës, prandaj është emergjente rishtetëzimi vendburimeve ekzistuese që të sigurojn të ardhura për të investuar në kërkime. Në të kundërt, zbulimi fushave me rezerva të reja në Shqipëri do të mbetet vetëm një ëndërr për naftëtarët dhe popullin e varfër që pret të bëhet i pasur apo të hajë me “lugë floriri”!
Në momentin kur u hap lajmi se Shell-i, kishte kthyer majat nga thëmbrat, Ministria Energjitikës por edhe gazetarë apo ndonjë “specialist” pranë saj e përgënjeshtruan menjëherë atë. Megjithëse të mërzitur, se humbën benefitet, këta nëpër studio prapë tentojn të mashtrojn publikun duke i thurur lavde gjigandit Shell, por edhe viktimës tij tashmë të braktisur “gjigandit” Shpirag. Propoganda politike me gënjeshtra dhe mashtrime, për Shpiragun, u bë një sëmundje kronike e pashërueshme. Kudo shikonin ëndërra me Shell dhe Shpirag, por asnjë nuk fliste për dështimin e tij në konturim–vlerësimin e këtij shtratimi. Ja se si debatohet në një studio TV për Shell-in, për zbulimin në Shpirag dhe dëgjoni përgënjeshtrimin e qeverisë me tam-tamet e saj pas largimit të tij, https://www.youtube.com/watch?v=Pn5NJ8sCbQM
Për mendimin tim Shell-i, u largua përgjithmonë, e braktisi “Val-d’Agrin” tonë, e mbylli historinë me Shpiragun, zhduku nga defterët milionat e investuara, la pas ca roje për reliket e tij në sheshin e pa ri-gjeneruar, i hodhi në lojë një shifër imagjinare rezervash prognozë gazetarëve dhe qeverisë që të vazhdojn debatin, por pa e kuptuar se herë pas here, këta i bëjnë reklamë këtij zbulimi në interes të kompanisë që t’a mbajë peng Shpiragun deri sa t’ja shesi ndonjë kompanie tjetër që të marrë parat e investuara. Pritej kjo, kështu luajn kompanitë e huaja me pasuritë natyrore në vendet e korruptuara. Kjo i intereson edhe qeverisë që të vazhdoj Tam-Tamet e propogandës për zgjedhjet elektorale, më pas presim për ndonjë zbulim të ri naftëgazmbajtës, siҫ e mbylli ajo përgënjeshtrimin e saj. Në fund të mandatit tjetër mbarojn kontratatë e qeverisë me oligarkët e saj në vendburimet ekzistuese. Kjo përkon me shkatërrimin e plotë të tyre dhe qeveria e më ka të lehtë që me një VKM ja u falë ato si pasuri pa vlerë, të keq-përdorura, të keq-shfrytëzuara, etj., “investitorëve aksionerë” që ka fshehur pas tyre. Me këtë klasë politike të korruptuar, kaq fitojm ne nga pasuria jonë. Kaq fituam dhe nga gazsjellësi TAP, vetëm ca roje tubacioni, asgjë tjetër se benefitet e tij i marrin politikanët, por fatkeqsisht rojet e Shell-it vetëm pak ditë qëndruan atje.
Atëherë, lind pyetja ҫfarë duhet bërë me Shpiragun dhe cila është zgjidhja më e mirë?
- Qeveria menjëherë duhet të sqaroj me Kompaninë Shell, nëse është larguar apo do vazhdoj konturim-vlerësimin, nëse jo, ajo duhet të pezulloj ligjin mbi dhënien me konҫesion të Shpiragut apo fushatë tjera perspektive për kërkim-prodhimin e naftës/gazit, sepse nuk ka interes ekonomik edhe nëse ndryshohen termat e kontratës, që për mua janë skandaloze. Negociatorët e saj të përgjigjen ligjërisht për këto terma të sajuara që favorizojn vetëm Shell-in dhe mashtruan popullin lidhur me fitimet nga Shpiragu. Po ashtu, AKBN ka përgjegjësi direkte që ka lejuar shkeljen e afateve të kontratës! Nëse Shell-i kthehet, termat e saj me ndarje prodhimi duhet të rishikohen, njëlloj si i ka bota, si dhe afatet e punimeve në ҫdo etapë.
- Nëse Shell-i nuk vjenë më, qeveria ligjërisht duhet t’a detyroj atë që të deklaroj zyrtarisht largimin dhe t’i pezulloj kontratën, ndryshe ai do e mbajë peng Shpiragun deri sa t’ja shesë ndonjë kompanie tjetër përkundrejt investimit që ka bërë. Qeveria s’duhet t’a lejoj atë, se ai është operator që t’a zhvilloj këtë pasuri, por nëse ai e shikon pa interes investimin dhe largohet, këtë pasuri ai ja kthenë shtetit dhe s’ka të drejtë t’a shesi. Ky fenomen është bërë modë tek ne, në vendburimet e naftës/gazit, ku kompanitë konҫesionare i shfrytëzojn ato barbarisht aq sa duan, nuk i paguajnë detyrimet shtetit dhe largohen duke i shitur ato tek simotrat e tyre, si me qënë pronarë legjitim, marrinë paratë dhe largohen, kurse qeveria miraton transferimin e pasurisë tek konҫesionari tjetër, sepse midis tyre qëndron korrupsioni?
- Para se kompania Shell të prishë kontratën me qeverinë, duhet të kryej një studim integrues, kompleks gjeologo-gjeofizik, për këtë shtratim, me konkluzione dhe rekomandime bazuar në të dhënat faktike dhe rezultatet që ajo ka marrë gjatë aktivitetit të saj, ku të japi arsyet e largimit. Studimi të miratohet në instancat përgjegjëse, për të konfirmuar largimin. Bashkë me studimin, kompania e ka detyrim ligjor të dorëzoj gjithë të dhënat faktike gjeologo-teknike, punimet sizmike, studimet e saj dhe ato të specialistëve të Institutit Naftës, për Shpiragun, që qeveria ja ka dhënë falas, si dhe të ruajë konfidencialitetin e tyre.
- Qeveria me specialistë ekspertë në fusha të ndryshme të analizojë zbatimin e kontratës së nënshkruar, shkeljet në termat e saj, vonesat sipas afateve të parashikuara për ҫdo etapë në konturim-vlerësimin e shtratimit deri mos vënien e tij në shfrytëzim dhe largimin parakohe. Të llogariten të gjitha humbjet dhe qeveria të ҫojë Shell-in në gjykatën ndërkombëtare që t’i paguajë sipas ligjit detyrimet shtetit tonë.
- Të formohet urgjentisht një grup modest studimor-drejtues për të vazhduar aktivitetin e punimeve në Shpirag, i përbër nga specialistë me eksperiencë, i cili të filloj me studimin gjeologjik, të hartoj projektin e konturim-prodhimit me afatet përkatëse, komercialitetin e shtratimit, etj. Ndërkohë të bëjë studimin eksperimental të puseve Shpiragu-1, 2, 4, 5 dhe nëse kanë interes ekonomik të vihen në shfrytëzim me regjim optimal. Ky grup të varet financiarisht nga Ministria Energjitikës dhe aktiviteti tij të miratohet prej saj, ndërsa të ardhurat që do sigurohen nga shfrytëzimi i puseve ekzistues apo ata në ecuri të depozitohen në një llogari të veҫantë dhe të përdoren vetëm për zhvillimin e vendburimit.
- Ky grup studimor-drejtues, modest me specialistë me përvojë, le të përbëj “qelizën” e krijimit të Institutit Shkencor të Naftës, pa të cilin nuk zbulohen dhe as shfrytëzohen pasuritë natyrore, prandaj kjo është një kërkesë e përsëritur disa herë pranë qeverive të heshtura. Nëse do kishim Institutin e Naftës, që politika e asgjesoi për interesat e saj, kërkimi në Shpirag, në Dumre dhe në fushatë tjera perspektive apo shkatërrimi vendburimeve të naftës/gazit s’do kishin këtë histori dështimesh që shoqërohet me humbje të mëdha, disa miliard Euro, s’do kishim as vjedhje, as korrupsion dhe as emigimin masiv.
- Gjeologjia e Shpiragut dhe gjithë teritorit tonë, përfshirë edhe shelfin detar, është e komplikuar dhe këtë duhet t’a studiojn vetëm specialistët tanë. Qeveritë të mos gënjejn vehten, as popullin, me konҫesionarët e huaj apo oligarkët e tyre shqiptarë, as me investitorët strategjik, se të gjithë njëlloj janë, i provuam në gjithë këto vite që se kanë idenë dhe humbëm. Kjo është arsyeja kryesore e dështimit në kërkime dhe pse ata i janë vërsulur vetëm vendburimeve të zbuluara nga specialistët tanë. Kemi specialistë me eksperiencë akoma, mbase të gatshëm për të kontribuar me studime dhe të transmetojn eksperiencën e tyre tek specialistët e rinj. Kështu si ne e kanë pësuar disa shtete në ballkan dhe gjetkë që privatizuan naftën.
- Qeveria, me një grup specialistësh ekspertë, të analizoj konҫesionet në vendburimet e naftës/gazit, etj., ku kontratatë kanë dështuar tërsisht sepse në termat e tyre ka shkelje të rënda që janë arsye të ligjëshme për t’i pezulluar ato dhe të rishtetëzoj vendburimet, të cilët janë një bazë e fuqishme për vetë-investimin e tyre, për zbulimin e fushave perspektive me rezerva të reja dhe në ringritjen e Industrisë Naftës apo atë të Mineraleve, etj. Të ardhuratë prej tyre zënë një pjesë të mirë në buxhetin e shtetit dhe duhet të përdoren për rritjen e mirqënies popullit. Pasuritë e zbuluara, nuk zëvëndësohen as me zbulimin në Shpirag apo të ndonjë tjetër dhe as me hidrogjenin që ҫlirohet në minierën e kromit Bulqizë.
- Therefore, their retesting is urgent, because they are being destroyed and at least to save what is left. In a video posted by Blendi Fevziu, it is seen how Bankers Petroleum has been destroying the Patos-Marinëz oilfield for 20 years. It is observed that an emulsion consisting of OIL (in low %) + WATER WITH CHEMICALS (which are injected at high pressure into the layer) + SAND (from the destruction of the oil-bearing layers) comes out of the well. This is its only investment to apply this barbaric exploitation method, which is not recommended in this oilfield with unstable sandy layers and highly viscous oil. The video does not need much comment, an oil specialist clearly distinguishes the state in which this resource has been reduced, but the journalist does not know what the mixture is that the well produces, he published it as an achievement of the company that has invested in introducing this "advanced technology" in the exploitation of the resource. If he knew what that mixture is, which is the result of the negative destructive effect that this technology brings, he would not have even taken the trouble to prepare and show this video, because it spoils the work of the government and its thieves. We Albanians exploited this resource for 50 years and we have never seen it in this miserable state. Our specialists did not allow sand or water to enter the well during exploitation. The situation became alarming, the exploitation regime was immediately reduced and work was carried out to strengthen the reservoir around the wellhead to prevent these phenomena and not stimulate them as Bankers Petroleum does./Pamphlet
Isuf Tushe, Petroleum Geologist, Doctor of Geological Sciences
Lini një Përgjigje