FLASH
Shkruar nga Pamfleti
The alliance aims for member countries to invest 5% of GDP in defense by 2035. However, personnel shortages, fragmentation of the arms industry, and dependence on the United States remain major obstacles…
When the heads of state and government of NATO member countries gather on Tuesday and Wednesday for their annual summit, the focus of discussions will be not only on broad strategic directions but also on big numbers. Above all, it will be about the amounts that the 32 member countries of the alliance now spend on defense. Since 2014, they have spent a total of around 15.7 trillion euros on military purposes. That is roughly the same as the annual economic output of the entire European Union. And this spending is expected to increase further.
Two or five percent?
At the NATO summit a year ago in Madrid, the 32 member countries decided to finally spend at least 2 percent of their Gross Domestic Product (GDP) on defense.
The 2 percent target had actually been adopted in 2002, but only a few countries had respected it. It was only after threats and criticism from US President Donald Trump that a new dynamic was created.
On the eve of this year's summit in Ankara, all countries announce that they have already achieved the 2 percent target.
However, the transatlantic alliance has now set a new target. By 2035, countries must increase defense spending to 5 percent of GDP, especially to counter the threat that NATO sees as posed by Russia.
It also defines how these funds should be used. At least 3.5 percent of GDP should go to armaments and soldiers' salaries, while 1.5 percent should go to infrastructure and expanding the capabilities of the defense industry.
Who has made progress?
Whether this ambitious goal can be achieved remains highly uncertain. One only has to look at the differences between countries.
Only three of the 32 member states are close to the new target. Lithuania, Latvia and Poland already spend around 4 percent of GDP on defense. Since 2014, they have more than doubled their military budgets.
Similar efforts have been made by other countries along NATO's eastern flank. However, these countries will also have to significantly increase spending over the next decade.
The challenge is even greater for states that have only limitedly increased their military budgets since 2014.
Paradoxically, the United States itself, measured as a percentage of GDP, has reduced defense spending during this period, but remains the main pillar of NATO.
Ndërkohë, më shumë se një duzinë vendesh anëtare vetëm së fundmi kanë arritur të kalojnë pragun prej 2 për qind.
Ku shkojnë paratë?
Analistë në vende të ndryshme shprehin dyshime për mënyrën se si shumë shtete e kanë arritur papritur objektivin prej 2 për qind.
Flitet për kontabilitet kreativ apo edhe për truke, kur si në Kanada ose Spanjë edhe shpenzimet për rojën bregdetare dhe mbrojtjen kufitare përfshihen papritur në buxhetin e mbrojtjes. Në Itali, ndërtimi dhe rikonstruksioni i urave dhe linjave hekurudhore klasifikohen tashmë si projekte infrastrukturore ushtarake.
Madje llogariten edhe përfitimet e sigurimeve shoqërore për ushtarakët në pension dhe bashkëshortët e tyre. Kjo rrit ndjeshëm kostot e personelit dhe ndihmon disa vende që ta çojnë buxhetin ushtarak mbi pragun vendimtar prej 2 për qind.
Për këtë arsye, për shumë vite shpenzimet për personelin përbënin zërin më të madh të buxheteve të mbrojtjes të vendeve të NATO-s. Vetëm pas pushtimit rus të Ukrainës miliarda euro kanë filluar të orientohen sërish në blerjen e pajisjeve ushtarake dhe zhvillimin e sistemeve të reja të armatimit.
Vetëm vendet evropiane të NATO-s kanë shpenzuar rreth 1,8 trilionë euro për mbrojtjen gjatë katër viteve që nga fillimi i luftës në Ukrainë. Sipas NATO-s, gati 30 për qind e kësaj shume është investuar në pajisje ushtarake dhe zhvillimin e sistemeve të reja të armëve.
Megjithatë, kjo ende nuk pasqyrohet në depot e armatimit, sipas një analize të kompanisë konsulente McKinsey. Madje, arsenalet evropiane janë sot më të vogla se para sulmit të Rusisë ndaj Ukrainës.
Arsyeja është se Evropa ka dërguar armë në Ukrainë, ka nxjerrë jashtë përdorimit sisteme të vjetra dhe tani, në shumë raste, duhet të presë me vite për zëvendësimin e tyre.
Kompanitë e armatimeve në rritje
Premtimet për miliarda euro investime nuk kanë sjellë ende një bum të madh në linjat e prodhimit, por kanë nxitur ndjeshëm një kategori investimesh që dikur konsiderohej e diskutueshme: aksionet e prodhuesve të armëve.
Vlera e tyre ishte rritur menjëherë pas fillimit të luftës në Ukrainë, por mori një shtysë edhe më të fortë kur Shtetet e Bashkuara, nën drejtimin e Donald Trump, filluan të distancohen nga roli i tyre si garantuesi kryesor i sigurisë së Evropës.
Në vjeshtën e vitit 2025, njëqind kompanitë më të mëdha të armatimeve të listuara në bursë arritën në disa raste nivele rekord. Që atëherë, entuziazmi në treg është zbutur disi.
Një problem mbetet
Të gjithë duan të përfitojnë nga rritja e shpenzimeve ushtarake, por realizimi i saj është shumë kompleks, sidomos në Evropë.
Pavarësisht deklaratave për forcimin e bashkëpunimit ndërkombëtar, vendet vazhdojnë të këmbëngulin që kontrollin mbi çështjet e mbrojtjes ta mbajnë në nivel kombëtar.
Për këtë arsye, NATO ka më shumë se 30 buxhete të ndryshme të mbrojtjes, mbi 30 sisteme të ndryshme të prokurimeve ushtarake dhe mbi 30 industri kombëtare të armatimeve. Veçanërisht në Evropë, kjo ka krijuar një industri të fragmentuar të mbrojtjes.
Sipas shoqatës evropiane të industrisë së mbrojtjes ASD, krahas 30 kompanive më të mëdha të armatimeve, në këtë sektor operojnë rreth 2.500 ndërmarrje të vogla dhe të mesme.
Pasoja e kësaj strukture është e dukshme në arsenalet evropiane. Në vend që të prodhojnë në numër të madh platforma të standardizuara, kompanitë evropiane ndërtojnë versione të ndryshme të të njëjtave sisteme armësh.
Aktualisht, në Evropë janë në përdorim më shumë se 200 sisteme kryesore armësh. Për krahasim, Shtetet e Bashkuara përdorin vetëm rreth 40 sisteme të tilla.
Proteksionizmi kombëtar pengon gjithashtu funksionimin e përbashkët të sistemeve të ndryshme ushtarake. Si pasojë, prodhuesit dhe ushtritë detyrohen të zhvillojnë, prodhojnë dhe mirëmbajnë shumë teknologji në mënyrë të dyfishtë.
Kjo nuk prek vetëm pajisjet fizike, por edhe softuerët, të cilët po bëhen gjithnjë e më të rëndësishëm për funksionimin e sistemeve moderne të armëve.
Edhe projektet zyrtare të bashkëpunimit nuk kanë qenë më të suksesshme. Shembulli më i njohur është projekti franko-gjerman për avionin luftarak të së ardhmes FCAS, i cili u përball me mosmarrëveshje të shumta mes partnerëve.
Ai është vetëm një nga disa projekte ambicioze evropiane të mbrojtjes që kanë hasur vështirësi për shkak të interesave dhe koordinimit kombëtar.
Gjithmonë (jo) gati
Pavarësisht miliardave që po investohen në armë të reja dhe infrastrukturë, mbetet një pyetje thelbësore: kush do t'i përdorë ato? Sipas specialistëve, NATO përballet me mungesë ushtarësh.
Vendet evropiane të NATO-s mund të mobilizojnë pothuajse dy milionë ushtarë aktivë, vetëm pak më shumë sesa forcat që mund të vendosin të vetme Shtetet e Bashkuara.
Megjithatë, numri i ushtarëve aktivë në të gjitha vendet e NATO-s është rritur vetëm në mënyrë të kufizuar që nga fillimi i luftës në Ukrainë. Bëhet fjalë për ushtarakë profesionistë, të cilët teorikisht mund të dislokohen menjëherë. Në praktikë, megjithatë, NATO llogarit se aktualisht ka në dispozicion vetëm deri në 40.000 ushtarë që mund të angazhohen me shpejtësi në rast emergjence.
Meqenëse rreziku i një skenari të tillë është shtuar ndjeshëm gjatë katër viteve të fundit, aleanca miratoi vitin e kaluar një "Force Model" (Model i Forcave) të ri.
Ky model synon të mundësojë mobilizimin e më shumë se 100.000 ushtarëve brenda dhjetë ditësh, ndërsa brenda 30 deri në 180 ditëve të mund të mobilizohen deri në 500.000 ushtarë. Ky është një objektiv shumë ambicioz.
Vetëm pak vende anëtare të NATO-s kanë ende shërbim të detyrueshëm ushtarak. Rikthimi i tij nuk gëzon mbështetje të gjerë, ndërsa rekrutimi i ushtarëve të rinj po ecën me vështirësi.
Varësia nga Shtetet e Bashkuara
Aktualisht, të vetmit që konsiderohen realisht të gatshëm për një konflikt të madh janë amerikanët.
However, it is the United States that is signaling a gradual withdrawal and increasingly seeing the transatlantic alliance as a financial burden. Despite this, the relationship with Europe remains much more than symbolic for the US.
Up to 90,000 American soldiers are stationed at more than 50 military bases scattered at strategic points in Europe. These bases make Europe and NATO extremely important to American interests, so they cannot be easily abandoned.
But addiction works both ways.
Without American support, Europe would face huge gaps in military capabilities, which the war in Ukraine has clearly highlighted and which the rest of NATO has yet to fill. It lacks logistical capabilities, reconnaissance capabilities, intelligence information, and crucial military equipment.
The International Institute for Strategic Studies (IISS) has calculated that just replacing US equipment for land, naval and air forces would cost Europe between $270 billion and $345 billion, depending on the scenario.
This amount represents about two-thirds of all defense spending by European countries last year.
The highest cost would be for the air force. In this sector alone, the purchase of about 400 new fighter jets would be necessary. But this would not be enough.
If Europe were to replace the US troops stationed on the continent, an additional $12 billion would be needed, according to the IISS, in addition to the planned increase in defense spending.
The organizational challenge would also be enormous. Europe would have to create new command and control structures, as well as take over a number of key functions that have until now been led by the United States.
Although the leaders of the member states appear calm in public, tensions behind the scenes are evident. This was recently demonstrated by French President Emmanuel Macron, who called on the United States to carry out any possible reduction of its military presence in Europe in a coordinated manner and in consultation with allies.
Whether this request will be answered at the NATO summit in Ankara remains unclear. / Pamphlet adapted from NZZ/
Lini një Përgjigje