TAGS-AT E JAVËS

Rajoni dhe Bota29 Mars 2025, 07:39

Si do të përfundojë universi? Dy skenarët që japin shkencëtarët amerikanë

Shkruar nga Pamfleti
Si do të përfundojë universi? Dy skenarët që japin
Shi meteorësh mbi Observatorin Kombëtar Kitt Peak në Arizona, SHBA, shtëpia e Instrumentit Spektroskopik të Energjisë së Errët (DESI)/Foto AP

Shkencëtarët po i afrohen më shumë kuptimit të natyrës së një force misterioze të quajtur energjia e errët  dhe se si ajo ndikon në fatin e universit.

Forca e madhe dhe e fortë  e cila përbën pothuajse 70% të universit  po i shtyn të gjithë yjet dhe galaktikat larg njëri-tjetrit me një ritëm gjithnjë e më të shpejtë.

Një pyetje që shkencëtarët po përpiqen t'i përgjigjen është nëse kjo energji e errët është një forcë e qëndrueshme, diçka që shkencëtarët kanë besuar prej kohësh, apo nëse është duke u dobësuar, një pikëpamje që u përforcua pas gjetjeve të paraqitura më 20 mars në Konferencën Botërore të Fizikës të Shoqatës Amerikane të Fizikës në Anaheim, Kaliforni.

Siç raporton Independent , gjetjet vijnë nga një bashkëpunim ndërkombëtar kërkimor që po krijon një hartë 3D për të parë se si galaktikat janë përhapur dhe grumbulluar gjatë 11 miliardë viteve të historisë së universit. Monitorimi me kujdes i lëvizjes së galaktikave i ndihmon shkencëtarët të mësojnë për forcat që i lëvizin ato.

Instrumenti Spektroskopik i Energjisë së Errët (DESI) do të hartojë rreth 50 milionë galaktika dhe kuazare deri në fund të studimit të tij në 2026.

Bashkëpunimi i quajtur DESI (Instrumenti Spektroskopik i Energjisë së Errët) publikoi analizën e tij të parë të gjashtë milionë galaktikave dhe kuazareve vitin e kaluar dhe tani ka shtuar më shumë të dhëna, duke e çuar numrin në afro 15 milionë. Rezultatet e tyre të përditësuara, të kombinuara me matje të tjera  shpërthimet e yjeve, mbetjet e dritës nga universi i ri dhe shtrembërimet në formën e galaktikave  mbështesin idenë se energjia e errët mund të jetë në rënie.

Bashkëpunimi synon të hartojë rreth 50 milionë galaktika dhe kuazare deri në fund të sondazhit të tij në vitin 2026. Përpjekje të tjera në mbarë botën janë fokusuar gjithashtu në energjinë e errët dhe janë vendosur të nxjerrin të dhënat e tyre në vitet e ardhshme, duke përfshirë misionin Euklid të Agjencisë Evropiane të Hapësirës dhe Observatorin Vera C. Rubin në Kili.

Dy skenarët

Nëse energjia e errët është e qëndrueshme, shkencëtarët thonë se universi ynë mund të vazhdojë të zgjerohet përgjithmonë, duke u bërë gjithnjë e më i ftohtë dhe i vetmuar. Derisa të arrijë fundin e tij në një skenar të quajtur Ngrirja e Madhe , kur çdo gjë përfundimisht largohet aq larg sa që as drita nuk mund të kapërcejë hendekun midis galaktikave.

Nëse energjia e errët prishet me kalimin e kohës, gjë që tani duket e mundshme, universi një ditë mund të ndalojë së zgjeruari dhe përfundimisht të shembet në një skenar të kundërt të Big Bengut, i njohur si Big Crunch .

si do të përfundojë universi

Lini një Përgjigje