FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Në një periudhë të shkurtër kohore, katër diktatorë afatgjatë, në Tunizi, Egjipt, Libi dhe Jemen, u rrëzuan nga pushteti...
Pesëmbëdhjetë vjet më parë, vetëdjegia e Mohammed Bouazizit në Tunizi ndezi një valë protestash panarabe që tronditi themelet e regjimeve autoritare në Lindjen e Mesme dhe Afrikën e Veriut. Miliona qytetarë dolën në rrugë duke kërkuar dinjitet, drejtësi sociale dhe qeverisje demokratike, duke sfiduar sisteme të ndërtuara mbi korrupsionin, represionin dhe përjashtimin politik.
Në një periudhë të shkurtër kohore, katër diktatorë afatgjatë, në Tunizi, Egjipt, Libi dhe Jemen, u rrëzuan nga pushteti. Pranvera Arabe u perceptua gjerësisht si një moment historik, që tregonte se autoritarizmi nuk ishte një fatalitet i pashmangshëm për botën arabe. Megjithatë, reagimi i regjimeve ishte i ashpër: dhunë masive, arrestime dhe shtypje sistematike e protestave.
Në disa vende, si Bahreini apo Algjeria, protestat u shtypën shpejt. Në të tjera, si Siria, Libia dhe Jemeni, ato u shndërruan në konflikte të dhunshme dhe luftëra civile. Në këtë panoramë të errët, Egjipti dhe Tunizia u dalluan fillimisht si shembuj të rrallë të tranzicioneve demokratike relativisht të suksesshme.
Egjipti dhe Tunizia: shpresa dhe zhgënjimi
Në të dy vendet u ndërmorën hapa të rëndësishëm drejt demokracisë: u hartuan kushtetuta të reja, u mbajtën zgjedhje pluraliste dhe u krijuan institucione të reja politike. Pjesëmarrja e lartë e qytetarëve në zgjedhje tregoi qartë etjen për ndryshim demokratik.
Megjithatë, këto procese rezultuan më të brishta sesa pritej. Në Egjipt, edhe pse forcat politike të dala nga Vëllazëria Myslimane fituan zgjedhje dhe referendume, pushteti real mbeti në duart e “shtetit të thellë”: ushtrisë, shërbimeve të sigurisë, gjyqësorit dhe aparatit mediatik. Në vitin 2013, ushtria përmbysi presidentin e zgjedhur Mohamed Morsi, duke i dhënë fund procesit demokratik.
Abdel Fattah el-Sisi konsolidoi pushtetin përmes represionit masiv, ndalimit të opozitës, kontrollit të mediave dhe zgjedhjeve pa konkurrencë reale. Shumë analistë e konsiderojnë sistemin e tij më represiv se ai i Hosni Mubarakut.
Tunizia, nga ana tjetër, arriti të ruajë demokracinë për më shumë kohë. Megjithatë, zgjedhja e presidentit Kais Saied në vitin 2019 shënoi fillimin e fundit të këtij eksperimenti. Në vitin 2021, Saied përqendroi pushtetin në duart e tij, pezulloi parlamentin dhe dobësoi ndjeshëm ndarjen e pushteteve. Sot, Tunizia konsiderohet gjerësisht se është kthyer në nivele autoritarizmi të ngjashme me periudhën para Pranverës Arabe.
Mësimet e nxjerra nga regjimet autoritare
Një nga mësimet kryesore që regjimet arabe nxorën nga protestat e viteve 2010–2011 ishte se kontrolli i tyre nuk kishte qenë mjaftueshëm i fortë. Si në Egjipt ashtu edhe në Tunizi, kuadri ligjor dhe politik u ridizajnua për të parandaluar çdo formë mobilizimi popullor.
Ligjet kundër protestave, kriminalizimi i opozitës, zgjedhjet e manipuluara dhe ndryshimet kushtetuese janë bërë mjete standarde për ruajtjen e pushtetit. Çdo formë kundërshtimi trajtohet si kërcënim për sigurinë kombëtare.
Problemet strukturore mbeten
Pavarësisht shtypjes politike, shkaqet themelore që çuan në Pranverën Arabe vazhdojnë të ekzistojnë – madje në shumë raste janë përkeqësuar. Korrupsioni mbetet i përhapur, pabarazia sociale është rritur dhe kushtet ekonomike janë përkeqësuar në pjesën më të madhe të rajonit.
Shumica e vendeve arabe renditen dobët në indeksin e perceptimit të korrupsionit dhe në vlerësimet ndërkombëtare për sundimin e ligjit. Varfëria, inflacioni dhe mungesa e perspektivës ekonomike, veçanërisht për të rinjtë, janë bërë burim i vazhdueshëm pakënaqësie.
Demokracia mbetet aspiratë popullore
Një element thelbësor që regjimet nuk kanë arritur ta shuajnë është dëshira e qytetarëve për demokraci. Sondazhet tregojnë se shumica dërrmuese e qytetarëve arabë vazhdojnë ta mbështesin demokracinë dhe e lidhin atë me lirinë, drejtësinë dhe barazinë. Pranvera Arabe, pavarësisht dështimeve, shihet ende pozitivisht nga një pjesë e madhe e opinionit publik.
Pranvera Arabe nuk ka përfunduar
Rrëzimi i Bashar al-Assadit në fund të vitit 2024, pas më shumë se një dekade konflikti, tregoi se autoritarizmi nuk është i pathyeshëm dhe se ndryshimi mund të vijë edhe pas një kohe të gjatë. Protestat e fundit, veçanërisht mes të rinjve në disa vende arabe, sugjerojnë se një valë e re pakënaqësie është e mundshme.
Regjimet arabe janë të vetëdijshme për këtë rrezik dhe reagojnë me frikë dhe represion. Megjithatë, historia tregon se lëvizjet popullore nuk paralajmërojnë ardhjen e tyre. Pranvera Arabe mund të jetë shtypur, por ajo nuk është shuar. Populli, herët a vonë, ka prirjen ta thotë fjalën e fundit./Përshtati "Pamfleti" nga "Aljazeera"
Lini një Përgjigje