FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Bllokimi i Ngushticës së Hormuzit dhe tensionet ushtarake rrisin çmimet dhe pasigurinë energjetike
E shtuna shënoi një muaj që nga momenti kur Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli nisën sulmet kundër Iranit, duke shkaktuar një luftë që tronditi tregjet globale të naftës.
Konflikti, i cili fillimisht synonte çmontimin e kapaciteteve bërthamore të Iranit, është shndërruar shpejt në një betejë për kontrollin dhe të ardhmen e Ngushticës së Hormuzit, një nga rrugët më të rëndësishme për tregtinë globale të naftës dhe gazit.
Irani ka bllokuar në mënyrë efektive ngushticën, duke penguar mijëra cisterna të hyjnë ose të dalin nga Gjiri Persik dhe duke ndaluar kalimin e dhjetëra milionë fuçive naftë dhe produkte të tjera çdo ditë. Para luftës, rreth 20 milionë fuçi kalonin çdo ditë përmes kësaj rruge, ekuivalente me rreth një të pestën e kërkesës globale.
Çmimet rriten
Nafta është një mall i tregtueshëm globalisht, me çmime të përcaktuara në tregjet ndërkombëtare, çka do të thotë se çdo ndërprerje e furnizimit, aq më tepër një e tillë në Lindjen e Mesme, rrit kërkesën për burime alternative.
Para nisjes së luftës, çmimi i naftës bruto ishte rreth 70 dollarë për fuçi, me Brent në 72 dollarë dhe West Texas Intermediate në 67 dollarë.
Me përshkallëzimin e konfliktit, përfshirë sulmet e Iranit ndaj infrastrukturës energjetike në Gjirin Persik dhe goditjet e Izraelit ndaj fushave të gazit iranian, çmimet u rritën me më shumë se 30%. Gjatë javës së dytë të luftës, ato arritën në një rekord prej rreth 119 dollarësh për fuçi.
Ndërkohë që disa anije kanë arritur të kalojnë, trafiku është reduktuar pothuajse në minimum, duke nxjerrë nga tregu global rreth 180 deri në 250 milionë fuçi naftë, sipas disa vlerësimeve.
“Kjo është një shkallë e paprecedentë e ndërprerjes së energjisë në nivel global, me rreth 15 milionë fuçi ekuivalent nafte në ditë të hequra nga tregu,” tha Matthew Bernstein, zëvendëspresident për analizën e naftës dhe gazit në Amerikën e Veriut në Rystad Energy, për Washington Examiner.
Deri të premten pasdite, çmimet mbeteshin rreth nivelit 100 dollarë për fuçi, me Brent në rreth 113 dollarë dhe West Texas Intermediate në 99 dollarë.
Përpjekje për të qetësuar tregjet
Ka pasur një përpjekje të përbashkët ndërkombëtare për të frenuar rritjen e çmimeve, pasi ndërprerjet në transport kanë rritur koston e benzinës, karburantit për avionë dhe mallrave të tjera si heliumi, squfuri dhe plehrat kimike.
Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë ka rënë dakord të lirojë një sasi rekord prej 400 milionë fuçish nga rezervat globale, ndërsa vetëm SHBA ka liruar 172 milionë fuçi nga Rezerva Strategjike e Naftës.
IEA ka rekomanduar gjithashtu që qytetarët të punojnë nga shtëpia, të udhëtojnë më pak me avion dhe të ngasin më ngadalë për të ulur kërkesën për energji.
“Këto janë faktorët që në thelb po drejtojnë tregun,” tha Neil Atkinson, ish-drejtues i divizionit të industrisë së naftës dhe tregjeve në IEA, për Washington Examiner.
Sa i përket tregut, shtoi ai, rezervat strategjike, kufizimet e kërkesës dhe mungesat në disa vende janë elementët që ndikojnë më shumë.
Çmimet ranë disi në ditët e para të luftës pas njoftimit për lirimin e rezervave, me Brent dhe WTI që u tregtuan rreth 85 dollarë për fuçi. Më pas, IEA vlerësoi se kjo ndërhyrje uli çmimet me rreth 18 dollarë për fuçi.
Megjithatë, analistët theksojnë se situata mbetet e paqëndrueshme, pasi tregjet ndikohen fort nga deklaratat dhe postimet në rrjetet sociale të zyrtarëve të administratës Trump.
“Njoftimet nga administrata kanë shumë më tepër peshë se çdo lajm tjetër në lëvizjet e shpejta të çmimeve,” tha Bernstein.
Ai shtoi se tregtarët e kuptojnë se lirimi i rezervave nuk mjafton për të mbuluar mungesën aktuale të furnizimit dhe se kjo mund të zgjidhet vetëm me përfundimin e konfliktit.
Ndikimi i deklaratave politike
Gjatë javës së dytë të luftës u bë e qartë se Presidenti Donald Trump dhe kabineti i tij mund të ndikojnë çmimet e naftës edhe me një deklaratë të vetme.
Më 9 mars në mëngjes, çmimet u rritën me mbi 30%, deri në rreth 119 dollarë për fuçi, për t’u rrëzuar disa orë më vonë në rreth 89 dhe 86 dollarë, pasi Trump deklaroi se lufta ishte “e përfunduar”.
Një ditë më vonë, një postim në rrjetin X nga Sekretari i Energjisë Chris Wright pretendoi se marina amerikane kishte shoqëruar një cisternë përmes Ngushticës së Hormuzit. Nëse do të ishte i vërtetë, ky do të ishte një zhvillim i rëndësishëm për rikthimin e furnizimit normal. Si pasojë, çmimet ranë me më shumë se 17%.
Postimi u fshi pas rreth 15 minutash dhe Shtëpia e Bardhë sqaroi se nuk kishte pasur një operacion të tillë, çka bëri që çmimet të rriteshin sërish.
Trump vazhdoi të ndikojë tregjet duke njoftuar përshkallëzim të veprimeve ushtarake gjatë fundjavave, kur tregjet janë të mbyllura, dhe duke dërguar mesazhe për ulje tensionesh në fillim të javës.
Së fundmi, ai njoftoi shtyrjen e sulmeve ndaj infrastrukturës energjetike iraniane me pesë ditë, çka solli një rënie të menjëhershme të çmimeve.
Megjithatë, ndërsa Irani refuzoi planin amerikan për paqe, çmimet filluan të rriten sërish. Analistët vlerësojnë se ndërhyrjet verbale kanë efekt të kufizuar pa zhvillime konkrete në terren.
Çfarë pritet më tej
Ekspertët besojnë se tregjet do të mbeten të ndjeshme derisa të ketë sinjale të qarta për përfundimin e luftës dhe rikthimin e furnizimeve normale.
“Po shkojmë drejt një krize të madhe nëse operacionet normale në Gjirin Persik nuk rifillojnë,” tha Atkinson.
Parashikimet për çmimet mbeten të paqarta: disa mendojnë se ato nuk do të bien nën 100 dollarë për fuçi deri vitin e ardhshëm, ndërsa të tjerë presin një rënie në rreth 70 dollarë deri në maj.
Sipas Bernstein, tregjet ende nuk e kanë reflektuar plotësisht ndikimin afatgjatë të konfliktit, sidomos për shkak të pasigurisë mbi dëmet në rafineritë dhe infrastrukturën energjetike në rajon.
“Ato nuk do të kthehen thjesht në nivelet e mëparshme, ose vetëm pak më lart se ato para fillimit të konfliktit,” tha ai. /Përshtati Pamfleti/
Lini një Përgjigje