FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Një analizë argumenton se rivaliteti global po zhvillohet midis një blloku autokracish euroaziatike të udhëhequr nga Kina dhe një koalicioni detar të udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara. Sipas autorit, epërsia ekonomike e Perëndimit mbetet e madhe, por uniteti politik po dobësohet...
Rivaliteti midis fuqive të mëdha po hyn në një fazë të re që ngjan me përplasjet klasike të historisë, por zhvillohet në kushte krejtësisht të ndryshme. Në analizën "Heartland vs. Rimland: The Battle Lines in the War for the Next Global Order", të publikuar në Foreign Affairs, autori argumenton se bota po rikthehet te logjika gjeopolitike e përplasjes midis fuqive kontinentale të Euroazisë dhe koalicionit detar të udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara. Megjithatë, ndryshe nga Lufta e Ftohtë, konkurrenca e sotme nuk zhvillohet vetëm në fushën ushtarake. Teknologjia, ekonomia, zinxhirët e furnizimit, infrastruktura digjitale dhe kontrolli mbi rrjetet globale janë bërë po aq të rëndësishme sa tanket, avionët dhe flotat detare.
Autori mbështetet në teoritë e gjeografëve politikë Halford Mackinder dhe Nicholas Spykman. Mackinder argumentonte se kontrolli i zemrës së Euroazisë ("Heartland") krijonte bazën për dominimin global, ndërsa Spykman kundërshtonte se çelësi i ekuilibrit ndërkombëtar ishte kontrolli i brezit bregdetar ("Rimland"), ku përqendrohen popullsia, ekonomia dhe rrugët kryesore detare.
Sipas analizës, rivaliteti aktual pasqyron pikërisht këtë model. Kina, Rusia, Irani dhe Koreja e Veriut përfaqësojnë bërthamën e një "Heartland"-i të ri që kërkon të ndryshojë rendin ndërkombëtar të ndërtuar pas përfundimit të Luftës së Ftohtë. Përballë tyre qëndron koalicioni i udhëhequr nga SHBA-ja, i cili përfshin Evropën, Japoninë, Korenë e Jugut, Australinë dhe partnerë të tjerë në Indo-Paqësor.
Megjithatë, autori thekson se ky "Heartland" nuk është një perandori e vetme si Bashkimi Sovjetik. Ai përbëhet nga regjime të ndryshme, të cilat bashkëpunojnë jo për shkak të një ideologjie të përbashkët, por sepse ndajnë interesin për të kufizuar ndikimin amerikan dhe për të sfiduar rendin liberal ndërkombëtar.
Kina në qendër të boshtit euroaziatik
Analiza e konsideron Kinën aktorin kryesor të këtij konfigurimi të ri strategjik. Sipas autorit, Pekini po ndërton një projekt afatgjatë fuqie që mbështetet mbi tri shtylla.
Së pari, zgjerimi kontinental përmes nismës "Belt and Road", e cila lidh Azinë, Evropën dhe Afrikën me korridore infrastrukturore, investime dhe kredi. Përtej përfitimeve ekonomike, kjo nismë krijon varësi financiare dhe ndikim politik në shumë vende.
Së dyti, Kina po zhvillon fuqinë e saj detare me ritmin më të shpejtë në botë. Flota kineze është bërë më e madhja për nga numri i anijeve dhe mbështetet nga një industri ndërtimi detar me kapacitete të jashtëzakonshme. Krahas mbrojtjes së brigjeve, Pekini synon të projektojë fuqi në Paqësor dhe më gjerë.
Së treti, Kina po investon në dominimin digjital. Përmes rrjeteve 5G dhe 6G, inteligjencës artificiale, sistemeve të pagesave elektronike, kabllove nënujore dhe teknologjive të mbikëqyrjes, ajo po ndërton një infrastrukturë që mund t'i japë ndikim afatgjatë mbi ekonominë dhe komunikimet globale.
Autori argumenton se kombinimi i këtyre tre dimensioneve, tokësor, detar dhe digjital, e bën Kinën sfidën më të madhe strategjike për SHBA-në.
Një bosht pragmatik
Ndryshe nga aleancat klasike ushtarake, bashkëpunimi midis Kinës, Rusisë, Iranit dhe Koresë së Veriut mbështetet kryesisht në interesa të përbashkëta.
Kina furnizon Rusinë me teknologji, pajisje industriale dhe mbështetje ekonomike që zbusin efektet e sanksioneve. Rusia ofron sisteme të avancuara ushtarake dhe teknologji mbrojtëse. Irani dhe Koreja e Veriut kanë kontribuar me dronë, raketa dhe municione në mbështetje të luftës ruse në Ukrainë.
Megjithatë, autori vëren se ky bashkëpunim ka kufij të qartë. Kina dhe Rusia nuk janë të gatshme të hyjnë automatikisht në luftë për të mbrojtur partnerët e tyre. Marrëdhëniet e tyre mbeten pragmatike dhe transaksionale, ndërsa interesat strategjike mund të përplasen në rajone si Arktiku ose Azia Qendrore.
Një nga argumentet kryesore të analizës është se konkurrenca globale ka ndryshuar natyrë.
Sipas autorit, fuqitë revizioniste nuk kanë nevojë të pushtojnë territore të mëdha për të dobësuar kundërshtarët. Sulmet kibernetike, dezinformimi, ndërhyrjet në rrjetet energjetike, kontrolli mbi mineralet kritike dhe varësia nga teknologjitë kineze mund të prodhojnë pasoja strategjike pa përdorur forca të mëdha ushtarake.
Autori përmend sulmet ndaj infrastrukturës amerikane, zhvillimin e raketave me precizion të lartë, armët hipersonike dhe zgjerimin e arsenaleve bërthamore si elemente që rrisin koston e ndërhyrjes amerikane në rast krizash rreth Tajvanit ose në Evropën Lindore.
Po aq e rëndësishme konsiderohet edhe aftësia e Kinës për të ushtruar presion ekonomik përmes kontrollit të mineraleve të rralla, baterive, gjysmëpërçuesve dhe komponentëve të tjerë kritikë për industrinë moderne.
Përparësitë e "Rimland"-it
Megjithëse analizon rritjen e fuqisë së Kinës dhe partnerëve të saj, autori argumenton se koalicioni i udhëhequr nga SHBA-ja ruan ende epërsi të dukshme.
Amerika e Veriut, Bashkimi Evropian, Japonia, Koreja e Jugut, Australia dhe partnerët e tjerë prodhojnë rreth gjysmën e Prodhimit të Brendshëm Bruto botëror. Ata dominojnë sektorët më fitimprurës të teknologjisë së lartë, financës, bioteknologjisë, industrisë ajrore dhe gjysmëpërçuesve.
Sistemi financiar ndërkombëtar vazhdon të mbështetet kryesisht mbi dollarin dhe institucionet perëndimore, ndërsa tregjet e vendeve demokratike mbeten destinacioni kryesor për eksportet e shumë vendeve.
Në fushën energjetike, SHBA-ja është bërë prodhuesi më i madh i naftës dhe gazit natyror, duke reduktuar ndjeshëm varësinë nga importet dhe duke rritur aftësinë për të mbështetur aleatët.
Sipas autorit, edhe përparësia kineze në mineralet kritike po sfidohet nga investimet amerikane, australiane, japoneze dhe evropiane për ndërtimin e zinxhirëve alternativë të furnizimit.
Dobësia kryesore: mungesa e unitetit
Për autorin, problemi më i madh i Perëndimit nuk është mungesa e burimeve, por mungesa e koordinimit.
Interesat ekonomike të ndryshme, varësia nga tregtia me Kinën, polarizimi politik në SHBA dhe rritja e tendencave proteksioniste kanë dobësuar kohezionin e aleancës.
Ai argumenton se shumë aleatë kanë investuar pak në mbrojtje për dekada me radhë dhe mbështeten ende te garancitë amerikane. Në të njëjtën kohë, Uashingtoni ka shfaqur herë pas here prirje unilateraliste që kanë krijuar pasiguri mes partnerëve.
Sipas analizës, kjo përçarje përbën avantazhin më të madh strategjik të boshtit euroaziatik.
Autori argumenton se përgjigjja nuk duhet të kufizohet vetëm te rritja e pranisë ushtarake. Ai propozon ndërtimin e një sistemi të integruar ku vendet aleate të koordinojnë: prodhimin industrial; zhvillimin teknologjik; mbrojtjen e zinxhirëve të furnizimit; kontrollin e investimeve strategjike; eksportet e teknologjive të ndjeshme; industrinë e mbrojtjes.
Në planin ushtarak, ai kërkon forcimin e mbrojtjes së Tajvanit, rritjen e pranisë së NATO-s në krahun lindor, vazhdimin e mbështetjes për Ukrainën dhe zhvillimin e një baze industriale të përbashkët që mund të furnizojë një konflikt afatgjatë. Sipas tij, vetëm një "Rimland" më i integruar ekonomikisht, teknologjikisht dhe ushtarakisht mund të ruajë epërsinë ndaj rivalëve.
Autori shkruan se rendi ndërkombëtar nuk do të përcaktohet vetëm nga balanca tradicionale ushtarake. Fuqia në shekullin XXI buron nga aftësia për të kontrolluar teknologjinë, financën, energjinë, rrjetet digjitale dhe zinxhirët globalë të furnizimit.
Në artikull argumentohet se Kina dhe partnerët e saj kanë ndërtuar një sfidë shumëdimensionale ndaj rendit të udhëhequr nga SHBA-ja. Megjithatë, ai vlerëson se koalicioni perëndimor vazhdon të gëzojë epërsi të konsiderueshme ekonomike, teknologjike dhe financiare. Sipas tij, çështja vendimtare nuk është nëse Perëndimi ka burimet për ta ruajtur këtë avantazh, por nëse është i gatshëm t'i organizojë ato në një strategji të përbashkët dhe afatgjatë. /Përshtati Pamfleti nga ForeignAffairs/
Lini një Përgjigje