FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Një njeri, një shtet: Vuçiç dhe protestat studentore të Serbisë
Një tragjedi në stacionin hekurudhor ka ndezur protestat më të mëdha të udhëhequra nga studentët në Serbi në dekada, duke bashkuar një brez të ri kundër viteve të tëra të regresit demokratik. Ndërsa Presidenti Aleksandar Vuçiç përballet me një cenueshmëri të paparë zgjedhore, mosbesimi i ndërsjellë midis studentëve dhe partive opozitare mund të përcaktojë nëse lëvizja do të shkaktojë ndryshime të qëndrueshme politike, apo do të zbehet para se të vijë momenti i saj.
Protestat e vazhdueshme studentore në Serbi e kanë zënë shoqërinë në befasi, duke riformësuar ndjeshëm peizazhin politik. Ato përfaqësojnë sfidën më serioze deri më tani për regjimin e Presidentit Aleksandar Vuçiç, i cili ka kryesuar vite me radhë një rënie të vazhdueshme demokratike. Ndërsa regjimi nuk ka gjasa të shembet drejtpërdrejt nën presionin e protestuesve, ai është bërë i prekshëm elektoralisht për herë të parë që kur erdhi në pushtet në vitin 2012.
Protestat studentore filluan në fund të vitit 2024 si reagim ndaj shembjes së një stacioni hekurudhor të rinovuar së fundmi në qytetin e Novi Sadit, ku humbën jetën 16 persona. Tragjedia u perceptua gjerësisht si pasojë e korrupsionit dhe dështimit institucional. Javë më vonë, anëtarë të Partisë Progresive Serbe (SNS) të Vuçiçit sulmuan fizikisht një grup të vogël studentësh që protestuan paqësisht. Ky akt dhune shkaktoi një valë solidariteti nga studentët e tjerë, të cilët ndërprenë leksionet në universitetet e tyre, duke shënuar fillimin e vërtetë të protestave në shkallë të gjerë.
Nga tragjedia në mobilizim masiv
Këto ishin larg të qenit protestat e para antiqeveritare në vitet e fundit. Megjithatë, këtë herë, mobilizimi i papritur i Gjeneratës Z, që më parë shihej kryesisht i shkëputur politikisht, ngjalli shpejt optimizëm midis kritikëve të qeverisë. Protestat e udhëhequra nga studentët thyen rekordet e pjesëmarrjes dhe një lëvizje e re shoqërore u bashkua rreth tyre, e kompletuar me simbole dalluese, ikonografi dhe një mision të qartë: të rivendoste sundimin e ligjit dhe demokracinë në Serbi.
Që nga viti 2012, këto vlera kanë vënë në rrezik sundimin gjithnjë e më autoritar të Vuçiçit. Indeksi i Transformimit BTI ka vënë re një rënie të vazhdueshme të cilësisë së zgjedhjeve, për shembull. Ndërsa partitë opozitare ende mund të marrin pjesë, fusha e lojës anohet gjithnjë e më shumë në favor të SNS-së së Vuçiçit. E njëjta gjë vlen edhe për median, ku pronësia përqendrohet gjithnjë e më shumë në duart e figurave pranë elitës qeverisëse, gjë që i ka lënë të gjitha stacionet televizive kombëtare pro-qeveritare. Për më tepër, BTI ka regjistruar gjithashtu rënie në disa tregues të tjerë kyç: liria e shprehjes (në 3 nga 4 nga 10 të mëparshmet), të drejtat e shoqatave dhe të tubimit dhe gjyqësori i pavarur (të dyja në 5 nga 6 nga 10 të mëparshmet).
Optimizmi i nxitur nga lëvizja studentore në fillim të këtij viti çoi në pritshmëri jorealiste se rënia e regjimit ishte e afërt. Megjithatë, aparati i sigurisë dhe rrjetet klienteliste i mbetën besnikë Vuçiçit. Natyra pa udhëheqës e lëvizjes mund të ketë kontribuar, pasi nuk kishte figura të dukshme me të cilat mund të negocionin dezertorët e mundshëm.
Shpresa takon realitetin politik
Që kur lëvizja studentore bëri thirrje për zgjedhje të parakohshme në fillim të majit dhe njoftoi se do të mbështeste një listë parlamentare, vëmendja u zhvendos te kutitë e votimit si e vetmja rrugë e mundshme për të rrëzuar Vuçiçin - me shpresën se diferenca e fitores do të ishte mjaftueshëm e madhe për të parandaluar manipulimin e zgjedhjeve. Ka arsye për optimizëm të kujdesshëm: për herë të parë që nga viti 2012, SNS duket e cenueshme në aspektin zgjedhor. Sondazhet e pavarura kanë regjistruar pakënaqësi në rritje të publikut me qeverinë dhe mosmiratim në rritje të Vuçiçit personalisht. Ndërsa baza kryesore e partisë mbetet besnike, shumë qytetarë të pavendosur ose të paangazhuar më parë janë kthyer kundër regjimit. Dy zgjedhje lokale të qershorit në qershor panë një pjesëmarrje rekord dhe një rritje të mbështetjes së opozitës, ndërsa një sondazh i Spring Insight në korrik zbuloi se pjesëmarrja e mundshme parlamentare mund të jetë më e larta në gati 20 vjet.
Megjithatë, sfidat mbeten. Partitë kryesore të opozitës kanë qenë prej kohësh të fragmentuara dhe janë parë si joefektive, duke bërë që shumë votues të anuar nga opozita të humbasin besimin. Si rezultat, shumica tani thonë se do të mbështesnin një listë parlamentare ende të papërcaktuar të mbështetur nga lëvizja studentore, e cila - sipas udhëheqësve të saj - do të përfshinte figura publike të respektuara pa përkatësi partiake.
Studentët, të kujdesshëm ndaj kooptimit politik, refuzojnë të bashkëpunojnë drejtpërdrejt me partitë opozitare, nga frika se lëvizja e tyre mund të “rrëmbehet”. Udhëheqësit e opozitës, nga ana e tyre, shqetësohen se popullariteti i studentëve mund t’i nxjerrë ata nga parlamenti – dhe nga rëndësia politike. Ky mosbesim i ndërsjellë ka të ngjarë të vazhdojë, duke dobësuar një front të unifikuar kundër regjimit.
Rruga drejt Kutisë së Votimit
Vuçiç gjithashtu mund ta shtyjë votimin deri në afatin ligjor, i cili kërkon që zgjedhjet të mbahen deri në fund të vitit 2027. Megjithatë, kjo do të ishte një shpatë me dy tehe: Koha shtesë mund të thellojë përçarjet midis kundërshtarëve të tij, por gjithashtu mund ta dobësojë më tej regjimin e tij, i cili ka treguar shenja lodhjeje dhe kohezioni në rënie që nga nëntori i kaluar. Oreksi për ndryshime politike po rritet dhe SNS duket se nuk është në gjendje të krijojë një narrativë bindëse për të përmbysur trendin.
Sa herë që zhvillohen zgjedhjet, pritet që regjimi ta përdorë kohën për të forcuar kontrollin e tij mbi pushtetin duke përshkallëzuar masat autoritare, veçanërisht kundër medias së pavarur dhe shoqërisë civile. Duke pasur parasysh trendet globale të rënies së mbështetjes për institucione të tilla - dhe një qeveri që tashmë është e gatshme të përdorë presion dhe ngacmim, veçanërisht që nga fillimi i protestave - pozicioni i tyre është i pasigurt. Ndërsa Vuçiç nuk ka gjasa ta shndërrojë Serbinë në një Bjellorusi tjetër, gjë që do të kërkonte masa drastike që ka të ngjarë të provokojnë reagime të kundërta në vend dhe nga Bashkimi Evropian, ai është plotësisht i aftë të gërryejë më tej themelet e demokracisë liberale. /Përshtati “Pamfleti” nga “BTI”
Lini një Përgjigje