FLASH
Shkruar nga Duncan Weldon
Pas krizës së vitit 2008, u desh një përpjekje globale për ta rikthyer ekonominë botërore në rrugën e duhur. Por nëse do të ndodhte një tjetër katastrofë, me Trumpin në pushtet, bashkëpunimi do të ishte shumë më i vështirë.
Bankat qendrore flasin zakonisht me kode, sidomos kur trajtojnë çështje potencialisht të ndjeshme që prekin politikën. Por nuk duhej ndonjë aftësi e veçantë në “kriptografi” për të kuptuar paralajmërimet në Raportin e fundit për Stabilitetin Financiar (FSR) të Bankës Qendrore Evropiane (BQE).
Autoriteti monetar në zemër të Eurozonës paralajmëroi se shëndeti i sistemit financiar “po ndikohet nga stresi gjeoekonomik dhe ndërprerjet në furnizimin me energji”. Ose thënë më thjesht, nga lufta e zgjedhur e presidentit amerikan Donald Trump në Lindjen e Mesme.
Dhe BQE-ja nuk u ndal me kaq. Ajo shtoi se këto prirje “po përforcohen nga pasiguria e vazhdueshme rreth tregtisë globale dhe bashkëpunimit ndërkombëtar”. Edhe një herë, kjo ishte si një shigjetë neoni e drejtuar nga Shtëpia e Bardhë.
Rrallëherë, në mos kurrë, veprimet e një njeriu të vetëm kanë pasur një ndikim kaq të thellë në ekonominë globale. Mbyllja e Ngushticës së Hormuzit i ka tronditur rëndë tregjet globale të energjisë dhe këto tronditje do të vazhdojnë edhe pasi ngushtica të rihapet.
Siç e bën të qartë raporti i BQE-së, efekti i menjëhershëm do të jetë inflacion më i lartë dhe rritje ekonomike më të ulët. Kësaj i shtohen edhe norma interesi dukshëm më të larta.
Asgjë nga këto nuk janë një lajm i mirë për ekonominë, por a përbën gjithashtu rrezik për stabilitetin e gjithë sistemit financiar?
BQE shqetësohet se po. Një shqetësim madhor është se investitorët - ose të paktën ata në tregun e aksioneve - po tregohen ene shumë të qetë përballë rreziqeve reale që burojnë nga lufta. Çmimet e energjisë, edhe pse nën kulmet e kohëve të fundit, mbeten rreth një të tretën më të larta sesa në fund të shkurtit.
Në mbarë botën, pritshmëritë për inflacion më të lartë i kanë ulur çmimet e obligacioneve dhe e kanë rritur rendimentin (ose normën e interesit) të tyre. Kjo e bën më të shtrenjtë huamarrjen për individët, bizneset dhe qeveritë.
Megjithatë, çmimet e aksioneve vazhdojnë të arrijnë rekorde të reja. Ndoshta, siç sugjeron BQE-j, paksa tepër të larta. Sa më gjatë të zgjasë mbyllja e Ngushticës, aq më i madh është rreziku që pronarët e këtyre aksioneve të rishqyrtojnë supozimet e tyre optimiste dhe të fillojnë të shesin.
Nëse ndodh kjo, tregjet e aksioneve mund të bien ndjeshëm. Por ndërsa bursat tërheqin më shumë vëmendje - dhe presidenti Trump e zyrtarët e tij janë gjithmonë të gatshëm të festojnë rekorde të reja - janë tregjet e borxhit ato që po e lënë më shumë pa gjumë BQE-në.
Sidomos, alarmi i saj përqendrohet në perspektivën e tregut amerikan të kredisë private. Kredia private, ku fonde investimi jo-bankare japin hua për kompani si alternativë ndaj bankave tradicionale, ishte një sektor i vogël dy dekada më parë, por është rritur në mënyrë shpërthyese që pas krizës financiare të viteve 2007-2009, veçanërisht në SHBA.
Ky treg disi i paqartë tani vlerësohet mes 2-3 trilionë dollarë dhe përpara se SHBA-ja dhe Izraeli të nisnin fushatën e bombardimeve, ishte në qendër të shqetësimeve të investitorëve për vitin 2026.
Disa falimentime të bujshme në fund të vitit 2025 bënë që Jamie Dimon, drejtori ekzekutiv prej kohësh i JP Morgan, të paralajmëronte: “Kur sheh diku një buburrec, me siguri që rrotull ka edhe të tjerë!”.
Frika se edhe më shumë kredi private mund të rezultonin problematike, u ndërthur me shqetësimin e ri se përparimet në inteligjencën artificiale mund të minonin modelin e biznesit të shumë kompanive të softuerit, të cilat kishin qenë përfituese të mëdha të kredisë private vitet e fundit.
Kjo nxiti një valë investitorësh që u përpoqën të tërhiqnin fondet e tyre në tremujorin e parë të këtij viti. Në kundërpërgjigje, shumë prej këtyre fondeve aktivizuan procedurat e “lock-up”-it, duke kufizuar tërheqjet në 5 për qind të vlerës së fondit në vit.
Duke ngadalësuar rritjen ekonomike dhe rritur kostot, lufta SHBA-Iran ka gjasa të godasë fitueshmërinë e kompanive jashtë sektorit të energjisë, ndërsa njëkohësisht e rrit koston e huamarrjes.
Kjo mund të nxjerrë në sipërfaqe më shumë “buburreca” të përmendur nga Dimon dhe të çojë në falimentime ose mospagime nga kompani që kanë marrë hua nga fondet e kredisë private. BQE mendon se kjo do të ishte më problematike për tregjet amerikane sesa për ato evropiane.
Por ajo nuk është aspak e qetë as për situatën në Evropë. Në tregjet evropiane të borxhit, problemi më i madh është huamarrja qeveritare. Me nivele të larta të borxhit publik, nevoja për një përgjigje fiskale ndaj goditjes nga çmimet e energjisë, mund të rrisë ndjeshëm kostot e huamarrjes për qeveritë.
Nëse do të ndodhte një tronditje e vërtetë financiare - qoftë nga tregjet e aksioneve, nga kredia private apo nga borxhi publik - një mësim i qartë nga kriza e viteve 2007-2009 është se bashkëpunimi global është thelbësor për ta përballuar atë.
Por, siç paralajmëron BQE, Shtëpia e Bardhë e Trumpit, me politikat e saj të paqëndrueshme tarifore, retorikën e ashpër dhe prirjen për të hyrë në konflikte me aleatët tradicionalë, e bën shumë më të vështirë një bashkëpunim të tillë.
Nëse do të shpërthejë një krizë e re ekonomike globale, menaxhimi i saj do të jetë shumë më i ndërlikuar./ Përshtati "Pamfleti" Nga “The New World”
Lini një Përgjigje