FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Ajo kritikoi ashpër sulmet e Trump ndaj Venezuelës, duke i konsideruar si shkelje të standardeve ndërkombëtare dhe paralajmëroi se precedentë të tillë mund të rrezikojnë stabilitetin global...
Akademikja shqiptare Lea Ypi, në një intervistë për revistën e përjavshme austriake Profil, ka diskutuar rreth sfidave globale që solli administrata e Donald Trump dhe ndikimin e së djathtës europiane në rendin ndërkombëtar. Ajo kritikoi ashpër sulmet e Trump ndaj Venezuelës, duke i konsideruar si shkelje të standardeve ndërkombëtare dhe paralajmëroi se precedentë të tillë mund të rrezikojnë stabilitetin global. Ypi gjithashtu shprehu shqetësim për heshtjen e disa shteteve evropiane ndaj veprimeve të tij.
“Po, e konsideroj sulmin një shkelje të normave dhe standardeve ndërkombëtare. E gjej thellësisht të dënueshme dhe shqetësuese që kreu i shtetit të një kombi sovran të rrëmbehet në mes të natës. Por ajo që më shqetëson gjithashtu është reagimi i heshtur i disa shteteve evropiane. Ursula von der Leyen, Presidentja e Komisionit Evropian, nuk e ka kritikuar fare Trump”, shprehet Ypi.
Akademikja analizoi gjithashtu rrënjët e autoritarizmit socialist, duke bërë dallimin mes socializmit shtetëror dhe demokracisë sociale, dhe theksoi nevojën për një socializëm transnacional si pikënisje për të ardhmen e Evropës. Ajo argumentoi se problematikat e brendshme, si korrupsioni, oligarkia dhe mungesa e institucioneve demokratike, shpesh shërbejnë si burime të rrezikshme destabiliteti, të paktën po aq sa kërcënimet e jashtme.
“Nuk besoj se socializmi është i qëndrueshëm brenda një shteti të vetëm kombëtar. Socializmi është një projekt që kërkon bashkëpunim midis shteteve të ndryshme. Ai lulëzon kur ka bashkëpunim dhe koordinim transnacional. Një shtet socialist në një botë të globalizuar është nën një presion të tillë sa mezi mbijeton. Ose vetëm me një kosto shumë të lartë. Në Venezuelë, kjo përfshinte arrestime arbitrare, një shtet mbikëqyrës, një parlament të pafuqishëm dhe shumë më tepër”, theksoi Ypi.
Në lidhje me Europën, Ypi paralajmëroi se partitë e krahut të djathtë nuk synojnë shkatërrimin e BE-së, por transformimin e saj në një “shtet sigurie mbikombëtar”, duke theksuar se sfidat aktuale kërkojnë një narrativë kritike dhe konstruktive. Sipas saj, BE-ja duhet të rifitojë vizionin e saj dhe të rishkruajë rolin e tregut të lirë dhe shpërndarjes sociale, për të shmangur polarizimin dhe ndikimin e ekstremit të djathtë.
“BE-ja është në një krizë aq të thellë saqë vazhdimi i kursit të saj aktual nuk është më i qëndrueshëm. Për t'u rikuperuar, BE-ja duhet të rishkruajë narrativën e vet. Unë mbështes një BE federale, por sociale. Ne duhet të kufizojmë tregun e lirë, por edhe të shqyrtojmë format alternative të shpërndarjes”, shton Ypi.
Duke folur për Shqipërinë, Ypi e vlerësoi entuziazmin e shqiptarëve për anëtarësimin në BE, por paralajmëroi se procesi i pranimit nuk duhet të shihet si një shpëtim magjik. Sipas saj, vendi duhet të përdorë këtë mundësi për të reflektuar mbi institucionet dhe shoqërinë e vet, duke ndërtuar një vizion realist dhe të qëndrueshëm për të ardhmen në Evropë.
“Në Shqipëri, BE-ja shihet si një shpëtimtar. Njerëzit mendojnë se do të jetojnë në parajsë sapo të bashkohen. Sinqerisht, mendoj se kjo ëndërr e integrimit evropian është naive. Pse të mos e përdorim procesin e pranimit për t'i bërë vetes një pyetje themelore: Si duhet të duket BE-ja në të cilën bashkohemi? Dhe pastaj mund t'ia paraqesim këtë vizion krahut të djathtë dhe të themi: A doni të jeni pjesë e saj? Jo? Në rregull, atëherë jeni të lirë të largoheni dhe ta provoni vetë. Zërat që mbrojnë BE-në aktualisht janë shumë të ndrojtur. Ndoshta sepse BE-ja është ende gjëja më e mirë që kemi arritur”, përfundon Ypi./Pamfleti
Intervista e plotë për Revistën "Profil":
-Zonja Ypi, aktualisht je me leje në shtëpi në Shqipëri. Por duke pasur parasysh gjendjen e botës, është e vështirë të shkëputesh. Cili ishte reagimi yt ndaj sulmit të Trump ndaj Venezuelës?
Lea Ypi: Ishte një tronditje. Por jo krejtësisht e papritur. Mendoj se pati shenja paralajmëruese në muajt e fundit. Kemi parë që politika e jashtme e Donald Trump është plotësisht arbitrare. Ai më duket si një tiran i ri që sapo është zgjuar.
-Një tiran që shkel ligjin ndërkombëtar?
Lea Ypi: Po, e konsideroj sulmin një shkelje të normave dhe standardeve ndërkombëtare. E gjej thellësisht të dënueshme dhe shqetësuese që kreu i shtetit të një kombi sovran të rrëmbehet në mes të natës. Por ajo që më shqetëson gjithashtu është reagimi i heshtur i disa shteteve evropiane. Ursula von der Leyen, Presidentja e Komisionit Evropian, nuk e ka kritikuar fare Trump. Qeveria e Nicolás Maduro në Venezuelë ka shkelur standardet e të drejtave të njeriut. E kuptoj nevojën për ta bërë këtë të qartë. Por nuk besoj se mund të luftosh padrejtësinë në vend duke krijuar padrejtësi edhe më të madhe ndërkombëtare. Donald Trump ka vendosur një precedent të rrezikshëm.
-Qeveria socialiste e Maduros manipuloi zgjedhjet dhe torturoi kundërshtarët politikë. Si ka mundësi që socializmi çon kaq shpesh në diktatura?
Lea Ypi: Kam dy shpjegime për këtë. Së pari, nuk besoj se socializmi është i qëndrueshëm brenda një shteti të vetëm kombëtar. Socializmi është një projekt që kërkon bashkëpunim midis shteteve të ndryshme. Ai lulëzon kur ka bashkëpunim dhe koordinim transnacional. Një shtet socialist në një botë të globalizuar është nën një presion të tillë sa mezi mbijeton. Ose vetëm me një kosto shumë të lartë. Në Venezuelë, kjo përfshinte arrestime arbitrare, një shtet mbikëqyrës, një parlament të pafuqishëm dhe shumë më tepër.
-Cila është arsyeja e dytë?
Lea Ypi: Arsyeja e dytë ka të bëjë me historinë e socializmit. Historikisht, ai ka qenë gjithmonë projekti alternativ ndaj liberalizmit. Shumë socialistë mendonin se nëse do të arrihej drejtësia sociale, klasa sunduese nuk do të duhej të shqetësohej më për të drejtat liberale. Ky është një gabim. Unë gjithmonë them: socializmi është liberalizëm minus kapitalizëm.
-Çfarë saktësisht nënkuptoni me liberalizëm?
Lea Ypi: Respekt për lirinë e mendimit dhe shprehjes, për shembull. Dhe për këtë, ju nevojitet demokracia. Në historinë e shekullit të 20-të, pamë të kundërtën: socializmin e imponuar nga lart. Këto sisteme nuk ishin demokratike dhe dështuan. Nga njëra anë, për shkak të presionit të jashtëm nga globalizimi dhe një bote kryesisht kapitaliste. Nga ana tjetër, për shkak të mungesës së strukturave që legjitimojnë në mënyrë demokratike qeverinë.
-Ju u rritët në Shqipëri, në atë kohë një nga vendet socialiste më represive në botë. Si mund ta mbroni ende socializmin pas përvojave të familjes suaj?
Lea Ypi: Më pyesin shpesh për këtë. Si mund të jesh socialist kur gjyshi juaj kaloi 15 vjet në burg? Përgjigja ime është e thjeshtë: Gjyshi im ishte socialdemokrat gjithë jetën e tij. Pse njerëzit që e futën në burg duhet të kenë fuqinë për të përcaktuar se çfarë do të thotë fjala socializëm? Socializmi i shekullit të 20-të pati dy fëmijë. Nga njëra anë, ekziston socializmi shtetëror dhe nga ana tjetër, demokracia sociale. Të dyja dështuan për shkak të pengesave të ndryshme. Socializmi shtetëror për shkak të mungesës së lirive liberale dhe demokracia sociale për shkak të kufizimeve të shtetit-komb. Një socializëm transnacional, pra ndërkufitar, është pra një pikënisje e mirë për të menduar rreth së ardhmes së Evropës. Tani për tani, bota ndihet krejtësisht ndryshe. Si një regres në epokën perandorake.
-Cili është motivimi i Trump në Venezuelë? Vetëm nafta?
Lea Ypi: Është një kombinim. Etno-nacionalizëm nga njëra anë dhe një garë për burime nga ana tjetër. Trump po ndjek një skenar këtu që i ngjan atij të Vladimir Putinit. Edhe në Evropë, një numër aktorësh nga e njëjta familje e ekstremit të djathtë po reagojnë ndaj konflikteve në një mënyrë të ngjashme. Të besosh se kërcënimi më i madh vjen nga jashtë është një gabim. Evropa është shumë e shqetësuar për agresionin e Putinit ose për faktin se kufiri i saj lindor nuk është i sigurt. Në realitet, kërcënimi nga brenda është të paktën po aq i madh.
-Çfarë kanë ndërmend të bëjnë partitë e krahut të djathtë me BE-në?
Lea Ypi: Brexit na ka treguar se largimi nga BE-ja vjen me një çmim të lartë. Partitë e krahut të djathtë të Evropës nuk duan domosdoshmërisht ta shkatërrojnë BE-në. Përkundrazi, ato planifikojnë ta rrëmbejnë BE-në dhe ta transformojnë atë në një shtet sigurie mbikombëtar me vetëm një funksion: të sigurojnë kufijtë e jashtëm.
-Çfarë mund të thuhet për të kundërshtuar këtë narrativë?
Lea Ypi: BE-ja është në një krizë aq të thellë saqë vazhdimi i kursit të saj aktual nuk është më i qëndrueshëm. Për t'u rikuperuar, BE-ja duhet të rishkruajë narrativën e vet. Unë mbështes një BE federale, por sociale. Ne duhet të kufizojmë tregun e lirë, por edhe të shqyrtojmë format alternative të shpërndarjes.
-A besoni se e djathta e re mund të luftohet me Karl Marksin e të gjithë njerëzve?
Lea Ypi: Në shoqëritë kapitaliste, tregu kontrollon shtetin. Jo anasjelltas. Unë thjesht po them se ne kemi nevojë për institucione demokratike që mund të kontrollojnë tregun. Ne jetojmë në një botë ku disa kompani teknologjike zotërojnë asetet dhe infrastrukturën kritike të vendeve më të rëndësishme. Nuk kemi nevojë të kemi frikë nga kritikat ndaj BE-së. Mund të jesh kritik dhe konstruktiv në të njëjtën kohë. Ose, për të marrë një shembull nga qyteti juaj i Londrës, ku diçka aq thelbësore sa strehimi po bëhet gjithnjë e më e papërballueshme. Por kriza e strehimit nuk ka të bëjë fare me mungesën e strehimit. Ka shumë prej tyre, por ato janë bërë objekt spekulimesh. Në Londër, oligarkët po blejnë lagje të tëra. Identifikimi i problemeve është çelësi për zgjidhjen e tyre. Por ne nuk i identifikojmë ato.
-A e bëjnë më mirë partitë e krahut të djathtë?
Lea Ypi: Po. Ata e portretizojnë migrimin si rrënjën e të gjitha të këqijave. Edhe nëse është diagnoza e gabuar, ajo rezonon me njerëzit e prekshëm. Ishte gabim nga partitë liberale që t'i etiketonin këta votues si racistë në të gjitha aspektet dhe të pretendonin se gjithçka është e mrekullueshme. Ne kemi nevojë për një narrativë që emërton shkaqet e vërteta të problemit. Konkretisht, konfliktet e krijuara nga globalizimi dhe fakti që tregu i lirë ka shkuar shumë larg. Kështu e dalloni veten nga partitë e krahut të djathtë që i vënë njerëzit kundër njëri-tjetrit.
-Ata kanë qenë kritikë shumë të zëshëm të BE-së për vite me radhë. A nuk duhet të jemi veçanërisht të kujdesshëm me të tani, kur BE është kaq e ndjeshme?
Lea Ypi: Nuk kemi nevojë të kemi frikë nga kritikat ndaj BE-së. Mund të jesh kritik dhe konstruktiv në të njëjtën kohë, për sa kohë që nuk dëshiron ta shfuqizosh BE-në, por përkundrazi ta forcosh atë. Na duhet një vetëdije kritike për atë që duam nga BE-ja. E gjej këtë të munguar plotësisht në vendin tim të lindjes, Shqipërinë. Atje, atmosfera është më euforike sesa në shumicën dërrmuese të shteteve anëtare të BE-së. Në Shqipëri, BE-ja shihet si një shpëtimtar. Njerëzit mendojnë se do të jetojnë në parajsë sapo të bashkohen. Sinqerisht, mendoj se kjo ëndërr e integrimit evropian është naive. Pse të mos e përdorim procesin e pranimit për t'i bërë vetes një pyetje themelore: Si duhet të duket BE-ja në të cilën bashkohemi? Dhe pastaj mund t'ia paraqesim këtë vizion krahut të djathtë dhe të themi: A doni të jeni pjesë e saj? Jo? Në rregull, atëherë jeni të lirë të largoheni dhe ta provoni vetë. Zërat që mbrojnë BE-në aktualisht janë shumë të ndrojtur. Ndoshta sepse BE-ja është ende gjëja më e mirë që kemi arritur.
Lini një Përgjigje