FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Pas kthesës së madhe politike në Hungari, shumëkush po pyet se sa afër është një ndryshim pushteti në Serbi, duke marrë parasysh ngjashmëritë mes regjimit autokratik të Orbánit dhe atij të Vuçiç. Ndërkohë, shoqëria serbe, dhe veçanërisht opozita, mund të nxjerrin mësime të rëndësishme nga votimi hungarez që tronditi rajonin.
Zgjedhjet parlamentare që sapo përfunduan në Hungari shënojnë një kthesë historike. Pas 16 vitesh të gjata në pushtet, Viktor Orbán dhe partia e tij Fidesz janë mposhtur nga Péter Magyar dhe partia e tij, Tisza.
Kështu është hapur një kapitull i ri në historinë politike të Hungarisë, një kapitull pasojat gjeopolitike të të cilit po ndihen që tani në mbarë Evropën. Partia Tisza, e themeluar vetëm dy vite më parë, fitoi shumicën prej dy të tretave në parlament, një rezultat që nuk e kishin parashikuar as sondazhet më optimiste.
Pjesëmarrja në votime (pothuajse 80 për qind) dhe radhët e gjata përpara qendrave
të votimit treguan se sa vendimtare i konsideronin qytetarët hungarezë këto zgjedhje. Popullsia votoi sikur të ishte një referendum - pro ose kundër Orbánit - duke treguar qartë se ishte lodhur nga udhëheqësi autoritar, skandalet e korrupsionit, largimi nga BE-ja dhe mbështetja ndaj Rusisë, por edhe nga situata e vështirë ekonomike.
Péter Magyar, ish-anëtar i partisë Fidesz, e përqendroi fushatën e tij në luftën kundër korrupsionit dhe përmirësimin e marrëdhënieve me Bashkimin Evropian, duke u premtuar qytetarëve se institucionet do t’i kthehen punës me respekt të plotë ndaj shtetit të së drejtës.
Në Serbi, zgjedhjet hungareze u perceptuan si një ngjarje shumë e rëndësishme, aq sa paralelizmat mes dy vendeve nisën të tërhiqeshin shumë muaj përpara se qytetarët t’u drejtoheshin kutive të votimit. Lajmi për humbjen e Orbánit ngjalli reagime pozitive dhe shpresë në atë pjesë të opinionit publik që kundërshton udhëheqjen aktuale në Serbi.
Ngjashmëritë mes Orbánit dhe Vuçiçit
Këto reagime lidhen kryesisht me ngjashmëritë në “stilin” e qeverisjes së Orbánit dhe Vuçiçit, ku të dy karakterizohen fort nga autoritarizmi. Po flasim për dy politikanë që prej vitesh kanë qenë liderët më të fuqishëm në vendet e tyre respektive, duke kufizuar rolin dhe rëndësinë e parlamentit dhe të institucioneve të pavarura.
Ajo që i bashkon të dy liderët është gjithashtu mbështetja ndaj Rusisë, refuzimi për të dënuar pushtimin e Ukrainës dhe një qëndrim kritik ndaj Bashkimit Evropian. Për më tepër, korrupsioni dhe nepotizmi janë rrënjosur dhe janë bërë strukturorë në Hungari, ashtu si edhe në Serbi.
Gjatë qeverisjes së tyre, shoqëritë u polarizuan dhe shpeshherë u përdorën metoda shtypëse ndaj kundërshtarëve politikë. Të dy liderët janë përpjekur të ndikojnë në procesin zgjedhor për të favorizuar partitë në pushtet, ndërsa mediat i janë nënshtruar vullnetit të regjimit.
Vuçiçi dhe Orbáni kanë mbështetur njëri-tjetrin sa herë që e kanë parë të nevojshme. Orbáni ka bërë lobim në BE në favor të aleatit të tij serb, ndërsa Vuçiçi e ka lejuar Orbánin të “kontrollojë” hungarezët që jetojnë në Serbi, veçanërisht në provincën veriore të Vojvodinës, duke promovuar Aleancën e Hungarezëve të Vojvodinës (SVM).
Rasti i Kanjižës
Pak ditë para zgjedhjeve në Hungari, Vuçiçi deklaroi se pranë qytetit të Kanjižës, forcat e policisë dhe ushtrisë serbe kishin gjetur dy çanta të mëdha plot me eksploziv dhe fitila me djegie të ngadaltë pranë gazsjellësit TurkStream.
Presidenti serb theksoi se ishte në kontakt të vazhdueshëm me Orbánin mbi atë që ai e cilësoi si “një kërcënim ndaj infrastrukturave kritike”. Orbáni u përgjigj duke mbledhur Këshillin e Mbrojtjes dhe duke vizituar segmentin hungarez të gazsjellësit, ku vuri në dukje se situata ishte “shumë e rëndë”.
Nuk ka pasur informacione të tjera pasuese, dhe duket sikur incidenti nuk ka ndodhur kurrë. Natën e votimit, kryeministri i ardhshëm hungarez njoftoi se do të zbardhë të vërtetën mbi këtë sulm të pretenduar.
Ndryshimet politike në Budapest mund të kenë pasoja edhe në projektet energjetike rajonale, përfshirë aktivitetet e kompanisë kryesore serbe të naftës (NIS), e lidhur fort me interesat ruse.
Mësimet që duhet të nxjerrë opozita serbe
Analistët po diskutojnë tashmë paralelizmat mes dy vendeve, duke folur për një përsëritje të mundshme të “skenarit hungarez” në Serbi. Skenari hungarez dëshmon se sa e rëndësishme është krijimi i një klime referendumi, një objektiv që po përpiqet ta arrijë lëvizja studentore serbe.
Në Hungari, shumë parti opozitare vendosën të mos merrnin pjesë, të vetëdijshme se shumica e votuesve donin të mbështetnin Tisza-n dhe se çdo shpërndarje votash do të favorizonte regjimin.
Edhe këtu opozita serbe mund të nxjerrë një mësim të vlefshëm. Disa forca po përpiqen ende të promovojnë narrativën e “tri taborëve”: SNS, studentët dhe partitë pro-evropiane.
Megjithatë, zgjedhjet lokale dëshmuan se në Serbi mbretëron një klimë e tillë, ku e vetmja zgjedhje reale shihet mes studentëve dhe regjimit aktual.
Efektet mbi minoritetin hungarez
Péter Magyar pohoi se marrëdhëniet mes Hungarisë dhe Serbisë nuk do të ndryshojnë shumë sa i përket mbrojtjes së interesave të hungarezëve të Vojvodinës. Ai shtoi se e di “kush fshihet pas miqësisë mes Vuçiçit, Orbánit dhe Ficos”.
Por saktësoi se nuk do të ndërhyjë në punët e brendshme të Serbisë. Magyar njoftoi se Budapesti nuk do të mbështesë vetëm SVM-në, e cila ka shërbyer si “krahu i djathtë” i Vuçiçit, por do të punojë në interes të të gjithë pakicës hungareze në vendin fqinj.
Reagimi i Vuçiçit
Presidenti serb e uroi Magyarin përmes një postimi në X, por gjatë një interviste televizive, ai kritikoi deklaratat e tij mbi hetimin e gazsjellësit, duke e quajtur atë jashtë kompetencave të tij.
Vuçiçi i kërkoi kryeministrit të ri hungarez të thotë qartë se kush fshihet pas miqësisë së tyre, duke i cilësuar insinuatat për Putinin si deklarata të papërgjegjshme. Fitorja e Magyar sjell dinamika të reja në Evropë. Për Serbinë, kjo do të thotë fundi i epokës së një aleance autoritarësh të konsoliduar.
Megjithatë, ndryshimet nuk do të vijnë automatikisht. Humbja e Orbánit tregon se sfiduesit e regjimit aktual në Serbi duhet të shkojnë në çdo cep të vendit dhe të flasin drejtpërdrejt me çdo qytetar./Pamfleti nga “Balcani Caucaso”
Opozita serbe është njëlloj si ky balashi i Milosheviçit, në mos më keq. Të paktën më antishqiptarë se ky pis.