FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Ja dokumenti i plotë i paraqitur në Kongres mbi Ballkanin
“Pamfleti” po publikon të plotë projektligjin “Western Balkans Democracy and Prosperity Act”, i paraqitur në Dhomën e Përfaqësuesve në SHBA. Ky akt përfaqëson një nga nismat më të rëndësishme të Uashingtonit ndaj Ballkanit Perëndimor në dekadën e fundit dhe synon të sjellë një kapitull të ri në marrëdhëniet mes Shteteve të Bashkuara dhe vendeve të rajonit: Shqipërisë, Kosovës, Serbisë, Malit të Zi, Maqedonisë së Veriut, Bosnje dhe Hercegovinës dhe Kroacisë.
Dokumenti është një plan gjithëpërfshirës për të mbështetur zhvillimin demokratik, ekonomik dhe institucional të rajonit, duke vënë theks të posaçëm tek përballja me ndikimin destabilizues të aktorëve të jashtëm si Rusia dhe Kina. Ai vendos një vizion afatgjatë deri në vitin 2040 dhe përfshin nisma të mëdha për investime, ndihmë për të rinjtë, luftë ndaj korrupsionit, si dhe reforma në drejtësi, energji dhe siguri kibernetike.
Një element kyç i këtij projektligji është kodifikimi i sanksioneve amerikane ndaj personave që minojnë stabilitetin në Ballkanin Perëndimor, përmes ndalimeve hyrjeje, ngrirjeve të aseteve dhe ndalimit të bashkëpunimit financiar. Kjo nënkupton se çdo individ apo zyrtar që është shpallur “non grata” nga SHBA për përfshirje në korrupsion, shkelje të të drejtave të njeriut apo sabotim të reformave demokratike, do të mbetet nën sanksione për sa kohë nuk provohet se nuk është më i përfshirë. Presidenti amerikan mund të heqë sanksionet vetëm nëse ka garanci konkrete që individi në fjalë nuk përbën më kërcënim. Sipas aktit, sanksionet janë të ndara nga përkatësia etnike apo politike, por bazohen në veprimet konkrete dhe ndikimin negativ që ato sjellin në zhvillimin demokratik të rajonit.
Projektligji parashikon gjithashtu thellimin e bashkëpunimit në fushën e sigurisë kibernetike, për të ndihmuar vendet e Ballkanit që të mbrojnë veten nga ndërhyrje të huaja, sulme dixhitale dhe fushata dezinformuese. Për herë të parë përfshihet edhe një raport i detyrueshëm i përvitshëm që monitoron ndikimin e operacioneve të dëmshme ruse dhe kineze në rajon, me qëllim që të ndërmerren veprime parandaluese.
Në planin ekonomik, akti vë theksin në krijimin e mundësive për të rinjtë, mbështetjen për bizneset e vogla, veçanërisht ato që udhëhiqen nga gra dhe të rinj, si dhe në përmirësimin e kushteve për investime amerikane. Përveç kësaj, SHBA angazhohet të ndihmojë vendet e rajonit që të diversifikojnë burimet energjetike dhe të shkëputen nga varësia ndaj gazit rus.
Në nivel diplomatik, dokumenti mbështet qartë integrimin evropian të vendeve të rajonit dhe nxit vazhdimin e reformave demokratike. Një pjesë e veçantë i kushtohet marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, duke përshëndetur marrëveshjen e vitit 2023 për rrugën drejt normalizimit, por duke refuzuar çdo plan për ndarje territoriale apo shkëmbim të kufijve mbi baza etnike. Në vend të kësaj, SHBA thekson mbështetjen për zgjidhje që respektojnë integritetin territorial dhe shumë-etnicitetin si vlera themelore të demokracive moderne.
Me këtë akt, SHBA dërgon një sinjal të qartë: Ballkani Perëndimor mbetet një prioritet strategjik për Uashingtonin dhe është i gatshëm të investojë politikisht, ekonomikisht dhe institucionalisht në rajon. Ligji jo vetëm që forcon praninë amerikane, por shërben edhe si një udhërrëfyes për partnerët evropianë në drejtim të një Ballkani më të qëndrueshëm, demokratik dhe të zhvilluar.
SEKSIONI 1. Titulli i shkurtër dhe përmbajtja
(a) Titulli i shkurtër — Ky akt mund të citohet si “Akti për Demokracinë dhe Prosperitetin në Ballkanin Perëndimor”.
(b) Përmbajtja — Përmbajtja e këtij akti është si vijon:
Neni 1. Titulli i shkurtër; përmbajtja.
Neni 2. Gjetje.
Neni 3. Qëndrimi i Kongresit.
Neni 4. Përkufizime.
Neni 5. Kodifikimi i sanksioneve në lidhje me Ballkanin Perëndimor.
Neni 6. Nisma për zhvillim demokratik, ekonomik dhe mirëqenie.
Neni 7. Promovimi i angazhimit ndërkulturor dhe arsimor.
Neni 8. Peace Corps në Ballkanin Perëndimor.
Neni 9. Nisma për Liderët e Rinj të Ballkanit.
Neni 10. Mbështetje për sigurinë dhe rezistencën kibernetike në Ballkanin Perëndimor.
Neni 11. Qëndrimi i Kongresit lidhur me marrëveshjen e përkohshme.
Neni 12. Raporte mbi ndikimin keqdashës të Rusisë dhe Kinës në Ballkanin Perëndimor.
SEKSIONI 2. Gjetje të Kongresit
Kongresi konstaton si vijon:
1. Vendet e Ballkanit Perëndimor (Republika e Shqipërisë, Bosnje dhe Hercegovina, Kroacia, Republika e Kosovës, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut dhe Serbia) përbëjnë një rajon pluralist, multietnik në zemër të Evropës, me rëndësi kritike për paqen, stabilitetin dhe mirëqenien e kontinentit.
2. Paqja, stabiliteti dhe prosperiteti i qëndrueshëm në Ballkanin Perëndimor lidhen drejtpërdrejt me mundësitë demokratike dhe ekonomike për qytetarët e këtyre vendeve.
3. Është në interes të përbashkët të SHBA-së dhe vendeve të Ballkanit Perëndimor të promovojnë rritje ekonomike të qëndrueshme dhe zhvillim rajonal.
4. Reformat dhe përpjekjet për integrim në Bashkimin Evropian kanë sjellë përparim të rëndësishëm demokratik dhe ekonomik në rajon.
5. Pavarësisht përparimit ekonomik, shkalla e varfërisë dhe papunësisë mbetet më e lartë se në vendet fqinje anëtare të BE-së.
6. Emigrimi, veçanërisht i të rinjve, po ndikon në demografinë dhe po çon drejt rënies së popullsisë në të gjitha shtatë vendet.
7. Zbatimi i reformave të rëndësishme ekonomike dhe të qeverisjes mund të mundësojë investime dhe vende pune, veçanërisht për të rinjtë, si dhe pjesëmarrje më të gjerë në një proces politik që nxit tregtinë dhe prosperitetin për të gjithë.
8. Iniciativat ekzistuese rajonale, si Tregu i Përbashkët Rajonal, Procesi i Berlinit dhe Nisma “Open Balkan”, kanë potencial për të përmirësuar kushtet ekonomike dhe për të promovuar transparencë dhe përfshirje.
9. Departamenti i Tregtisë i SHBA, përmes Shërbimit të Jashtëm Tregtar, luan rol të rëndësishëm në promovimin dhe lehtësimin e mundësive për tregti dhe investime.
10. Korrupsioni, përfshirë liderët politikë kryesorë, vijon të përbëjë një nga pengesat më të mëdha për zhvillim të mëtejshëm politik dhe ekonomik në rajon.
11. Fushatat dezinformuese që synojnë Ballkanin Perëndimor minojnë besueshmërinë e institucioneve demokratike dhe integritetin e zgjedhjeve.
12. Cenueshmëria ndaj sulmeve kibernetike rrit rrezikun për funksionimin e qeverive dhe ofrimin e shërbimeve publike.
13. Komanda Kibernetike e SHBA-së, Departamenti i Shtetit dhe agjenci të tjera federale luajnë rol kyç në mbrojtjen e interesave kombëtare, përfshirë dërgimin e ekipeve përforcuese në vendet partnere për të forcuar mbrojtjen e tyre kibernetike.
14. Sigurimi i rrjeteve kibernetike dhe infrastrukturës së TIK-ut është përparësi kombëtare e SHBA-së.
15. Korrupsioni dhe dezinformimi lulëzojnë në mjedise politike autoritare ose me përçarje partizane.
16. Varësia e vendeve të Ballkanit Perëndimor nga karburantet fosile dhe gazi rus pengon integrimin e tyre në BE dhe i lidh ekonomikisht dhe politikisht me Federatën Ruse.
17. Reduktimi i kësaj varetësie është në interes të SHBA-së.
18. Ndikimi në rritje i Kinës në Ballkanin Perëndimor mund të dëmtojë konkurrencën strategjike, demokracinë dhe integrimin me Evropën.
Në mars 2022, Presidenti Biden nisi Nismën për Qëndrueshmëri Demokratike Evropiane për të forcuar demokracinë, luftuar korrupsionin dhe mbrojtur të drejtat e njeriut në Ukrainë dhe fqinjët e saj, si përgjigje ndaj agresionit rus.
Zgjedhjet parlamentare dhe lokale të mbajtura në Serbi më 17 dhjetor 2023 kanë ngritur shqetësime serioze për gjendjen e demokracisë në vend, për shkak të raportit përfundimtar të OSBE-së i cili:
(A) konstatoi “kushte të padrejta” për zgjedhjet;
(B) vërejti “shumë parregullsi procedurale, përfshirë mospërputhje të zbatimit të rregullave, shkelje të fshehtësisë së votës dhe raste të shumta votimi në grup”; dhe
(C) kërkoi përsëritjen e votimeve në disa qendra.
OSBE vërejti gjithashtu se zyrtarë serbë akuzuan protestuesit paqësorë, partitë opozitare dhe shoqërinë civile për “tentativë për destabilizim të qeverisë”, një pretendim shqetësues që rrezikon sigurinë e shtresave të rëndësishme të shoqërisë.
Vendet demokratike që ndajnë vlera me SHBA krijojnë partneritete më të forta dhe afatgjata.
SEKSIONI 3. Qëndrimi i Kongresit
Është ndjenja e Kongresit se Shtetet e Bashkuara duhet:
-Të inkurajojnë rritjen e tregtisë dhe investimeve ndërmjet SHBA-së dhe aleatëve e partnerëve në Ballkanin Perëndimor;
-Të zgjerojnë ndihmën e SHBA-së për përpjekjet e integrimit rajonal në Ballkanin Perëndimor;
-Të forcojnë dhe zgjerojnë integrimin ekonomik rajonal, veçanërisht ndërmarrjet që u përkasin grave dhe të rinjve ose që i punësojnë ata;
-Të bashkëpunojnë me aleatë dhe partnerë që janë të angazhuar për përmirësimin e sundimit të ligjit, diversifikimin e burimeve të energjisë, reformat demokratike dhe ekonomike, dhe reduktimin e varfërisë në rajon;
-Të rrisin tregtinë dhe investimet amerikane në Ballkanin Perëndimor, veçanërisht në mënyra që mbështesin përpjekjet e vendeve: (A) për të zvogëluar varësinë nga energjia ruse; (B) për të rritur diversifikimin, efiçencën dhe kursimin e energjisë; (C) për të lehtësuar kalimin drejt burimeve më të pastra dhe të besueshme të energjisë, përfshirë ato të rinovueshme, kur është e përshtatshme;
-Të vazhdojnë të ndihmojnë në zhvillimin e: (A) shoqërive civile të forta; (B) partneriteteve publiko-private; (C) medias së pavarur; (D) qeverisjes transparente, të përgjegjshme dhe që i përgjigjet qytetarëve, përfshirë përfaqësim të barabartë për gratë dhe të rinjtë; (E) stabilitetit politik; dhe (F) ekonomive moderne të bazuara në tregun e lirë;
-Të mbështesin anëtarësimin sa më të shpejtë të vendeve të Ballkanit Perëndimor që nuk janë ende pjesë e Bashkimit Evropian apo NATO-s, për ato vende që dëshirojnë dhe janë të përshtatshme për këtë anëtarësim;
Të mbështesin: (A) ruajtjen e mandatit të plotë të forcës së BE-së (EUFOR) në Bosnje dhe Hercegovinë si interes kombëtar i SHBA; (B) inkurajimin e NATO-s dhe BE-së për të rishikuar mandatet dhe praninë e tyre në Bosnje dhe Hercegovinë për të luajtur një rol proaktiv në ruajtjen e sigurisë; (C) planifikimin e NATO-s për një forcë ndërkombëtare në rast të bllokimit nga Rusia të rinovimit të mandatit në OKB; dhe (D) forcimin e selisë së NATO-s në Sarajevë;
-Të vazhdojnë të mbështesin aspiratat për anëtarësim në BE të Shqipërisë, Bosnje dhe Hercegovinës, Kosovës, Maqedonisë së Veriut, Malit të Zi dhe Serbisë, përmes ndihmës për përmbushjen e kushteve të nevojshme;
-Të vazhdojnë të mbështesin Procesin e Berlinit dhe nismat e drejtuara nga vendet e rajonit që përputhen me standardet e BE-së për anëtarësim;
-Të mbështesin trashëgiminë kulturore dhe të njohin gjuhët e Ballkanit Perëndimor;
-Të bashkërendojnë ngushtë me BE-në, Mbretërinë e Bashkuar dhe aleatë të tjerë për sanksione të synuara në vendet e Ballkanit Perëndimor dhe të përpiqen për harmonizim maksimal të përpjekjeve;
-Të zgjerojnë bashkëpunimin bilateral të sigurisë me vendet e Ballkanit Perëndimor që nuk janë anëtare të NATO-s, veçanërisht përmes Kartës së Adriatikut;
-Të shtojnë përpjekjet kundër ndikimit malinj rus dhe aktiviteteve destabilizuese në rajon përmes angazhimit me institucionet shtetërore, aktorët politikë, gazetarët, shoqërinë civile dhe liderët e biznesit;
-Të zhvillojnë standarde për rezistencë kibernetike në përputhje me Planin e NATO-s për Mbrojtje Kibernetike të përforcuar nga Samiti i Uellsit 2014;
-Të shprehin qartë angazhimin e SHBA për vlerat demokratike dhe respektimin e së drejtës ndërkombëtare si rruga e vetme përpara për vendet e Ballkanit Perëndimor;
-Të prioritizojnë partneritetet dhe programet me ato vende që tregojnë përkushtim për forcimin e demokracisë dhe respektimin e të drejtave të njeriut.
SEKSIONI 4. Përkufizime
Në këtë akt:
-Komitetet përkatëse të Kongresit — termi “komitetet përkatëse të Kongresit” nënkupton: (A) Komitetin për Marrëdhëniet me Jashtë të Senatit; (B) Komitetin për Aprobimet e Senatit; (C) Komitetin për Punët e Jashtme të Dhomës së Përfaqësuesve; (D) Komitetin për Aprobimet e Dhomës së Përfaqësuesve.
TIK (ICT) — termi “TIK” nënkupton teknologjitë e informacionit dhe komunikimit.
-Ballkani Perëndimor — termi “Ballkani Perëndimor” nënkupton rajonin e përbërë nga këto shtete: (A) Republika e Shqipërisë; (B) Bosnje dhe Hercegovina; (C) Republika e Kroacisë; (D) Republika e Kosovës; (E) Mali i Zi; (F) Republika e Maqedonisë së Veriut; (G) Republika e Serbisë.
Shtet i Ballkanit Perëndimor — termi “shtet i Ballkanit Perëndimor” i referohet çdo shteti të përmendur në pikat (A) deri (G) të paragrafit 3.
SEKSIONI 5. Kodifikimi i sanksioneve në lidhje me Ballkanin Perëndimor
(a) Në përgjithësi — Çdo person i listuar ose i përcaktuar për vendosjen e sanksioneve sipas një urdhri ekzekutiv të përshkruar në nenin (c) në datën e hyrjes në fuqi të këtij akti do të mbetet i tillë, përveç rasteve të parashikuara në nenet (d) dhe (e).
(b) Vazhdimi i autoritetit për sanksione — Çdo autoritet për vendosjen e sanksioneve sipas një urdhri ekzekutiv të përshkruar në nenin (c) do të mbetet në fuqi.
(c) Urdhrat ekzekutivë të përfshirë — Urdhrat e përshkruar në këtë nen janë: (1) Urdhri Ekzekutiv 13219, i ndryshuar nga Urdhri Ekzekutiv 13304 (lidhur me bllokimin e pronës së personave që kërcënojnë përpjekjet ndërkombëtare për stabilizim në Ballkanin Perëndimor); (2) Urdhri Ekzekutiv 14033 (lidhur me bllokimin e pronës dhe ndalimin e hyrjes në SHBA të personave që kontribuojnë në situata destabilizuese në Ballkanin Perëndimor), siç ishte në fuqi në datën e hyrjes në fuqi të këtij akti.
(d) Përfundimi i sanksioneve — Presidenti mund të përfundojë zbatimin e sanksioneve ndaj një personi, nëse certifikon para komiteteve përkatëse të Kongresit që ky person: (1) nuk ka qenë i përfshirë në aktivitetin që ishte baza për sanksionet gjatë dy viteve të fundit; (2) ose nuk plotëson më kriteret për të cilat u vendosën sanksionet.
(e) Përjashtim (heqje) — (1) Në përgjithësi — Presidenti mund të pezullojë zbatimin e sanksioneve për periudha të ripërtëritshme deri në 180 ditë, nëse: (A) përcakton që përjashtimi është në interesin kombëtar të SHBA-së; dhe (B) të paktën 15 ditë para dhënies së përjashtimit, dorëzon një njoftim dhe justifikim në komitetet përkatëse të Kongresit. (2) Formati — Ky përjashtim mund të dorëzohet edhe në formë të klasifikuar (sekrete).
(f) Përjashtime — (1) Ndihma humanitare — Sanksionet sipas këtij akti nuk do të aplikohen ndaj: (A) transaksioneve për ofrimin e ushqimeve, pajisjeve mjekësore, ndihmës humanitare ose për qëllime humanitare; (B) transaksioneve të lidhura ngushtë me aktivitetet e përmendura më sipër.
(2) Përputhshmëria me detyrime ndërkombëtare dhe veprimtari ligjzbatuese — Sanksionet nuk zbatohen ndaj të huajve nëse pranimi ose leja e tyre për hyrje është e nevojshme: (A) për të përmbushur detyrimet e SHBA-së ndaj: (i) Marrëveshjes midis Kombeve të Bashkuara dhe SHBA-së për selinë e OKB-së (1947); (ii) Konventës së Marrëdhënieve Konsullore të Vjenës (1963); (iii) Çdo marrëveshje tjetër ndërkombëtare; (B) për të përmbushur ose ndihmuar veprime ligjzbatuese në SHBA.
(3) Përjashtim për veprimtari të inteligjencës — Sanksionet nuk aplikohen ndaj: (A) çdo aktiviteti që kërkon raportim sipas Ligjit për Sigurinë Kombëtare të vitit 1947; (B) çdo aktiviteti të autorizuar të inteligjencës së SHBA-së.
(4) Përjashtim për importimin e mallrave — (A) Në përgjithësi — Detyrimi për të bllokuar pronat sipas këtij akti nuk përfshin autorizimin apo kërkesën për të vendosur sanksione ndaj importimit të mallrave. (B) Përkufizimi i “mallit” — “Mall” nënkupton çdo artikull, substancë natyrore ose artificiale, material, furnizim apo produkt i prodhuar, përfshirë pajisjet testuese dhe inspektuese, përjashtuar të dhënat teknike.
(g) Aktet nënligjore — Presidenti është i autorizuar të nxjerrë rregullore të nevojshme për zbatimin e këtij neni, përfshirë përjashtime rregullatore, sipas nenit 205 të Ligjit për Fuqitë Ekonomike Ndërkombëtare të Emergjencës (IEEPA).
(h) Afati — Ky nen do të pushojë së zbatuari 8 vjet pas hyrjes në fuqi të këtij akti.
SEKSIONI 6. Nisma për zhvillim demokratik, ekonomik dhe mirëqenie
(a) Nismë kundër korrupsionit — Sekretari i Shtetit, përmes programeve ekzistuese dhe të reja, do të zhvillojë një nismë që:
Synon të zgjerojë asistencën teknike në çdo vend të Ballkanit Perëndimor, në përputhje me kushtet lokale dhe me dakordësinë e qeverive pritëse për të zhvilluar strategji kombëtare kundër korrupsionit;
Synon të ndajë praktikat më të mira dhe të ofrojë trajnime për agjencitë civile të zbatimit të ligjit, institucionet gjyqësore dhe organet e tjera administrative përkatëse në rajon, për të përmirësuar efikasitetin, transparencën dhe përgjegjshmërinë;
Forcon strategjitë ekzistuese kombëtare kundër korrupsionit për: (A) luftimin e korrupsionit politik, veçanërisht në gjyqësor, në organet e mbikëqyrjes së zgjedhjeve dhe në prokurimet publike; (B) forcimin e mbikëqyrjes ligjore dhe rregullatore në fusha të ndjeshme të qeverisjes, si liria e informacionit dhe prokurimet publike, përfshirë edhe përmes forcimit të mbrojtjes kibernetike dhe infrastrukturës së TIK-ut;
Përfshin vendet e Ballkanit Perëndimor në Nismën për Qëndrueshmëri Demokratike Evropiane të Departamentit të Shtetit ose çdo nismë tjetër pasardhëse, dhe i konsideron ato për financim antikorrupsion;
Promovon rolin e medias së pavarur në luftën kundër korrupsionit përmes angazhimeve me qeveritë e rajonit dhe ofrimit të trajnimeve për gazetarë mbi gazetarinë investigative.
(b) Prioritet për sigurinë kibernetike, tregtinë rajonale dhe konkurrueshmërinë ekonomike —
(1) Qëndrimi i Kongresit — Kongresi konsideron se: (A) forcimi i marrëdhënieve ekonomike, qytetare dhe politike ndërmjet vendeve të Ballkanit Perëndimor do të ndihmojë në përdorimin më efikas të burimeve ekzistuese dhe do të forcojë sigurinë ekonomike dhe demokratike të rajonit, përmes mbrojtjes kibernetike dhe rritjes së tregtisë; (B) investimet amerikane dhe ndihma për krijimin e një rajoni më të integruar ndihmojnë në ruajtjen e stabilitetit dhe sigurisë politike.
(2) Strategji 5-vjeçare për zhvillimin ekonomik dhe qëndrueshmërinë demokratike në Ballkanin Perëndimor — Jo më vonë se 180 ditë pas hyrjes në fuqi të këtij akti, Sekretari i Shtetit dhe Administratori i USAID, në bashkëpunim me drejtues të agjencive të tjera federale, do t’i paraqesin Komiteteve përkatëse të Kongresit një strategji për zhvillim rajonal që plotëson përpjekjet e BE-së, vendeve evropiane dhe institucioneve shumëpalëshe për:
(A) përdorimin e plotë të mjeteve dhe burimeve ekzistuese; (B) sigurimin e bashkëpunimit me partnerë shumëpalësh dhe bilateralë, si BE, Banka Botërore, etj.; (C) përfshirjen e një vlerësimi publik fillestar mbi: (i) mundësitë ekonomike për bizneset amerikane dhe ato të vendeve partnere me mendim të njëjtë; (ii) pengesat ligjore, ekonomike, infrastrukturore apo të qeverisjes që kufizojnë tregtinë dhe investimet amerikane; (iii) efektivitetin e iniciativave ekzistuese rajonale si “Open Balkan” apo Tregu i Përbashkët Rajonal; (iv) mënyrat për të rritur tregtinë dhe investimet amerikane në rajon;
(D) zhvillimin e kapaciteteve njerëzore, institucionale dhe infrastrukturore në sektorë të ndryshëm si energjia e pastër, bujqësia, ndërmarrjet e vogla dhe të mesme, shëndetësia dhe siguria kibernetike; (E) mbështetjen për marrëveshje tregtare rajonale dhe ndërkombëtare; (F) mbështetjen për ndërmarrjet në pronësi të grave; (G) promovimin e qeverisjes së mirë, transparencës, lirisë së medias, konkurrencës së ndershme, reformës gjyqësore dhe mjedisit të qëndrueshëm të biznesit; (H) përfshirjen e një strategjie diplomacie publike për të informuar qytetarët e rajonit mbi përfitimet e marrëdhënieve me SHBA.
(3) Informim — Jo më vonë se 90 ditë pas hyrjes në fuqi të këtij akti, Sekretari i Shtetit do të ofrojë një përditësim për komitetet përkatëse të Kongresit mbi përparimin e hartimit të strategjisë sipas pikës (2).
(c) Nismë për tregti dhe zhvillim rajonal —
(1) Autorizim — Sekretari i Shtetit dhe Administratori i USAID mund të bashkërendojnë një nismë për zhvillim dhe tregti rajonale që përfshin vendet e Ballkanit Perëndimor dhe çdo vend anëtar të BE-së që kufizohet me rajonin.
(2) Elementet e nismës — (A) Nxitje e rritjes së sektorit privat, veçanërisht e ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme; (B) Rritje e eksporteve ndërrajonale dhe drejt vendeve të BE-së; (C) Rritje e eksporteve dhe investimeve amerikane në rajon; (D) Mbështetje për startup-et, sidomos ato të drejtuara nga të rinjtë dhe gratë, përmes trajnimeve dhe aksesit në kapital; (E) Angazhimi me diasporën e Ballkanit në SHBA dhe jashtë saj për të nxitur investimet; (F) Asistencë për qeveritë dhe shoqërinë civile për të hartuar rregullore dhe mekanizma që garantojnë investime të ndershme dhe parandalojnë investime me qëllime keqdashëse; (G) Rishikim i programeve ekzistuese të ndihmës për të shmangur dublimet dhe për të identifikuar fushat me potencial bashkëpunimi; (H) Identifikimi i fushave ku mund të përdoren më shumë burime për të zgjeruar programe të suksesshme ekzistuese; (I) Krahasimi i analizave kombëtare për të ndërtuar një qasje rajonale të unifikuar; (J) Nxitja e tregtisë ndërrajonale përmes granteve, marrëveshjeve bashkëpunimi, aksesit në instrumente financiare të SHBA-së dhe partnerëve ndërkombëtarë.
(3) Mbështetje për projekte infrastrukturore rajonale — Nisma duhet të mbështesë:
(A) Projektet infrastrukturore për rrugë, ura, hekurudha etj.;
(B) Mbështetje teknike për standarde të SHBA-së dhe BE-së në udhëtimin ajror;
(C) Zhvillim të rrjeteve të telekomunikacionit me ofrues të besueshëm;
(D) Projekte që lidhin vendet e Ballkanit me njëra-tjetrën dhe me fqinjët;
(E) Proceset e tenderimit transparent;
(F) Programe transparence investimi për të identifikuar boshllëqe dhe nevoja për reforma institucionale;
(G) Shkëmbim praktikash të mira nga SHBA dhe partnerët ndërkombëtarë;
(H) Projekte që forcojnë sigurinë energjetike dhe reduktojnë varësinë nga energjia ruse;
(I) Mbështetje për lidhje energjetike ndërrajonale;
(J) Asistencë teknike për bashkëpunim rajonal në mbrojtjen e mjedisit;
(K) Zhvillim i opsioneve të financimit dhe lidhje me institucione financiare.
(4) Kërkesa për programet —
(A) Të jenë të hapura për Shqipërinë, Bosnjen, Kosovën, Malin e Zi, Maqedoninë e Veriut dhe Serbinë;
(B) Të jenë në përputhje me kriteret për anëtarësim në BE;
(C) Të fokusohen në mbajtjen e talenteve në rajon;
(D) Të promovojnë politika që nxisin konkurrencën, qeverisjen e mirë dhe rritjen e qëndrueshme;
(E) Të përfshijnë strategji diplomacie publike për të informuar qytetarët mbi programin.
(d) Korporata e SHBA për Zhvillim Ndërkombëtar (DFC) —
(1) Emërime — Brenda 1 viti nga hyrja në fuqi e këtij akti, drejtori i DFC-së, në bashkëpunim me Sekretarin e Shtetit, do të shqyrtojë mundësinë për të hapur një zyrë rajonale për Ballkanin Perëndimor.
(2) Raport i përbashkët — Brenda 180 ditësh, drejtori i DFC-së dhe administratori i USAID do të dorëzojnë një raport që përfshin: (A) vlerësim të përfitimeve nga garantimi i kredive sovrane për projekte infrastrukturore dhe diversifikimi energjetik në rajon; (B) nevojat shtesë për burime njerëzore dhe financiare për të ofruar garanci të tilla; (C) vlerësim se si mund të përdoren produktet e sigurimit të DFC-së për të mbështetur obligacione ose instrumente të tjera që synojnë ngritjen e kapitalit në tregjet financiare amerikane për Ballkanin Perëndimor.
SEKSIONI 7 – Nxitja e bashkëpunimit ndërkulturor dhe arsimor
(a) Qëndrim i Kongresit – Kongresi është i mendimit se:
(1) nxitja e partneriteteve mes universiteteve të Shteteve të Bashkuara dhe atyre në Ballkanin Perëndimor, veçanërisht në komunitete që tradicionalisht kanë qenë të nënshtruara, avancon objektivat e politikës së jashtme të SHBA-së dhe kërkon një qasje gjithëpërfshirëse ndërinstitucionale, përfshirë partneritete publike-private;
(2) këto partneritete universitare do të ofronin mundësi për shkëmbim të ideve akademike, ekspertizës teknike, kërkimeve dhe kuptimit kulturor për përfitimin e SHBA-së;
(3) shtatë vendet e Ballkanit Perëndimor përmbushin kriteret e përcaktuara në seksionin 105(c)(4) të Aktit për Ndihmën e Jashtme të vitit 1961.
(b) Partneritetet universitare – Presidenti, përmes Sekretarit të Shtetit, është i autorizuar të ofrojë ndihmë për promovimin e partneriteteve ndërmjet universiteteve amerikane dhe atyre në Ballkanin Perëndimor, përfshirë:
(1) mbështetjen për kërkime dhe analiza mbi politikën e jashtme, qëndrueshmërinë kibernetike dhe luftën ndaj dezinformimit;
(2) bashkëpunimin me qeveritë partnere për reformimin e politikave arsimore, përmirësimin e kurrikulave, forcimin e sistemeve të të dhënave, trajnimin e mësuesve dhe studentëve (përfshirë mësimin e gjuhës angleze), dhe sigurimin e materialeve cilësore e gjithëpërfshirëse;
(3) nxitjen e shkëmbimeve të dijes për të pajisur individët, veçanërisht të rinjtë në rrezik, gratë, personat me aftësi të kufizuara dhe komunitetet e tjera të margjinalizuara, me aftësitë dhe trajnimet për punësim domethënës;
(4) promovimin e shkëmbimeve akademike dhe të kërkimit shkencor mes institucioneve të arsimit të lartë në Ballkanin Perëndimor dhe SHBA;
(5) nxitjen e aleancave me institucione të tjera evropiane që ndajnë të njëjtat vlera.
SEKSIONI 8 – Korpusi i Paqes në Ballkanin Perëndimor
(a) Qëndrim i Kongresit – Kongresi është i mendimit se Korpusi i Paqes, me misionin për të nxitur paqen dhe miqësinë në mbarë botën, përfshirë ndihmën ndaj vendeve që kërkojnë ekspertizë dhe trajnim, ofron një mundësi të paçmueshme për të lidhur popullin amerikan me atë të Ballkanit Perëndimor.
(b) Raport – Brenda 180 ditëve nga hyrja në fuqi e këtij ligji, Drejtori i Korpusit të Paqes duhet të paraqesë një raport për komitetet përkatëse të Kongresit që përfshin një analizë të mundësive aktuale për zgjerimin e veprimtarisë së Korpusit të Paqes në Ballkanin Perëndimor.
SEKSIONI 9 – Nisma për Udhëheqësit e Rinj të Ballkanit
(a) Qëndrim i Kongresit – Kongresi vlerëson se programet e shkëmbimeve njerëzore që sjellin liderë fetarë, gazetarë, përfaqësues të shoqërisë civile, politikanë dhe individë të tjerë nga Ballkani Perëndimor në SHBA forcojnë marrëdhëniet ekzistuese dhe avancojnë interesat e SHBA-së në rajon.
(b) Programi BOLD – Programi për udhëheqësit e rinj në disa vende të Ballkanit Perëndimor:
(1) përmes këtij programi, Departamenti i Shtetit ka luajtur një rol të rëndësishëm në zhvillimin e udhëheqësve të rinj në fushën e angazhimit qytetar dhe zhvillimit ekonomik në Bosnjë dhe Hercegovinë, Serbi dhe Mal të Zi;
(2) ky program duhet të zgjerohet në të gjithë rajonin e Ballkanit Perëndimor.
(c) Autorizim – Sekretari i Shtetit duhet të zhvillojë dhe implementojë më tej programin BOLD, i njohur më tej si “Nisma për Udhëheqësit e Rinj të Ballkanit”, për të promovuar zhvillimin edukativ dhe profesional të liderëve të rinj të rajonit që kanë shfaqur angazhim për zhvillimin e qëndrueshëm të Ballkanit.
(d) Objektivat:
(1) forcimi i kapaciteteve të liderëve të rinj në fusha si biznesi, teknologjia e informacionit, siguria kibernetike, bujqësia, angazhimi qytetar, administrata publike;
(2) ofrimi i mundësive për zhvillim profesional, trajnime dhe rrjetëzim;
(3) mbështetja e bashkëpunimit rajonal në qeverisje të mirë, mbrojtje të mjedisit, etikë qeveritare dhe përfshirje të pakicave;
(4) ndihma ekonomike dhe teknike për të forcuar lidhjet me investitorë dhe sipërmarrës nga SHBA dhe rajoni;
(5) përshtatja e ndihmës në përputhje me objektivat e secilës misione diplomatike të SHBA-së;
(6) sigurimi i financimit nga fondet ekzistuese të misioneve amerikane në Ballkan.
(e) Bursat – Sekretari i Shtetit do të ndajë bursa për liderë të rinj:
(1) të moshës 18–35 vjeç;
(2) me aftësi në sipërmarrje, shërbim publik dhe udhëheqje;
(3) me ndikim pozitiv në komunitet;
(4) që përfaqësojnë diversitet gjeografik, gjinor, politik dhe kulturor.
(f) Qendër për angazhim publik dhe udhëheqje – Sekretari i Shtetit do të shfrytëzojë hapësirat ekzistuese diplomatike për të ndërtuar një qendër udhëheqëse në Ballkan, që do të:
(1) luftojë dezinformimin;
(2) promovojë dialogun kulturor;
(3) trajnojë liderët e rinj;
(4) harmonizojë qendrat ekzistuese të diplomacisë publike;
(5) organizojë takime vjetore për rrjetëzim të liderëve të rinj.
(g) Informim mbi programet e shkëmbimit – Brenda 180 ditëve nga hyrja në fuqi e këtij ligji, Sekretari i Shtetit do të raportojë mbi:
(1) pengesat që kufizojnë përfshirjen e liderëve nga Ballkani në programet si International Visitor Leadership Program;
(2) burimet e nevojshme për të adresuar këto pengesa;
(3) strategjitë për lidhjen e pjesëmarrësve nga Ballkani me pjesëmarrës nga Europa.
SEKSIONI 10. Mbështetja e sigurisë kibernetike dhe rezistencës ndaj sulmeve kibernetike në Ballkanin Perëndimor.
(a) Qëndrimi i Kongresit. — Kongresi shpreh qëndrimin se:
(1) Mbështetja e Shteteve të Bashkuara për sigurinë kibernetike, rezistencën ndaj sulmeve kibernetike dhe infrastrukturën e sigurt ICT në vendet e Ballkanit Perëndimor do të forcojë aftësinë e rajonit për të mbrojtur veten dhe për të reaguar ndaj veprimtarive të dëmshme kibernetike nga aktorë jo-shtetër dhe të huaj, përshirë qeveritë e huaja që synojnë të ndikojnë në rajon;
(2) rrjetet ICT të pasigurta dhe të cenueshme ndaj manipulimeve mund të rrisin mundësitë për: (A) komprometimin e infrastrukturës kibernetike, përshirë rrjetet e të dhënave, infrastrukturën elektronike dhe sistemet softuerike; dhe (B) përshfrytëzimin e operacioneve të informacionit online nga kundërsharë dhe aktorë keqdashës për të minuar aleatët dhe interesat e Shteteve të Bashkuara; dhe
(3) është në interesin e sigurisë kombëtare të Shteteve të Bashkuara të mbështesë sigurinë kibernetike dhe rezistencën ndaj sulmeve kibernetike të vendeve të Ballkanit Perëndimor.
(b) Raport ndër-agjencior mbi sigurinë kibernetike dhe mjedisin dixhital të informacionit në vendet e Ballkanit Perëndimor. — Jo më vonë se 1 vit pas hyrjes në fuqi të këtij ligji, Sekretari i Shtetit, në bashkëpunim me Sekretarin e Mbrojtjes, Sekretarin e Sigurisë Kombëtare dhe drejtuesit e agjencive të tjera federale të përkatshme, do të paraqesë një raport para komiteteve të përshtatshme të Kongresit që përmban:
(1) një përmbledhje të përpjekjeve ndër-agjencive për forcimin e sigurisë kibernetike dhe rezistencës ndaj sulmeve kibernetike në vendet e Ballkanit Perëndimor;
(2) një rishikim të mjedisit të informacionit në secilën nga vendet e Ballkanit Perëndimor;
(3) një rishikim të iniciativave ekzistuese të qeverisë së SHBA për fushën dixhitale dhe kibernetike që: (A) kundër veprimeve të ndikimit dhe mbrojtjen e zgjedhjeve dhe proceseve demokratike në Ballkanin Perëndimor; (B) forcimin e infrastrukturës ICT dhe kapaciteteve të sigurisë kibernetike në Ballkanin Perëndimor; (C) mbështetjen e demokracisë dhe lirisë së internetit në vendet e Ballkanit Perëndimor; dhe (D) ndërtimin e kapaciteteve kibernetike të qeverive aleate ose partnere të Shteteve të Bashkuara;
(4) një vlerësim të ndarjes së informacionit mbi kërcënimet kibernetike midis SHBA dhe vendeve të Ballkanit Perëndimor;
(5) një vlerësim të: (A) opsioneve për SHBA-në për të mbështetur më mirë sigurinë kibernetike në vendet e Ballkanit Perëndimor duke ndryshuar autoritetet ekzistuese të ndihmës; (B) avantazhet ose kufizimet, si p.sh. fondet ose hapësira zyrash, për vendosjen e profesionistëve kibernetikë nga agjenci të tjera federale pranë posteve diplomatike të SHBA në Ballkanin Perëndimor dhe trajnimin e diplomatëve në fushën kibernetike;
(6) çdo mbështetje shtesë e nevojshme nga SHBA për sigurinë kibernetike të aleatëve të NATO-s: Shqipërisë, Malit të Zi, Maqedonisë së Veriut dhe Kroacisë.
SEKSIONI 11. Marrëdhëniet midis Kosovës dhe Serbisë.
(a) Qëndrimi i Kongresit. — Kongresi shpreh qëndrimin se:
(1) Marrëveshja për Normalizimin e Marrëdhënieve, e arritur midis Kosovës dhe Serbisë më 27 shkurt 2023 me ndihmën e Bashkimit Evropian, përfaqëson një hap pozitiv drejt normalizimit midis dy vendeve;
(2) Serbia dhe Kosova duhet të punojnë për të bërë progres të menjëhershëm në zbatimin e Aneksit të Marrëveshjes;
(3) pasi të jetë bërë progres i mjaftueshëm në zbatimin e Aneksit, SHBA duhet të shqyrtojë nisma për forcimin e marrëdhënieve dypalëshe me të dy vendet, duke përshirë: (A) vendosjen e dialogëve strategjikë dypalësh me Kosovën dhe Serbinë; dhe (B) avancimin e nismave konkrete për thellimin e tregtisë dhe investimeve;
(4) SHBA duhet të vazhdojë mbështetjen për një marrëveshje përfundimtare dhe të gjithëpërfshirëse midis Kosovës dhe Serbisë, të bazuar në njohjen e ndërsjelltë.
(b) Deklaratë politike. — Politika e Qeverisë së SHBA është:
(1) të mos ndjekë asnjë politikë që promovon shkëmbimin e territoreve, ndarjen ose forma të tjera të ndryshimit të kufijve mbi baza etnike si mjet për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve midis shteteve të rajonit; dhe
(2) të mbështesë demokracitë pluraliste në vendet e Ballkanit Perëndimor si mjet për të parandaluar kthimin e konflikteve etnike që dikur e karakterizonin rajonin.
SEKSIONI 12. Raporte mbi veprimet dhe fushatat keqdashëse të ndikimit rus dhe kinez në Ballkanin Perëndimor.
(a) Kërkesë për raporte. — Jo më vonë se 180 ditë pas hyrjes në fuqi të këtij ligji, dhe çdo dy vjet më pas, Sekretari i Shtetit, në bashkëpunim me Sekretarin e Mbrojtjes, Drejtorin e Inteligjencës Kombëtare dhe drejtues të tjerë të agjencive federale sipas rastit, do të paraqesë një raport përpara komiteteve të përshtatshme të Kongresit lidhur me fushatat dhe operacionet keqdashëse të ndikimit nga Rusia dhe Kina në Ballkan, të cilat synojnë:
(1) të minojnë institucionet demokratike;
(2) të nxisin paqëndrushmërinë politike; dhe
(3) të dëmtojnë interesat e SHBA dhe të aleatëve dhe partnereve të NATO-s në Ballkanin Perëndimor.
(b) Përmbajtja. — Çdo raport i paraqitur sipas pikës (a) duhet të përmbajë:
(1) një vlerësim të objektivave të Federatës Ruse dhe Republikës Popullore të Kinës në lidhje me operacionet dhe fushatat keqdashëse në vendet e Ballkanit Perëndimor: (A) për të minuar institucionet demokratike, duke përshirë planifikimin dhe realizimin e zgjedhjeve demokratike; (B) për të nxitur paqëndrushmërinë politike; dhe (C) për të manipuluar mjedisin e informacionit;
(2) aktivitetet dhe rolet e Departamentit të Shtetit dhe agjencive të tjera federale në kundër veprimet keqdashëse ruse dhe kineze;
(3) një listë të plotë që identifikon: (A) çdo rrjet, entitet dhe individ, sa të jetë e mundur, nga Rusia, Kina ose vende të tjera që bashkëpunojnë me to, që mbështesin operacionet keqdashëse, përshirë mbështetjen financiare ose operative të veprimtarive në ndonjë vend të Ballkanit që kufizon lirinë e shprehjes ose pengon aksesin në proceset demokratike; (B) rolin e secilit entitet në këtë mbështetje;
(4) identifikimin e taktikave, teknikave dhe metodave të përdorura në këto operacione;
(5) vlerësimin e efekteve të fushatave të mëparshme ndaj aleancave të Forcave të Armatosura të SHBA në Ballkan;
(6) identifikimin e çdo vendi të Ballkanit Perëndimor ku Rusia ose Kina ka zhvilluar ose tentuar të zhvillojë veprimtari të tillë;
(7) vlerësimin e kapaciteteve dhe përpjekjeve të NATO-s dhe të secilit vend të Ballkanit Perëndimor për të kundër vepruar ndaj operacioneve të tilla;
(8) përshkrimin e përpjekjeve të SHBA për të luftuar ndikimin e tillë, duke përshirë Fondin Kundër Ndikimit Rus dhe Fondin Kundër Ndikimit të RP të Kinës;
(9) vlerësimin e metodave që priten të përdoren në të ardhmen nga Rusia dhe Kina; dhe
(10) autoritetet ose aktivitetet e rekomanduara që mund të ndërmerren nga agjencitë federale për të rritur kapacitetin e SHBA për të kundër vepruar ndaj ndikimit keqdashës rus dhe kinez në Ballkanin Perëndimor.
(c) Formati. — Çdo raport do të paraqitet në format të paklasifikuar, por mund të përmbajë edhe shtojca të klasifikuara. /Pamfleti
Lini një Përgjigje