FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Italian journalist Stefano Orsi says that social discontent in Albania has gone beyond the issue of environmental protection and has turned into a revolt against the governance model. He argues that the rising cost of living, low wages and corruption have created a deep climate of disillusionment. According to him, the protest is a sign that Edi Rama's government has entered the final phase of its political mandate.
The protests that began against the luxury resort project supported by Jared Kushner and Ivanka Trump in the Zvërnec-Nartë protected area have turned into a broader movement against the government of Edi Rama and the Albanian political class.
For Italian journalist Stefano Orsi, the civic anger stems not only from opposition to a construction project, but from the deterioration of living standards and the loss of trust in politics. In this interview for “Liberti Media”, he analyzes the causes of the protests, the economic situation in Albania, the perception of the Rama government and the political perspective of the country.
How is it explained that the protests in Albania transformed from an environmental revolt into a broad movement against the government and the opposition?
Because the real reasons for a popular mobilization are not just related to an environmental issue. A mass protest arises when people feel that their quality of life is deteriorating and that institutions are not responding to real problems.
For years I have had Albanian friends tell me that life has become much more expensive. They have told me that in some cases it costs less to eat out than to fill your own basket. Prices have increased significantly, while wages have remained low.
This is the real problem. Albania has become attractive to investors because it offers low labor costs, but people cannot live indefinitely on wages that do not cover basic expenses. When this situation lasts for years, dissatisfaction becomes inevitable.
That's why I don't believe the protests have erupted over flamingos or just a resort. They are a consequence of an economic model that, according to many citizens, is not working in their favor.
You say that the Rama government has invested heavily in its international image. Has this strategy not worked?
Image helps you up to a point. You can create a positive perception abroad, but you can't convince citizens that they live well when they face rising prices every day. We see the same phenomenon in Italy.
Politikanët flasin për suksese, ndërsa qytetarët paguajnë më shumë për energjinë, karburantin dhe ushqimet. Në fund, njerëzit gjykojnë sipas jetës së tyre të përditshme dhe jo sipas propagandës. Nëse kushtet ekonomike nuk përmirësohen, asnjë strategji komunikimi nuk mund ta kompensojë këtë.
Si shpjegohet që në Shqipëri pagat mbeten të ulëta, ndërsa çmimet janë krahasueshme me ato të vendeve të Bashkimit Evropian?
Turizmi ka sjellë më shumë para në ekonomi dhe disa sektorë kanë përfituar, por kjo nuk do të thotë se mirëqenia është shpërndarë në mënyrë të barabartë. Ka kategori që fitojnë mirë, por shumica e qytetarëve jetojnë me të ardhura modeste.
Ndërkohë, shumë produkte tashmë kanë çmime ndërkombëtare dhe nuk mund të kushtojnë më pak vetëm sepse pagat janë të ulëta. Rezultati është që familjet detyrohen të punojnë më shumë për të siguruar të njëjtin standard jetese.
Kjo krijon frustrim dhe me kalimin e kohës, edhe revoltë. Megjithatë, ajo që më ka bërë përshtypje është se protestat kanë qenë kryesisht paqësore. Kjo tregon se bëhet fjalë për një popull që kërkon të dëgjohet dhe të respektohet.
Sipas jush, Edi Rama ka dështuar?
Mendoj se po. Një qeveri gjykohet nga ndikimi që ka në jetën e qytetarëve. Kam përshtypjen se qeveria është përqendruar më shumë te imazhi, investimet dhe projektet e mëdha, ndërsa shumë qytetarë ndihen të lënë pas dore. Kur krijohet kjo ndjesi, besimi fillon të zbehet.
Për këtë arsye mendoj se ka ardhur momenti që politika shqiptare të hapë një kapitull të ri.
Rama i ka cilësuar protestat si të nxitura nga interesa të jashtme dhe luftë hibride. A është kjo një qasje e dobishme?
Mendoj se jo. Kur një qeveri minimizon pakënaqësinë e qytetarëve, rrezikon të mos kuptojë arsyet reale të saj. Edhe nëse ndalet një projekt i caktuar, kjo nuk do të thotë se pakënaqësia zhduket. Nëse problemet ekonomike vazhdojnë, protestat mund të marrin forma të tjera.
Njerëzit nuk dalin në rrugë për muaj të tërë vetëm për një çështje mjedisore. Ata dalin sepse ndiejnë se standardi i tyre i jetesës po përkeqësohet.
Rama është shfaqur nervoz në daljet e fundit publike. Si e interpretoni këtë?
Kur një udhëheqës e kupton se mbështetja popullore po dobësohet, është normale të reagojë me nervozizëm. Kam përshtypjen se diçka është thyer në marrëdhënien mes qeverisë dhe një pjese të shoqërisë. Kontrolli i komunikimit dhe ndërtimi i një imazhi pozitiv nuk mjaftojnë më për të mbuluar problemet e përditshme. Nëse perceptimi publik ndryshon, është shumë e vështirë ta kthesh situatën pas vetëm me deklarata politike.
Përse protestuesit kritikojnë edhe opozitën dhe Sali Berishën?
Sepse shumë prej tyre nuk e shohin krizën si përgjegjësi vetëm të qeverisë aktuale. Një pjesë e protestuesve besojnë se edhe politika tradicionale ka kontribuar në krijimin e këtij modeli ekonomik dhe institucional. Për këtë arsye ata nuk e konsiderojnë opozitën klasike si alternativë të mjaftueshme. Kjo tregon se ekziston një kërkesë për figura të reja politike dhe për një mënyrë tjetër qeverisjeje.
Ju mendoni se politika shqiptare ka nevojë për një brez të ri drejtuesish?
Po. Mendoj se qytetarët po kërkojnë një alternativë që të mos identifikohet me figurat tradicionale të politikës shqiptare. Nëse protestat vazhdojnë të mbeten qytetare dhe të pavarura, ato mund të krijojnë hapësirë për një lidership të ri, më pak të lidhur me konfliktet e së kaluarës. Shqipëria ka nevojë për njerëz që të punojnë në interes të qytetarëve dhe jo të grupeve të ngushta të interesit.
Megjithatë, nuk duhet mohuar se gjatë qeverisjes së Edi Ramës janë realizuar edhe investime publike. Janë ndërtuar rrugë, janë përmirësuar disa shërbime dhe imazhi ndërkombëtar i Shqipërisë është bërë më pozitiv.
Por, sipas meje, kjo nuk mjafton nëse një pjesë e madhe e qytetarëve nuk e ndien këtë përmirësim në jetën e përditshme. Në fund të fundit, zhvillimi duhet të matet edhe me mirëqenien e njerëzve dhe jo vetëm me statistika apo projekte infrastrukturore.
Pra, sipas jush, qeveria Rama ka mbërritur në fund të rrugës?
Kam përshtypjen se po. Kur krijohet një shkëputje mes pushtetit dhe qytetarëve, rikthimi i besimit bëhet shumë i vështirë. Mendoj se në Shqipëri është arritur pikërisht në këtë fazë.
Historia politike tregon se çdo qeveri ka një cikël.
Në një moment, konsumimi bëhet i pashmangshëm dhe lind nevoja për një kapitull të ri.
Sipas meje, qeveria Rama ndodhet pikërisht në këtë pikë. Nëse ndodh një rotacion politik, edhe Edi Rama do të jetë një figurë e opozitës, ashtu siç ka ndodhur më parë me drejtues të tjerë shqiptarë.
Mendoni se projekti i resortit në Zvërnec do të rikthehet?
Shpresoj që jo. Megjithatë, më shqetëson diçka tjetër. Shpesh, në vende të ndryshme, krijohen tema të mëdha publike që përthithin gjithë vëmendjen e opinionit, ndërsa problemet themelore mbeten të pazgjidhura. Prandaj besoj se fokusi nuk duhet të jetë vetëm një projekt i caktuar ndërtimi.
Çështja kryesore është modeli ekonomik, mënyra si shpërndahet mirëqenia dhe raporti mes politikës dhe qytetarëve. Nëse këto probleme mbeten të njëjta, pakënaqësia do të vazhdojë të ekzistojë edhe pa resortin.
Sa mund të ndikojnë këto zhvillime në rrugën e Shqipërisë drejt Bashkimit Evropian?
Nuk mendoj se protestat në vetvete, do ta ndryshojnë ndjeshëm procesin e integrimit.
Sfida e vërtetë do të jetë për qeverinë që do të vijë pas. Çdo qeverim e ardhshme duhet të gjejë ekuilibrin mes kërkesave të Bashkimit Evropian dhe nevojës për të mbrojtur interesat ekonomike e sociale të qytetarëve të vet.
I have been critical of many European Union policies, not only for Albania, but also for Italy. I believe that in some cases economic policies have been promoted that have not produced the expected results and have made the lives of citizens more difficult.
However, the primary responsibility always remains with national governments, because they are the ones who make the final decisions and are accountable to voters.
What impressed you most about the protests in Albania?
I was very impressed by the turnout. I saw citizens who took to the streets peacefully to express their discontent. This is an important signal in any democracy. When people feel heard, tension decreases. When they feel ignored, discontent increases.
For this reason, I think Albanian politics should take seriously the message that has come from these protests. Ultimately, citizens are not looking for miracles. They are looking for a more affordable life, more dignified salaries, more reliable institutions, and a state that serves them.
If these demands continue to remain unanswered, the dissatisfaction will not disappear, regardless of who is in power. Therefore, I believe that Albania is entering a new political phase. Whether this will bring about real change, time will tell.
But the message that has come from the squares is clear: citizens are demanding more than a change in image; they are demanding a change that is reflected in their daily lives./ Pamphlet from "Liberti Media"
Lini një Përgjigje