FLASH
Shkruar nga Prof.dr. Skënder Asani
For nearly two thousand years, cities such as Skopje, Bitola, Ohrid, Dibra, Prizren, Korça and Durrës have functioned within the same economic and communication space. Trade, culture and politics have developed on the basis of this natural route (Via Egnatia) that connected the Adriatic with the interior of the Balkans. If the Battle of Kumanovo in 1912 marked the beginning of the era of walls, the Kumanovo Agreement of 1999 began the process of their demolition. The completion of Corridor VIII is expected to represent the final return of a historical order that for two thousand years has guaranteed economic development, cultural exchange and relative stability in this part of Europe.
In the history of peoples, there are events that, although at first glance separated by decades or centuries, essentially constitute chapters of the same historical continuity. Such a case is presented in the extraordinary similarity between the Conference of Representatives of the Chambers of Commerce and Industry of Albania and the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes, held in Skopje on 10-12 May 1924, and the North Macedonia - Albania Economic Forum "Beyond Borders", held on the same 12 May, exactly 102 years later.
Although developed in completely different political circumstances, these two events are linked by a common historical idea: the restoration of the natural East-West corridor, which for more than two millennia has served as the main artery of economic, cultural and political communication between the Adriatic, the central Balkans and the East.
The history of this corridor is much older than the modern Balkan states themselves. In the Roman era, the Via Egnatia and its branches constituted the imperial road connecting Rome with Constantinople. The security guaranteed by the Roman legions created the basic conditions for the development of trade, the circulation of goods and communication between civilizations. In the Roman Empire, roads were not just infrastructure; they were instruments of economic development and political integration.
This function continued during the Byzantine period. For centuries, the Byzantine Empire kept the East-West axis functional, transforming it into the main bridge of communication between Europe and Asia. Then, for nearly five centuries, the Ottoman Empire maintained the same strategic logic. Empires and political systems changed, but not the historical function of the corridor: the movement of people, goods, ideas and capital.
For nearly two thousand years, cities such as Skopje, Manastir, Ohrid, Dibra, Prizren, Korça and Durrës have functioned within the same economic and communication space. Trade, culture and politics have developed on the basis of this natural route that connected the Adriatic with the Balkan interior.
Kjo vazhdimësi historike u ndërpre në mënyrë dramatike nga Lufta e Parë Ballkanike. Fitorja serbe në Betejën e Kumanovës në tetor të vitit 1912 nuk shënoi vetëm fundin e sundimit osman në rajon; ajo shënoi fillimin e një epoke të re të kufijve artificialë, pengesave politike dhe dominimit kombëtar. Për herë të parë pas shumë shekujsh, boshti natyror Lindje - Perëndim u fragmentua nga kufijtë e rinj shtetërorë.
Konferenca e Ambasadorëve në Londër dhe më pas Konferenca e Versajës jo vetëm që i njohën këta kufij, por legjitimuan një rend të ri gjeopolitik të ndërtuar mbi copëzimin e një hapësire që historikisht kishte funksionuar si një tërësi ekonomike. Qytetet e sotme të Maqedonisë së Veriut u shkëputën nga lidhjet e tyre tradicionale me Shqipërinë. Rrjedhat shekullore tregtare u ndërprenë. Korridori ekonomik që kishte funksionuar për më shumë se dy mijëvjeçarë u paralizua.
Në këtë kontekst duhet kuptuar edhe iniciativa shqiptare e vitit 1924. Dokumentacioni i Konferencës së Dhomave të Tregtisë në Shkup dëshmon qartë se elitat ekonomike të kohës e kishin kuptuar se stagnimi i rajonit ishte pasojë e drejtpërdrejtë e kufijve të mbyllur dhe e ndërprerjes së rrugëve tradicionale të komunikimit.
Raporti i Dhomës Tregtare të Shkupit përshkruante me saktësi pasojat ekonomike të izolimit. Ai konstatonte se Prizreni, Gjakova, Dibra, Ohri dhe Manastiri po humbnin rëndësinë e tyre ekonomike për shkak të kufijve të mbyllur, mungesës së infrastrukturës moderne dhe pengesave administrative. Dokumenti propozonte ndërtimin e hekurudhave Manastir - Ohër dhe Ferizaj - Prizren, modernizimin e rrugëve, lehtësimin e qarkullimit tregtar dhe rikthimin e lidhjeve ekonomike me Shqipërinë.
Paralelisht me këtë iniciativë, qeveria shqiptare e vitit 1924 ndërmori edhe hapa të tjerë për të rikrijuar lidhje me trevat shqiptare që kishin mbetur jashtë kufijve të përcaktuar nga Konferenca e Londrës. Dërgimi i komisioneve arsimore në viset shqiptare të ish - vilajeteve shqiptare synonte forcimin e vetëdijes kombëtare dhe mbështetjen e arsimit në gjuhën shqipe. Në thelb, bëhej fjalë për një përpjekje të gjerë për të rivendosur lidhjet natyrore ndërmjet Shkupit dhe Manastirit, dy qendrave të rëndësishme të ish vilajeteve shqiptare.
Ndërsa ekonomistët dhe tregtarët diskutonin për tregtinë, infrastrukturën dhe zhvillimin, politika zyrtare e Beogradit ndiqte një kurs krejtësisht tjetër: kolonizimin dhe shpërnguljen e shqiptarëve nga trojet e tyre. Për rrjedhojë, përpjekja për të rehabilituar korridorin ekonomik binte ndesh me logjikën e dominimit shtetëror.
Kjo gjendje vazhdoi deri më 9 qershorë të vitit 1999. Marrëveshja e Kumanovës, e nënshkruar pas ndërhyrjes ajrore të NATO’s kundër Serbisë, shënoi fundin e rendit të krijuar në vitin 1912. Në aspektin historik, ajo simbolizoi kapitullimin e modelit hegjemonik që kishte penguar funksionimin normal të korridorit natyror të Ballkanit për gati një shekull.
Pas vitit 1999 u krijua një mundësi reale për rikthimin e këtij korridori në funksionin e tij historik. Megjithatë, edhe pse pa mundësi për ta ndalur drejtpërdrejt këtë proces, Serbia është përpjekur gjatë dy dekadave të fundit ta ngadalësojë atë përmes metodave të ndryshme. Përmes rrjeteve të ndikimit, instrumenteve politike dhe projekteve alternative gjeopolitike është tentuar të ruhet paradigma tradicionale e kontrollit mbi drejtimet strategjike të Ballkanit.
Megjithatë, faktet historike janë dëshmuar më të fuqishme se kalkulimet politike. Sot, Korridori VIII është realizuar në më shumë se nëntëdhjetë për qind të kapaciteteve të tij dhe është shndërruar në një proces historik praktikisht të pakthyeshëm.
Paradoksi qëndron në faktin se, pikërisht në prag të përfundimit të tij, në Maqedoninë e Veriut janë shfaqur që nga viti 2024 tendenca politike që synojnë pengimin e realizimit të plotë të këtij projekti, duke e mbajtur vendin të bllokuar në procesin e integrimit evropian. Koncepti i të ashtuquajturës “Botë Serbe”, i promovuar nga aktorë të caktuar brenda strukturave politike dhe institucionale, vazhdon të ndikojë në frenimin e këtij orientimi strategjik.
Por historia e korridoreve të mëdha nuk shkruhet nga qeveri kalimtare. Ajo diktohet nga nevojat afatgjata të qytetërimeve. Ashtu siç Perandoria Romake, Bizanti dhe Perandoria Osmane garantuan funksionimin e kësaj rruge për shekuj me radhë, sot NATO paraqitet si garantuesi kryesor i sigurisë së saj. Në këtë kuptim, Korridori VIII nuk është vetëm një korridor tregtar; ai është edhe korridori strategjik i NATO-s.
Nga perspektiva historike, ka një simbolikë të thellë fakti që më 12 maj 1924 elitat shqiptare u përpoqën të rivendosnin lidhjet ekonomike me Shkupin dhe Manastirin, ndërsa saktësisht 102 vjet më vonë, po më 12 maj, ambasadori i Shqipërisë, Denion Meidani, organizoi në Shkup Forumin Ekonomik Maqedoni e Veriut - Shqipëri “Përtej Kufijve”.
Ky forum nuk ishte thjesht një takim biznesi. Ai përfaqësonte vazhdimësinë moderne të vizionit të artikuluar në vitin 1924. Mesazhi ishte i qartë: orientimi strategjik i Maqedonisë së Veriut duhet të mbështetet mbi zhvillimin ekonomik, sigurinë euro - atlantike dhe përfundimin e Korridorit VIII.
Kur ambasadori Meidani deklaroi se “gjeografia na ka bërë fqinjë, historia na ka afruar, ndërsa ekonomia duhet të na bëjë partnerë të pazëvendësueshëm”, ai përmblodhi në një fjali përvojën historike të dy mijëvjeçarëve të fundit. Po kështu, kur theksoi nevojën për më shumë lidhje, më shumë besim dhe bashkëpunim praktik, ai artikuloi formulën e vetme që ka garantuar stabilitet dhe zhvillim të qëndrueshëm në historinë e Ballkanit.
Ekonomisti maqedonas Branko Azeski nënvizoi domosdoshmërinë që dy shtetet të bashkojnë potencialet e tyre ekonomike dhe të ndërtojnë forma bashkëpunimi me vlerë miliarda euro. Ky qëndrim përfaqëson fitoren e logjikës së zhvillimit mbi logjikën e konfliktit.
The completion and full operationalization of Corridor VIII will mark the final collapse of the hegemonies that have hindered the normal course of history in the Balkans for more than a century. It will open new horizons for intercultural dialogue, economic cooperation and regional integration. Above all, it will finally shatter the illusion that the Balkans can build a future on conflicts, barriers and divisions.
If the Battle of Kumanovo in 1912 marked the beginning of the era of walls, the Kumanovo Agreement of 1999 began the process of their demolition. The completion of Corridor VIII is expected to represent the final restoration of a historical order that for two thousand years has guaranteed economic development, cultural exchange and relative stability in this part of Europe.
In this sense, Corridor VIII is much more than an infrastructure project. It represents the return of history to its natural course.
Lini një Përgjigje